Í kosningabaráttunni í vor lofuðu sjálfstæðismenn, að greiðslur úr lífeyrissjóðum gætu aldrei orðið lægri en 25 þús. kr. Margir vildu vita hvað það væri í raun sem þeir væru að lofa, en það fengust aldrei svör.
Í sumum tilfellum kom greinilega fram að þingamannaefnin höfðu ekki hugmynd um hvað málið snérist og mátti jafnvel skilja svör þeirra svo að það ætti að skikka lífeyrissjóðina til að greiða þetta úr sínum sjóðum, sem ekki hefði staðist nein lög.
En núna er komið upp á yfirborðið hvernig þeir ætla að hafa þetta. Þeir sem hafa verið svo ósvífnir að fara að landslögum og greiða 10% af launum sínum í lífeyrissjóð fá allt að 25 þús. kr. sekt. Það fellur út króna á móti krónu.
Þeir sem ekki hafa greitt í lífeyrissjóði eins og þeim bar lögum samkvæmt og hafa haft 10% meira til umráða, og eiga vafalaust hærri inneignir í verðbréfum eða húseignum. Skattborgunum þessa lands, þar á meðal þeir sem greiddu í lífeyrissjóðina, er gert að greiða þessu fólki verðlaun. Glæsilegt.
föstudagur, 7. desember 2007
Skerðingarmörkin
Ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa markvist látið skerðingarmörk ekki fylgja verðlagi, þannig að þeir sem minnst fá hafa fengið ennþá minna. Auknar tekjur hafa svo verið nýttar til þess að lækka skattprósentuna, sem vitanlega leiddi til þess að þeir sem hafa hæstu tekjurnar fengu miklar skattalækkanir.
Í viðtölum við spaugarann Laffer sem frjálshyggjumenn fengu hingað nýverið, kom greinulega fram að hann var kolvitlaust upplýstur um stöðuna hér á landi, reyndar var ýmislegt sem hann sagði um norðurlöndum stórfurðulegur brandari.
Hagsmunasamtök öryrkja, aldraðra og launþegasamtökin reyndu árangurslaust að ná fram leiðréttingum, en nú hefur orðið breyting á til batnaðar og má vafalaust þakka dugnaði Jóhönnu Sigurðardóttir fyrir það.
Í þessu sambandi má t.d. benda á hvernig stjórnvöld nýttu sér hækkun fasteignaverðs milli áranna 2004 og 2005 til þess að skerða vaxtabætur um nokkra milljarða. Þessi skerðing bitnaði fyrst og fremst á lág – og millitekjufólki og þá sérstaklega ungu fólki með erfiða greiðslubyrði.
Hvernig fóru stjórnvöld að þessu, jú þau þau létu eignastuðul ekki fylgja verðlagi. Eignastuðlar voru hækkaðir um 25% í stað þess að þeir þurftu að hækka um 83% svo ungt fólk á höfuðborgarsvæðinu stæðu í óbreyttri stöðu. Með 25% hækkun eignastuðuls hurfu vaxtabætur margra ungra fjölskyldna. Það er svo að koma fram í því þessa dagana að vaxandi fjöldi eigna er að fara nauðungaruppboð. Við greiðslumat var gert ráð fyrir vaxtabótum sem samsvörðu um einum meðalmánaðarlaunum.
Og vaxtabæturnar renna í ríkissjóð (eða réttara þær fara aldrei þaðan).
Í viðtölum við spaugarann Laffer sem frjálshyggjumenn fengu hingað nýverið, kom greinulega fram að hann var kolvitlaust upplýstur um stöðuna hér á landi, reyndar var ýmislegt sem hann sagði um norðurlöndum stórfurðulegur brandari.
Hagsmunasamtök öryrkja, aldraðra og launþegasamtökin reyndu árangurslaust að ná fram leiðréttingum, en nú hefur orðið breyting á til batnaðar og má vafalaust þakka dugnaði Jóhönnu Sigurðardóttir fyrir það.
Í þessu sambandi má t.d. benda á hvernig stjórnvöld nýttu sér hækkun fasteignaverðs milli áranna 2004 og 2005 til þess að skerða vaxtabætur um nokkra milljarða. Þessi skerðing bitnaði fyrst og fremst á lág – og millitekjufólki og þá sérstaklega ungu fólki með erfiða greiðslubyrði.
Hvernig fóru stjórnvöld að þessu, jú þau þau létu eignastuðul ekki fylgja verðlagi. Eignastuðlar voru hækkaðir um 25% í stað þess að þeir þurftu að hækka um 83% svo ungt fólk á höfuðborgarsvæðinu stæðu í óbreyttri stöðu. Með 25% hækkun eignastuðuls hurfu vaxtabætur margra ungra fjölskyldna. Það er svo að koma fram í því þessa dagana að vaxandi fjöldi eigna er að fara nauðungaruppboð. Við greiðslumat var gert ráð fyrir vaxtabótum sem samsvörðu um einum meðalmánaðarlaunum.
Og vaxtabæturnar renna í ríkissjóð (eða réttara þær fara aldrei þaðan).
fimmtudagur, 6. desember 2007
Ríkistjórnin með allt niðrum sig í málefnum öryrkja
Það er búið að liggja fyrir í 3 ár að lífeyrissjóðirnir verði að lagfæra bótakerfið sitt til þess að fullnægja lögum. Um það hefur verið ítrekað fjallað í fjölmiðlum og á Alþingi. Meðal annars af þingmanninum Jóhönnu Sigurðardóttur þ. 16 október 2006 á hæstvirtu Alþingi í umræðum um þetta mál, þá sagði þingmaðurinn meðal annars „Ríkisstjórnin hefur oft hlunfarið örykja og þeir hafa þurft að sækja rétt sinn fyrir dómstólum.“
Lífeyrissjóðirnir frestuðu málinu í rúmt ár til þess að ríkisstjórnin hefði tíma til þess að taka á málinu.
Þann 5. desember 2007 kemur eftirfarandi fram frá félagsmálaráðuneytinu „Lífeyrissjóðirnir hafa ekki gefið ráðherra neitt færi á að leita lausna. Þeir tóku sína ákvörðun og ríkið verður að vinna eftir lögum og reglum sem gilda," segir Hrannar B. Arnarsson, aðstoðarmaður félagsmálaráðherra!!
Í mörg ár hefur verkalýðshreyfingin krafist þess að stjórnvöld taki krumlu sína úr vasa öryrkja og ellilífeyrisþega og hætti að hrifsa til sín 40% af bótum sem koma frá lífeyrissjóðunum. Ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa skipulega beitt þessum hóp miklum órétti með víxlverkun skerðinga og haldið þeim í fátæktargildru.
Í gær kynntu ráðherrar að þeir ætluðu að minnka þennan fjárdrátt um nokkra milljarða, loksins.
Meir um þetta í næstu færslu.
Lífeyrissjóðirnir frestuðu málinu í rúmt ár til þess að ríkisstjórnin hefði tíma til þess að taka á málinu.
Þann 5. desember 2007 kemur eftirfarandi fram frá félagsmálaráðuneytinu „Lífeyrissjóðirnir hafa ekki gefið ráðherra neitt færi á að leita lausna. Þeir tóku sína ákvörðun og ríkið verður að vinna eftir lögum og reglum sem gilda," segir Hrannar B. Arnarsson, aðstoðarmaður félagsmálaráðherra!!
Í mörg ár hefur verkalýðshreyfingin krafist þess að stjórnvöld taki krumlu sína úr vasa öryrkja og ellilífeyrisþega og hætti að hrifsa til sín 40% af bótum sem koma frá lífeyrissjóðunum. Ríkisstjórnir undanfarinna ára hafa skipulega beitt þessum hóp miklum órétti með víxlverkun skerðinga og haldið þeim í fátæktargildru.
Í gær kynntu ráðherrar að þeir ætluðu að minnka þennan fjárdrátt um nokkra milljarða, loksins.
Meir um þetta í næstu færslu.
miðvikudagur, 5. desember 2007
Svíar búnir að vinna gullið í Evrópukeppninni
Las Dagens Nyheter á leið á þing Evrópska byggingarsambandsins sem nú stendur yfir í Lúxemborg.
Þar var farið yfir alla leiki sænska landsliðsins næsta sumar. Farið yfir úrslit, hverjir skori mörkin í hverjum leik. Greinin endaði á því að Svíar leiki til úrslita við Þjóðverja. Leikurinn endar 1-1, en Svíar vinna í vítaspyrnukeppni og hampa gullinu. Þar höfum við það, og líklegast ekki ástæða að halda keppnina.
Það eru íslenskir júróvision stælar í þeim sænsku
Þar var farið yfir alla leiki sænska landsliðsins næsta sumar. Farið yfir úrslit, hverjir skori mörkin í hverjum leik. Greinin endaði á því að Svíar leiki til úrslita við Þjóðverja. Leikurinn endar 1-1, en Svíar vinna í vítaspyrnukeppni og hampa gullinu. Þar höfum við það, og líklegast ekki ástæða að halda keppnina.
Það eru íslenskir júróvision stælar í þeim sænsku
Hvað gengur lífeyrissjóðunum til?
Málefni öryrkja hafa verið til umræðu undanfarið. Kemur þar til árleg könnun lífeyrisjóða á tekjum öryrkja og breytingar á lífeyrisgreiðslum í samræmi við niðurstöður. Það sem hefur hvað mest áhrif í nýlegri tekjukönnun er að nú í fyrsta skipti er litið á greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins sem tekjur. Umfjöllun hefur verið neiðkvæð og einhliða í garð lífeyrissjóða og lítið hefur heyrst frá sjóðunum.
Hvað gengur lífeyrissjóðunum til að skerða greiðslur til öryrkja sem flestir eru langt því frá of sælir af sínum kjörum.
Lífeyrissjóðirnir eru að framfylgja ákvæði í samþykktum er segja að aldrei skuli samanlagður örorkulífeyrir og barnalífeyrir vera hærri en sem nemur þeim tekjumissi sem sjóðfélaginn hefur sannanlega orðið fyrir sökum örorkunnar. Samþykktir kveða því á um að sjóðfélagar sem missa starfsorku skuli ekki hafa hærri tekjur eftir að til örorku kemur en sem svarar meðaltekjum á meðan þeir voru á vinnumarkaði. Tekjukönnun leiðir í ljós að þegar greiðslum frá Tryggingarstofnun hefur verið bætt við lífeyrisgreiðslur lífeyrissjóða eru öryrkjar oft á tíðum með hærri tekjur en áður og ber því sjóðunum að bregðast við því.
Lífeyrissjóðir eru sameign þeirra er til hans greiða. Starfsfólki er falið að sjá til þess að starfað sé eftir samþykktum og sjóðfélagar sitji við sama borð og endurskoðendur fara reglulega yfir starfsemina í samræmi við gildandi lög og samþykktir. Þar er meðal annars kveðið á um að óheimilt er að gera betur við einn hóp sjóðsfélaga á kostnað annars.
Sá málflutningur öryrkja að lífeyrissjóðirnir eigi næga fjármuni til að standa undir greiðslum til þeirra er ósanngjarn gagnvart öðrum sjóðsfélögum. Eignir sjóðanna eru vissulega miklar en þær gera lítið meira en að standa undir áföllnum skuldbindingum núverandi sjóðfélaga. Ef tekin er ákvörðun um að breyta samþykktum þannig að þær séu hagfelldari öryrkum gerist það á kostnað elli-, maka-eða barnlífeyris, sem lækka mundi samsvarandi.
Lífeyrissjóður er ekkert annað en hópur félaga sem eru að vinna sameiginlega að því að tryggja kjör sín ef til örorku eða andláts eða við starfsloks vegna aldurs. Sjóðfélögum er heimilt að leggja fyrir ársfund tillögur um breytingar á samþykktum varðandi örorkulífeyrisgreiðslur en þær þurfa að berast fyrir lok desember ár hvert þannig að stjórn sjóðsins geti látið meta fjárhagsleg áhrif slíkra tillagna þannig að ársfundur geti tekið upplýsta ákvörðun.
Því ber að fagna því að stjórnvöld geri sér grein fyrir óheppilegum áhrifum víxlverkunar gagnvart öryrkjum. Undanfarin ár hafa lífeyrissjóðir undantekningarlítið verið að auka réttindi sjóðfélaga sinna þar með talið öryrkja og hefur tekjutrygging Tryggingarstofnunar ætíð verið lækkuð í kjölfarið. Á grundvelli þess undrast maður umfjöllun stjórnmálamanna.
Enn ámælisverðara er að stjórnmálamönnum hefur verið kunnugt um það í 3 ár að lífeyrissjóðirinir yrðu að lagfæra þetta misrétti innan sjóðanna. Þrátt fyrir það hafa þau ekki gert nokkuð til þess að standa við endurteknar yfirlýsingar að þau myndu lagfæra skerðingarkerfi almenna tryggingarkerfisins, en það hefur ekki verið gert. Lífeyrissjóðirnir hafa árangurslaust frestað aðgerðum til að gefa stjórnmálamönnum svigrúm til þess að lagfæra skerðingarkerfið. En stjórnmálamennirnir hafa frekar valið að verja tíma sínum að standa í hnútukasti við stjórnir lífeyrissjóðanna, sem einungis eru að fara að lögum sem stjórnmálamennrinir settu.
Og það eru öryrkjanrir sem sitja nú uppi með skerðingu vegna þess að stjórnmálamennrinir hafa ekki sinnt störfum sínum, enn einu sinni.
Gerð hefur verið athugasemdvið meðallaun fyrir örorku sé framreiknuð með vísitölu neysluverðs í stað launavísitölu. Með því móti verða viðmiðunarlaunin af því launaskriði sem orðið hefur á undanförnum árum. Það er hins vegar hægt að fara nokkur ár aftur í tímann t.d. á tímum „þjóðarsáttar“ til að finna tímabil þar sem vísitala neysluverðs hækkaði meira en launavísitala. Eins og staðan er í dag má telja umtalsverðar líkur á að neysluvístala komi til með að hækka meira á næstu misserum en launavísitalan.
Hvað gengur lífeyrissjóðunum til að skerða greiðslur til öryrkja sem flestir eru langt því frá of sælir af sínum kjörum.
Lífeyrissjóðirnir eru að framfylgja ákvæði í samþykktum er segja að aldrei skuli samanlagður örorkulífeyrir og barnalífeyrir vera hærri en sem nemur þeim tekjumissi sem sjóðfélaginn hefur sannanlega orðið fyrir sökum örorkunnar. Samþykktir kveða því á um að sjóðfélagar sem missa starfsorku skuli ekki hafa hærri tekjur eftir að til örorku kemur en sem svarar meðaltekjum á meðan þeir voru á vinnumarkaði. Tekjukönnun leiðir í ljós að þegar greiðslum frá Tryggingarstofnun hefur verið bætt við lífeyrisgreiðslur lífeyrissjóða eru öryrkjar oft á tíðum með hærri tekjur en áður og ber því sjóðunum að bregðast við því.
Lífeyrissjóðir eru sameign þeirra er til hans greiða. Starfsfólki er falið að sjá til þess að starfað sé eftir samþykktum og sjóðfélagar sitji við sama borð og endurskoðendur fara reglulega yfir starfsemina í samræmi við gildandi lög og samþykktir. Þar er meðal annars kveðið á um að óheimilt er að gera betur við einn hóp sjóðsfélaga á kostnað annars.
Sá málflutningur öryrkja að lífeyrissjóðirnir eigi næga fjármuni til að standa undir greiðslum til þeirra er ósanngjarn gagnvart öðrum sjóðsfélögum. Eignir sjóðanna eru vissulega miklar en þær gera lítið meira en að standa undir áföllnum skuldbindingum núverandi sjóðfélaga. Ef tekin er ákvörðun um að breyta samþykktum þannig að þær séu hagfelldari öryrkum gerist það á kostnað elli-, maka-eða barnlífeyris, sem lækka mundi samsvarandi.
Lífeyrissjóður er ekkert annað en hópur félaga sem eru að vinna sameiginlega að því að tryggja kjör sín ef til örorku eða andláts eða við starfsloks vegna aldurs. Sjóðfélögum er heimilt að leggja fyrir ársfund tillögur um breytingar á samþykktum varðandi örorkulífeyrisgreiðslur en þær þurfa að berast fyrir lok desember ár hvert þannig að stjórn sjóðsins geti látið meta fjárhagsleg áhrif slíkra tillagna þannig að ársfundur geti tekið upplýsta ákvörðun.
Því ber að fagna því að stjórnvöld geri sér grein fyrir óheppilegum áhrifum víxlverkunar gagnvart öryrkjum. Undanfarin ár hafa lífeyrissjóðir undantekningarlítið verið að auka réttindi sjóðfélaga sinna þar með talið öryrkja og hefur tekjutrygging Tryggingarstofnunar ætíð verið lækkuð í kjölfarið. Á grundvelli þess undrast maður umfjöllun stjórnmálamanna.
Enn ámælisverðara er að stjórnmálamönnum hefur verið kunnugt um það í 3 ár að lífeyrissjóðirinir yrðu að lagfæra þetta misrétti innan sjóðanna. Þrátt fyrir það hafa þau ekki gert nokkuð til þess að standa við endurteknar yfirlýsingar að þau myndu lagfæra skerðingarkerfi almenna tryggingarkerfisins, en það hefur ekki verið gert. Lífeyrissjóðirnir hafa árangurslaust frestað aðgerðum til að gefa stjórnmálamönnum svigrúm til þess að lagfæra skerðingarkerfið. En stjórnmálamennirnir hafa frekar valið að verja tíma sínum að standa í hnútukasti við stjórnir lífeyrissjóðanna, sem einungis eru að fara að lögum sem stjórnmálamennrinir settu.
Og það eru öryrkjanrir sem sitja nú uppi með skerðingu vegna þess að stjórnmálamennrinir hafa ekki sinnt störfum sínum, enn einu sinni.
Gerð hefur verið athugasemdvið meðallaun fyrir örorku sé framreiknuð með vísitölu neysluverðs í stað launavísitölu. Með því móti verða viðmiðunarlaunin af því launaskriði sem orðið hefur á undanförnum árum. Það er hins vegar hægt að fara nokkur ár aftur í tímann t.d. á tímum „þjóðarsáttar“ til að finna tímabil þar sem vísitala neysluverðs hækkaði meira en launavísitala. Eins og staðan er í dag má telja umtalsverðar líkur á að neysluvístala komi til með að hækka meira á næstu misserum en launavísitalan.
þriðjudagur, 4. desember 2007
Við viljum göng frá Laugarnesi upp í Gufunes - strax
Við sem höfum valið okkur það hlutskipti að vilja búa utan 101 svæðisins, andstætt flestum borgarstjórnarmönnum og áberandi álitsgjöfum, sitjum illilega í því. Það skiptir ekki máli þó við borgum hlutfallslega meir í skatta og opinber gjöld, þá verðum við að una því að þó svo við þurfum að sækja vinnu og skóla á 101 svæðið, að 101 fólkið kemur í veg fyrir að greiðar ökuleiðir eru lagðar um borgina.
Það talar af sannfæringu á kaffistofunum um útópíu með rafmagnslestum og einteinungum til Keflavíkur og beitir sér gegn umferðarbótum. Það fólk sem vill búa úthverfunum á heiðum uppi og ekki í nágrenni við kaffihús, getur notað reiðhjól þangað til Metró verður lagt um Reykjavík.
Færeyingar eru allöðru vísi þenkjandi og standa með báðar fætur á jörðinni, þeir ætla að leggja 12 kílómetra löng bílagöng milli Straumeyjar og Sandeyjar, á þessu svæði búa álíka margir og á Vestfjörðum. En þetta verða lengstu neðansjávarbílgöng í heimi.
Á sama tíma miðar ekkert að leggja Sundabraut. Íbúar í nágrenni við Reykjavík hafa ásamt þeim íbúum Reykajvíkur sem stunda útvist og sumarbústaðavist, hafa lýst því yfir að þeir telji mikla nauðsyn á því að Sundabraut verði lögð. Fólk sem á leið til höfuðborgarinnar, þarf oft á tíðum að verja allt að tveim klst. í bið til þess að komast frá Hvalfjarðargöngum og heim til sín inn í borgina.
Þessu úthverfafólki væri nú nær að vera ekki að eyða tíma sínum að óþörfu og ferðast um Ísland. Hvað er nú betra en að taka rútu til Keflavíkurflugvallar og fara í frí til útlanda?
Það kemur 101 fólkinu ekkert við að Faxaflóahafnir hafa boðist til þess að taka að sér fjármögnun og framkvæmd verksins til þess að flýta fyrir þessari samgöngubót.
Sundagöng samsvara innkeyrslunni á þeim göngum, sem frændur okkar og ofjarlar í að tengja saman byggðir, ætla að leggja hjá sér.
Eigum við að ræða um tillögur þeirra sem aldrei fljúga innalands, að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur og koma með því í veg fyrir að samkeppni komist á í innanlandsflugi og fargjöld lækki um 40%?
Það talar af sannfæringu á kaffistofunum um útópíu með rafmagnslestum og einteinungum til Keflavíkur og beitir sér gegn umferðarbótum. Það fólk sem vill búa úthverfunum á heiðum uppi og ekki í nágrenni við kaffihús, getur notað reiðhjól þangað til Metró verður lagt um Reykjavík.
Færeyingar eru allöðru vísi þenkjandi og standa með báðar fætur á jörðinni, þeir ætla að leggja 12 kílómetra löng bílagöng milli Straumeyjar og Sandeyjar, á þessu svæði búa álíka margir og á Vestfjörðum. En þetta verða lengstu neðansjávarbílgöng í heimi.
Á sama tíma miðar ekkert að leggja Sundabraut. Íbúar í nágrenni við Reykjavík hafa ásamt þeim íbúum Reykajvíkur sem stunda útvist og sumarbústaðavist, hafa lýst því yfir að þeir telji mikla nauðsyn á því að Sundabraut verði lögð. Fólk sem á leið til höfuðborgarinnar, þarf oft á tíðum að verja allt að tveim klst. í bið til þess að komast frá Hvalfjarðargöngum og heim til sín inn í borgina.
Þessu úthverfafólki væri nú nær að vera ekki að eyða tíma sínum að óþörfu og ferðast um Ísland. Hvað er nú betra en að taka rútu til Keflavíkurflugvallar og fara í frí til útlanda?
Það kemur 101 fólkinu ekkert við að Faxaflóahafnir hafa boðist til þess að taka að sér fjármögnun og framkvæmd verksins til þess að flýta fyrir þessari samgöngubót.
Sundagöng samsvara innkeyrslunni á þeim göngum, sem frændur okkar og ofjarlar í að tengja saman byggðir, ætla að leggja hjá sér.
Eigum við að ræða um tillögur þeirra sem aldrei fljúga innalands, að flytja innanlandsflugið til Keflavíkur og koma með því í veg fyrir að samkeppni komist á í innanlandsflugi og fargjöld lækki um 40%?
Í skammarkróknum
Óánægja með ástand líðandi stundar hefur ávallt verið drifkraftur þróunarinnar. Það er óánægja sem mótar pólitíska afstöðu okkar sem og að reka okkur til útlitsbætandi aðgerða. Við myndum ekki setja fram nýjar kröfur, ef við værum ánægð með núverandi stöðu.
Nú telja hugsandi lesandur mínir vafalaust að mér finnist það vera mótandi og uppbyggjandi að ala á óánægju, svo lengi sem við gerum okkur grein fyrir stöðu okkar og erum tilbúin að leita til einhvers betra ástands. Nútímastjórnun ætti að forðast sjálfsánægju, sjálfsviðingu og forðast áhuga á velferð fólksins. Vilji fyrirtæki stækka og ná lengra séu í vegi þeirra ánægðir starfsmenn, myllusteinar framþróunnar. Þeir leiði til sjálfsánægju, íhaldssemi og stöðnunar.
Hinir óánægðu starfsmenn eyði hinu vanabindandi ástandi og leita nýrra leiða og þróunnar til annarrar stöðu. Sé litið til þessa ættum við að draga þá niðurstöðu, að stjórnunarhættir sem kenndir eru í dag í samskiptatækni og starfsmannastjórnun séu niðurdrepandi. Með því að leitast við að fullnægja kröfum starfsmanna taki stjórnandinn þá áhættu að draga fram andstöðu þróunnar og þekkingarleitar. Sáttir starfsmenn stefni framhjá öllu sem geti bætt núverandi stöðu. Sniðgangi ákvarðanir og leiti ekki spurninga sem krefjist breytra efnistaka við lausn verkefna. Starfsmaðurinn eigi ekki að stilla upp andstæðum sjónarmiðum í leit sinni að betri stöðu. Hann eigi umfram allt að leita eftir afsökunum til að gera ekki neitt.
Með þessum hætti væri byggður upp starfsframi með því að gera ekki nokkurn skapaðan hlut þegar á vinnustað er komið. Svo framarlega að ánægjan breiðist ekki út þá hafi starfsmennirnir ekki ástæðu til fullnægju. Og að lokum muni maður ná sambandi við það sem byggist á fortíð og starfsfólki sem sniðgengur þróun.
Þessi pæling kom upp í huga mér þegar maður skoðar aðferðir stjórnvalda. Þar á bæ ríkir sjáfsánægja sem virðist vera það eina sem þau hafa að boða. Þetta hefur m.a. leitt til þess að staða öryrkja, aldraðra, hefur leitað sífellt á lakari mið, ójöfnuður vex. Staða Íslands miðað við aðrar þjóðir hefur versnað í öllum námsgreinum, mest í lesskilningi en minnst í stærðfræði. Frammistaða nemenda er nú verri í öllum greinunum en hún var árið 2000, ef við berum okkur saman við önnur lönd þá fjölgar þeim löndum sem ná betri árangri en við.
Getum verið að við séum ánægð með það?
Nú telja hugsandi lesandur mínir vafalaust að mér finnist það vera mótandi og uppbyggjandi að ala á óánægju, svo lengi sem við gerum okkur grein fyrir stöðu okkar og erum tilbúin að leita til einhvers betra ástands. Nútímastjórnun ætti að forðast sjálfsánægju, sjálfsviðingu og forðast áhuga á velferð fólksins. Vilji fyrirtæki stækka og ná lengra séu í vegi þeirra ánægðir starfsmenn, myllusteinar framþróunnar. Þeir leiði til sjálfsánægju, íhaldssemi og stöðnunar.
Hinir óánægðu starfsmenn eyði hinu vanabindandi ástandi og leita nýrra leiða og þróunnar til annarrar stöðu. Sé litið til þessa ættum við að draga þá niðurstöðu, að stjórnunarhættir sem kenndir eru í dag í samskiptatækni og starfsmannastjórnun séu niðurdrepandi. Með því að leitast við að fullnægja kröfum starfsmanna taki stjórnandinn þá áhættu að draga fram andstöðu þróunnar og þekkingarleitar. Sáttir starfsmenn stefni framhjá öllu sem geti bætt núverandi stöðu. Sniðgangi ákvarðanir og leiti ekki spurninga sem krefjist breytra efnistaka við lausn verkefna. Starfsmaðurinn eigi ekki að stilla upp andstæðum sjónarmiðum í leit sinni að betri stöðu. Hann eigi umfram allt að leita eftir afsökunum til að gera ekki neitt.
Með þessum hætti væri byggður upp starfsframi með því að gera ekki nokkurn skapaðan hlut þegar á vinnustað er komið. Svo framarlega að ánægjan breiðist ekki út þá hafi starfsmennirnir ekki ástæðu til fullnægju. Og að lokum muni maður ná sambandi við það sem byggist á fortíð og starfsfólki sem sniðgengur þróun.
Þessi pæling kom upp í huga mér þegar maður skoðar aðferðir stjórnvalda. Þar á bæ ríkir sjáfsánægja sem virðist vera það eina sem þau hafa að boða. Þetta hefur m.a. leitt til þess að staða öryrkja, aldraðra, hefur leitað sífellt á lakari mið, ójöfnuður vex. Staða Íslands miðað við aðrar þjóðir hefur versnað í öllum námsgreinum, mest í lesskilningi en minnst í stærðfræði. Frammistaða nemenda er nú verri í öllum greinunum en hún var árið 2000, ef við berum okkur saman við önnur lönd þá fjölgar þeim löndum sem ná betri árangri en við.
Getum verið að við séum ánægð með það?
mánudagur, 3. desember 2007
Ófarir heimilanna og sveitarfélaganna
Það er algengt að heyra marga helstu forsvarsmenn Sjálfstæðisflokksins hrósa sjálfum sér fyrir glæsilegan árangur flokksins í efnahagsstjórn landsins. Þeir hafi skilað svo og svo mörgum milljarðatugum í afgang við ársuppgör ríkissjóðs. Á sama tíma er okkur gert að horfa upp á biðlista fleiri hundraða aldraðra eftir hjúkrunarrými, neyðarástand hjá þeim sem þurfa geðhjúkrun, sama er upp á tengingnum á mörgum sviðum í heilbrigðisþjónustunni. Verulegra úrbóta er þörf í samgöngumálum. Kostnaði við verknám er í sífellt stærra mæli velt yfir á nemendur og þannig má lengi telja.
Og nú ætla ráðherrar að víkja sér undan því að standa við gefin loforð um að axla ábyrgð á skipulögðum með aðgerðum undanfarinni ára með því að koma kostnaði vegna örorkubóta yfir á ellilífeyrisþega í almennu lífeyrisjóðunum. Þeir hafa markvist í hvert skipti sem lífeyrissjóðir bætt í, rokið til og lækkað tekjutryggingu.
Ein af algengustu kröfunum sem ég heyri á fundum undanfarinna vikna vegna undirbúnings kjarasamninga, er krafa fólks um aukinn frítökurétt. Fólk í landinu bendir réttilega á að það hafi farið fram geysilega hagræðing í heibrigiskerfinu, þar sem ríkið hefur rutt af sér kostnaði yfir á heimilin. Aðgerðum í sjúkrahúsum er vart lokið þegar fólk er sent heim til sín. Sjúklingarnir þurfa eftir sem áður aðhlynningu og heimilsfólk þarf að taka sér frí frá vinnu. Ríkið hefur smeigt sér undan því að byggja upp hjúkrunarheimili fyrir öryrkja og aldraða. Auk þess er heimilshjálp er mjög af skornum skammti og í sumum tilfellum dýr. Það kallar einnig á mikla fjarveru frá vinnu. Heimilin í landinu krefjast þess að fá sinn hlut í þesari hagræðingu, það sé ekki réttlátt að ríkisstjórnin hrifsi allan hagnaðinn til sín.
Í morgun bendir formaður bandalags sveitarfélaga á að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um auknar menntunarkröfur kennara muni kosta sveitarfélögin allt að 1.5 milljarð króna. Einnig hafa ríkistjórnir síðasta áratugs verið sérlega útsmognar við að losa sig við kostnaði í almenna tryggingarkerfinu og vaxta- og barnabótalerfinu í óbeinum sköttum og skerðingum. Ríkistjórn undanfarinna ára hefur með þessum hætti fært hundruði milljarða yfir á heimlin í skertu bótakerfi.
Skúffur fjármálaráðherra eru smekkfullar af peningum og ráðherrar hrósa sér fyrir vel unnin störf og skála fyrir sjálfum sér í kampvíni á meðan hvert heimilið á fætur öðru fer nauðungaruppboð. Öryrkjar og ellilífeyrisþegar horfa með vaxandi örvæntingu fram á veginn. Það eina sem sem ráðherrar geta með réttu hrósað sér af er að þeim hefur tekist að lækka skatta verulega hjá hinum ríku og aukið byrðar hinna efnameiri. Þeir hafa jú lækkað tekjuskatt en á móti hafa þeir hækkað óbeina skatta og óbeina gjaldtöku verulega. Skattkerfið í heild sinni hefur aldrei verið flóknara.
Það er auðvelt að skila tekjuafgang með því að gera ekki neitt og víkja sér undan því að takast á við þau verkefni sem við blasa.
Og nú ætla ráðherrar að víkja sér undan því að standa við gefin loforð um að axla ábyrgð á skipulögðum með aðgerðum undanfarinni ára með því að koma kostnaði vegna örorkubóta yfir á ellilífeyrisþega í almennu lífeyrisjóðunum. Þeir hafa markvist í hvert skipti sem lífeyrissjóðir bætt í, rokið til og lækkað tekjutryggingu.
Ein af algengustu kröfunum sem ég heyri á fundum undanfarinna vikna vegna undirbúnings kjarasamninga, er krafa fólks um aukinn frítökurétt. Fólk í landinu bendir réttilega á að það hafi farið fram geysilega hagræðing í heibrigiskerfinu, þar sem ríkið hefur rutt af sér kostnaði yfir á heimilin. Aðgerðum í sjúkrahúsum er vart lokið þegar fólk er sent heim til sín. Sjúklingarnir þurfa eftir sem áður aðhlynningu og heimilsfólk þarf að taka sér frí frá vinnu. Ríkið hefur smeigt sér undan því að byggja upp hjúkrunarheimili fyrir öryrkja og aldraða. Auk þess er heimilshjálp er mjög af skornum skammti og í sumum tilfellum dýr. Það kallar einnig á mikla fjarveru frá vinnu. Heimilin í landinu krefjast þess að fá sinn hlut í þesari hagræðingu, það sé ekki réttlátt að ríkisstjórnin hrifsi allan hagnaðinn til sín.
Í morgun bendir formaður bandalags sveitarfélaga á að ákvörðun ríkisstjórnarinnar um auknar menntunarkröfur kennara muni kosta sveitarfélögin allt að 1.5 milljarð króna. Einnig hafa ríkistjórnir síðasta áratugs verið sérlega útsmognar við að losa sig við kostnaði í almenna tryggingarkerfinu og vaxta- og barnabótalerfinu í óbeinum sköttum og skerðingum. Ríkistjórn undanfarinna ára hefur með þessum hætti fært hundruði milljarða yfir á heimlin í skertu bótakerfi.
Skúffur fjármálaráðherra eru smekkfullar af peningum og ráðherrar hrósa sér fyrir vel unnin störf og skála fyrir sjálfum sér í kampvíni á meðan hvert heimilið á fætur öðru fer nauðungaruppboð. Öryrkjar og ellilífeyrisþegar horfa með vaxandi örvæntingu fram á veginn. Það eina sem sem ráðherrar geta með réttu hrósað sér af er að þeim hefur tekist að lækka skatta verulega hjá hinum ríku og aukið byrðar hinna efnameiri. Þeir hafa jú lækkað tekjuskatt en á móti hafa þeir hækkað óbeina skatta og óbeina gjaldtöku verulega. Skattkerfið í heild sinni hefur aldrei verið flóknara.
Það er auðvelt að skila tekjuafgang með því að gera ekki neitt og víkja sér undan því að takast á við þau verkefni sem við blasa.
sunnudagur, 2. desember 2007
Rafmagnsslys og afleiðingar þeirra
Við undirbúning jóla fara margir óvarlega með rafmagn og full ástæða að fara varlega. Það virðist vera svo að vaxandi fjöldi ófaglærðra komi að raflögnum í byggingum núorðið.
Ríkisstjórnin virtist meta hagsmuni Þróunnarfélagsins á Keflavíkurflugvelli meir en hagsmuni 350 fjölskyldna, því hún kippti úr sambandi öllum reglugerðum yfir rafmagnsöryggismál á Keflavíkurflugvelli í sumar. Þetta ásamt ýmsu öðru varð til þess að ég tók saman þennan pistil um hvað rafmagnsslys eru og afleiðingar þeirra. Það eru mjög margir gera sér ekki grein fyrir hversu víðtækar afleiðingarnar geta verið.
Hvað er rafmagnsslys? Sérhvert atvik þar sem rafstraumur hefur valdið því að einstaklingur hefur beint eða óbeint slasast af ljósboga eða við að fá rafstaum í gegnum sig.
Rafstraumur veldur skaða í lifandi vefjum fari hann yfir ákveðið magn og getur vitanlega verið banvænn. Líkaminn verður í raun eins og raftæki, hann myndar mótstöðu í rafrás. Svo þetta sé sett upp í myndrænt form. Líkaminn verður eins og brauðrist, þar myndast hiti og skemmd verður í vefjum sem valda mótstöðu, sem er í raun brunadrep. Það verður engin hiti í snúrunni að brauðristinni vegna þess að þar er góð leiðni, ekkert viðnám fyrir för straumsins.
Til þess að fá straum í gegnum sig þarf líkaminn að vera hluti straumrásar, það er að segja úr leiðara í annan, annað hvort af öðrum fasa eða í núll eða til jarðar. Í þessu sambandi má benda á það sem er mörgum hugleikið; Hvers vegna fuglar geti sest á raflínur eins og ekkert sé. Svarið er að þeir snerta ekkert annað en þessa einu línu. Það myndast engin leiðni í gegnum fuglinn. Lítil mús sem nagar sig í gegnum raftaug lendir aftur á móti illa í því, sakir þess að hún stendur á jörð með rafvírinn upp í sér, músin er orðin hluti af rafrás.
Straummagn á leið í gegnum líkamann ræðst af straumstyrk, stærð snertiflatar, eðli straumsins (riðstraumur eða jafnstraumur), lengd tímans sem straumurinn varir og leið hans gegnum líkamann. Svo notuð sé myndræn framsetningu, ef við sláum inn brauðristinni í stuttan tíma þá nær hún ekki að hitna. Straumstyrkurinn ákvarðast síðan af spennunni milli staðanna þar sem straumurinn fer inn í líkamann og út úr honum.
Ólíklegt er að spenna sem er minni en um það bil 20 volt valdi skemmdum, ef svo væri þarf straumurinn að vera mikill. Til þess að svo verði þarf leiðnin að vera góð. Þurr heilbrigð húð er ekkert sérstaklega góður leiðari, hún myndar ákveðna vörn fyrir innri vefji. Við getum t.d. hæglega tekið um báða póla rafgeymis í bíl án þess að verða þess vör. En 110 eða 220 voltin sem algeng eru í húsum geta valdið skaða. Straumur af umfrfam 200 mA í 200 millisek. veldur alvarlegu innra tjóni. Þeir sem meðhöndla rafmagnsslys þurfa að hafa það í huga að skemmdir sjást oft ekki, þar má benda á innri bruna, hjartatruflanir, skemmdir í vöðvum og nýrum.
Húðin er helsta vörnin, hún einangrar líkamann. Ef húðin er rök þá verður leiðnin betri og straumurinn meiri, því að þá á hann greiðari leið sinni inn í húðina og út úr henni. Vöðvar líkamans leiða best ásamt blóði, taugum slímhimnum og vöðvum. Það er mikið viðnám í sinum, fitu og beinum. Hitastigshækkun veldur mikilli hættu á að blóðtappar myndist. Við raförvun geta frumur umskautast og vöðvafrumur dragst saman. Það er t.d. út í hött að halda því fram að menn geti bara sleppt ef þeir fá stuð, virknin er öfug gripið verður fastara. Raförvun á vöðva hefur þau áhrif að þeir kreppast saman mjög öfluglega og geta skemmst við höggið. Algengur kvilli eftir raflost eru eymsli í hálsi, eins og t.d. eftir aftanákeyrslu. Hættulegustu áhrifin verða er straumur fer frá handar til handar um brjóstholið eða um hendi til fótar. Rafboð til hjartans truflast og hjartaflökkt getur verið afleiðingin. Rafbruni framkallar próteinbreytingu í vefjum og frumuveggjum.
Áhrif rafstraums á taugarkefið getur verið meðvitundarskerðing, lömun og öndunartruflunun sem valda svo súrefniskerðingu. Algeng afleiðing er minnistruflanir. Áverkar vegna falls t.d. úr stiga eru meðal einkenna vegna raflosts. Krampar koma fyrir.
Straumur í gegnum brjóstkassa getur framkallað samdrátt í öndunarvöðvum og hamlað eða jafnvel stöðvað öndun.
Straumur í gegnum öndurstjórnun í heila geta einnig stöðvað öndun.
Straumur í gegnum hálslagæðar geta truflað blóðþrýsting.
Straumur í gegnum hjarta getur truflað gang þess og valdið hjartsláttartruflunum.
Straumur í gegnum auga getur valdið því að það hvítni
Straumur í gegnum liði getur skemmt þá.
Straumur veldur innri bruna í vöðvum og beinum. Í beinum er viðnám mest og hiti veldur beinhimnuskemmdum og beindrepi.
Straumur veldur vöðvaniðurbrotseinkennum og eggjahvítu efni geta stíflað nýrun og valdið nýrnabilun. Nauðsynlegt er að drekka mikinn vökva til þess að hjálpa nýrunum við hreinsun líkamans. Þetta kemur fram í brúnu þvagi. Svipuð einkenni geta myndast við að taka þátt í maraþoni.
Starfsemi sumra lífsnauðsynlegra vefja byggist á rafvirkni, það er að segja einhvers konar rafstraumi eða rafboðum. Þetta á meðal annars við um taugavef og hjartavöðva sem geta truflast af framandi rafstraumi og stöðvun á starfsemi þeirra valdið dauða. Þetta á ekki síst við um riðstraum eins og áður er sagt.
Ef um háspennu er að ræða getur straumurinn haft áhrif á heilastarfsemi og valdið öndunarlömun. Rafstraumur sem leiðir eftir handlegg í brjóstkassann á leið niður eftir ganglim og í jörð getur truflað hjartað og valdið hjartsláttaróreglu og leitt þannig til dauða.
Í húðinni mætir straumurinn mesta viðnámi á leið sinni og þess vegna myndast þar mestur varmi og hitun verður mest. För rafstraums í blóðríkum vefjum undir húðinni er hins vegar greið og skemmdir þar eru fátíðar. Hér er viðnámið lítið, sem veldur lítilli hitamyndum. Rafstraumur fer alltaf auðveldustu leið.
Slys vegna rafmagns eru í raun ótrúlega fátíð miðað við hina geysilega miklu notkun rafmagns í lífi okkar. En það er samt sem áður ákaflega auðvelt að verða sjálfum sér til mikils skaða. Sérstaklega er ástæða til þess að vara við því að börn stingi „rafmagnsgjafa“ í munn sér, hér á ég við t.d. snúrur sem eru í sambandi, en sá endi sem á að tengjast tækinu er laus.
Einnig hættulegt að börn og reyndar aðrir séu að leika sér með málpinna og stinga þeim t.d. í tengla. Þá getur straumur átt greiða leið um líkamann til jarðar. Börnin geta sloppið ef þau eru í þurrum fötum eða á hreinu timburgólfi. Það er sérstök ástæða til að fara varlega með rafmagn í umhverfi barna og þar geta snöggútleysandi vör og lekaliðar skippt sköpum.
Háspennubrunar valda oftast alvarlegum skemmdum á vöðvum og innri líffærum. Ef meðvitund er góð, skal gefa ríkulega af vatni eða öðrum vökva, allt að 1/2 lítra á klst. Bæta má matarsalti í vatnið, 1 matsk. í hvern lítra. Gefið verkjalyf. Kæla yfirborðssár. Komið viðkomandi undir læknishendur sem fyrst. En við rafiðnaðarmenn höfum dæmi þess að mikil rafhögg hafa valdið geðrænum breytingum og valdið þunglyndi, ofsafengnum svitaköstum, andvökunóttum og fleiru.
Rafmagnsslys. Árið 2005 fékk rafvirki 11,000 volta straum í sig þegar hann setti inn 20 ampera öryggi uppi í staur. Hann fékk straum í hægri hendi og í gegnum sig og út um vinstra læri eða hné út í staurinn. Rafvirkinn missti meðvitund í örskamma stund, en klifraði síðan sjálfur niður staurinn og fór inn í bíl. Vinnufélagi hans ók síðan rafvirkjanum á sjúkrahús.
Rafvirkinn var brunninn á vinstra læri niður fyrir hné og að hægri hendi máttfarin. Í dag er ekki er enn ekki útséð hvaða áhrif þetta muni hafa á t.d. liði. Hann fær enn sára verki, sérstaklega í hné þar sem rafmagninu skaut út í staurinn.
Við slysið var höggið svo feiknarlega mikið að hann hélt í fyrstu að hann hefði misst höndina. Í þessu sambandi má einnig benda á að ef menn hafa ekki tryggt sig upp í staur með festu um sig miðja í staurinn, þegar þeir fá svona högg, þá kastast þeir frá staurnum, en hanga síðan í skófestunni og geta fengið alverleg meiðsl í fótum.
Fyrst eftir slysið minnkaði heyrnin hjá rafvirkjanum töluvert en það var tímabundið. Hann var mjög gleyminn fyrstu 6 til 7 mánuðina en telur það hafa lagast undanfarna mánuði. Hann er mjög viðkvæmur í liðum hægri handar og vinstra fæti og fær mikla verki í þá við minnstu áreynslu. Hann hefur ekki haft nógu góða stjórn á vinstra fæti, taugaboð virðast ekki í lagi. Á nóttunni fær hann oft verki ofan við vinstra hnéð. Brunasárið er orðið gott, en vöðvar í hnénu eru ekki í lagi. Eins er hægri hendi dofin og máttlítil. Ein nöglin á hægri hendi datt af og hún nær ekki að vaxa fram. Hún vex áleiðis en hvítnar svo og dettur af.
Í kjölfar slysins hefur rafvirkinn fengið Soriasis og er eins og áður er getið mjög oft með beinverki. Eftir slysið svaf hann ákaflega illa. Andlegt ástand hans er þannig að öðru hvoru fyllist hann depurð og þunglyndi, en stundum er hann jákvæður og bjartsýnn. Vinnufélagar rafvirkjans árétta það einnig að slysið hafi haft töluverð áhrif á hann, hann hafi misst framtak og daglega gleði. Þess má geta að hann er ekki enn kominn til vinnu tæpu einu og hálfu ári eftir slysið.
Félagslega hefur hann einangrast, áverkar eru ekki sjáanlegir og hann upplifir hlutina þannig að fólki finnist hann vera heilbrigður án þess að hann sé það. Það áttar sig ekki á þeirri andlegu breytingu sem hann hafi orðið fyrir.
Önnur dæmi eru til um alvarleg slys hjá rafiðnaðarmönnum sem hafa verið að störfum við háspennu. Þeir hafa misst útlimi og eins orðið fyrir alvarlegum truflunum á starfsemi lifrar, svo alvarlegum að skipta þufti um það lífæri og eins mikla truflun á hjartastarfsemi jafnvel hjartastopp oftar en einu sinni. Það sem veldur ákveðnum áhyggjum okkar er að það virðist bera stundum á ákveðnu ráðaleysi. Mönnum er ekki nægilega kunnugt um hvernig eigi að bregðast við. T.d. eins og kemur fram hér framar Ámunda er ekki gefið vatn.
Of oft er það svo að rafiðnaðarmenn eru að störfum við línur eru fjarri byggðum, því miður hefur það borið á því vegna hagkvæmniaðgerða orkufyrirtækjanna, að menn eru sendir einir og eru einir að störfum á stórum svæðum fjarri öðrum rafiðnaðarmönnum.
Ljósbogar. Slys vegna þess að rafiðnaðarmenn reka verkfæri sín eða búnað á milli straumhafandi póla koma fyrir. Oft er það svo að ekki er hægt að taka straum af án þess að það hafi mikil áhrif á starfsemi viðkomandi fyrirtækis og rafiðnaðarmenn vinna undir spennu í töflum. En ekki síður verða svona slys vegna þess að menn standa í þeirri trú að þeir séu að vinna í spennuleysi en eru það alls ekki.
Fyrir nokkrum árum var rafiðnaðarmaður að störfum við að ganga frá töflu og vann við mælingar. Hann mældi hvern staðinn á fætur öðrum meðfram annarri hlið töflunnar og síðan byrjar hann á andstæðri hlið og áttar sig ekki á að hann er þá að vinna við spegilmynd af því sem áður var og rekur mælir beint á straumhafandi hlið rofanna.
Við það skammhleypir hann 380 voltum og 1200 amperum. Það verður geysileg sprenging og allangur ljósbogi myndast. Ljósbogi er sama fyrirbæri og þegar verið er að rafsjóða. En þegar straumur er mikill getur ljósbogi teygt sig langt og orðið lanvginnur, teygt sig jafnvel nokkra metra og staðið í nokkrar sekúndur. Við þetta verður geysilega hár hvellur og nærstaddir geta brunnið mjög illa. Einnig fá viðstaddir erfiða rafsuðublindu. Í þessu tilfelli er ekki alltaf um að ræða að straumur fari um líkama viðkomandi.
Rafiðnaðarmaðurinn kastaðist af miklu afli yfir í næsta vegg. Það sem bjargaði augum hans var að hendi hans var í þannig stöðu að ljósboginn lenti á henni og hendin varði augu hans. Hann sá samt ekkert í nokkurn tíma á eftir og var með rafsuðublindu einkenni töluverðan tíma. Hann heyrði ekkert nema mikið suð lengi á eftir. Hann var á gjörgæslu í um vikutíma. Starfsfélagar hans sögðu að það hefði orðið albjart í öllum kjallaranum í allnokkra stund eins og á hábjörtum sólardegi.
Andleg líðan hans var mjög erfið í rúmt ár á eftir. Hann gat ekki hugsað sér að koma aftur á vinnustað sinn í Landspítalanum. Átti margar andvökunætur og fékk stundum heiftarlegar martraðir og mikil kvíðaköst. Hann fékk hjartaóregluköst, svitnaði mikið og varð þurr í munninum. Hann sagði mér að það sem hefði vantað upp á meðferð hefði verið andleg hjálp.
Andleg sár sjást ekki og okkur mörgum hverjum hættir til þess að líta svo á að ef viðkomandi getur staðið í fæturna og klætt sig og eru ekki með utanáliggjandi áverka, þá eigi hann bara að hætta þessum aumingjagang og koma sér í vinnuna. Það er ástæða til þess að leggja sérstaka ágherslu á andlega þáttinn, kvíðaköstinn þunglyndið og vanlíðunina. Sjáanlegir áverkar fá meðferð og skilning á meðan einstaklingurinn berst einn á nóttunni við kvíða og vill ekki láta á því bera á daginn og dregur sig í hlé. Á þessu sviði er full ástæða að vekja athygli starfsfélaga og eins viðkomandi fyrirtækja. Hvort við séum að tala um áfallahjálp veit ég ekki en það þarf að vera fastur liður í meðferð.
Okkur hættir til þess að ásaka þann sem lendir í óhappi, kannski vegna þess að við getum ekki ásakað óhappið sjálft. Slys verða otfar hjá þeim sem ekki hafa reynslu, þess vegna er t.d. sérstök ástæða að huga vel því að lærlingar séu ekki einir að störfum.
Ríkisstjórnin virtist meta hagsmuni Þróunnarfélagsins á Keflavíkurflugvelli meir en hagsmuni 350 fjölskyldna, því hún kippti úr sambandi öllum reglugerðum yfir rafmagnsöryggismál á Keflavíkurflugvelli í sumar. Þetta ásamt ýmsu öðru varð til þess að ég tók saman þennan pistil um hvað rafmagnsslys eru og afleiðingar þeirra. Það eru mjög margir gera sér ekki grein fyrir hversu víðtækar afleiðingarnar geta verið.
Hvað er rafmagnsslys? Sérhvert atvik þar sem rafstraumur hefur valdið því að einstaklingur hefur beint eða óbeint slasast af ljósboga eða við að fá rafstaum í gegnum sig.
Rafstraumur veldur skaða í lifandi vefjum fari hann yfir ákveðið magn og getur vitanlega verið banvænn. Líkaminn verður í raun eins og raftæki, hann myndar mótstöðu í rafrás. Svo þetta sé sett upp í myndrænt form. Líkaminn verður eins og brauðrist, þar myndast hiti og skemmd verður í vefjum sem valda mótstöðu, sem er í raun brunadrep. Það verður engin hiti í snúrunni að brauðristinni vegna þess að þar er góð leiðni, ekkert viðnám fyrir för straumsins.
Til þess að fá straum í gegnum sig þarf líkaminn að vera hluti straumrásar, það er að segja úr leiðara í annan, annað hvort af öðrum fasa eða í núll eða til jarðar. Í þessu sambandi má benda á það sem er mörgum hugleikið; Hvers vegna fuglar geti sest á raflínur eins og ekkert sé. Svarið er að þeir snerta ekkert annað en þessa einu línu. Það myndast engin leiðni í gegnum fuglinn. Lítil mús sem nagar sig í gegnum raftaug lendir aftur á móti illa í því, sakir þess að hún stendur á jörð með rafvírinn upp í sér, músin er orðin hluti af rafrás.
Straummagn á leið í gegnum líkamann ræðst af straumstyrk, stærð snertiflatar, eðli straumsins (riðstraumur eða jafnstraumur), lengd tímans sem straumurinn varir og leið hans gegnum líkamann. Svo notuð sé myndræn framsetningu, ef við sláum inn brauðristinni í stuttan tíma þá nær hún ekki að hitna. Straumstyrkurinn ákvarðast síðan af spennunni milli staðanna þar sem straumurinn fer inn í líkamann og út úr honum.
Ólíklegt er að spenna sem er minni en um það bil 20 volt valdi skemmdum, ef svo væri þarf straumurinn að vera mikill. Til þess að svo verði þarf leiðnin að vera góð. Þurr heilbrigð húð er ekkert sérstaklega góður leiðari, hún myndar ákveðna vörn fyrir innri vefji. Við getum t.d. hæglega tekið um báða póla rafgeymis í bíl án þess að verða þess vör. En 110 eða 220 voltin sem algeng eru í húsum geta valdið skaða. Straumur af umfrfam 200 mA í 200 millisek. veldur alvarlegu innra tjóni. Þeir sem meðhöndla rafmagnsslys þurfa að hafa það í huga að skemmdir sjást oft ekki, þar má benda á innri bruna, hjartatruflanir, skemmdir í vöðvum og nýrum.
Húðin er helsta vörnin, hún einangrar líkamann. Ef húðin er rök þá verður leiðnin betri og straumurinn meiri, því að þá á hann greiðari leið sinni inn í húðina og út úr henni. Vöðvar líkamans leiða best ásamt blóði, taugum slímhimnum og vöðvum. Það er mikið viðnám í sinum, fitu og beinum. Hitastigshækkun veldur mikilli hættu á að blóðtappar myndist. Við raförvun geta frumur umskautast og vöðvafrumur dragst saman. Það er t.d. út í hött að halda því fram að menn geti bara sleppt ef þeir fá stuð, virknin er öfug gripið verður fastara. Raförvun á vöðva hefur þau áhrif að þeir kreppast saman mjög öfluglega og geta skemmst við höggið. Algengur kvilli eftir raflost eru eymsli í hálsi, eins og t.d. eftir aftanákeyrslu. Hættulegustu áhrifin verða er straumur fer frá handar til handar um brjóstholið eða um hendi til fótar. Rafboð til hjartans truflast og hjartaflökkt getur verið afleiðingin. Rafbruni framkallar próteinbreytingu í vefjum og frumuveggjum.
Áhrif rafstraums á taugarkefið getur verið meðvitundarskerðing, lömun og öndunartruflunun sem valda svo súrefniskerðingu. Algeng afleiðing er minnistruflanir. Áverkar vegna falls t.d. úr stiga eru meðal einkenna vegna raflosts. Krampar koma fyrir.
Straumur í gegnum brjóstkassa getur framkallað samdrátt í öndunarvöðvum og hamlað eða jafnvel stöðvað öndun.
Straumur í gegnum öndurstjórnun í heila geta einnig stöðvað öndun.
Straumur í gegnum hálslagæðar geta truflað blóðþrýsting.
Straumur í gegnum hjarta getur truflað gang þess og valdið hjartsláttartruflunum.
Straumur í gegnum auga getur valdið því að það hvítni
Straumur í gegnum liði getur skemmt þá.
Straumur veldur innri bruna í vöðvum og beinum. Í beinum er viðnám mest og hiti veldur beinhimnuskemmdum og beindrepi.
Straumur veldur vöðvaniðurbrotseinkennum og eggjahvítu efni geta stíflað nýrun og valdið nýrnabilun. Nauðsynlegt er að drekka mikinn vökva til þess að hjálpa nýrunum við hreinsun líkamans. Þetta kemur fram í brúnu þvagi. Svipuð einkenni geta myndast við að taka þátt í maraþoni.
Starfsemi sumra lífsnauðsynlegra vefja byggist á rafvirkni, það er að segja einhvers konar rafstraumi eða rafboðum. Þetta á meðal annars við um taugavef og hjartavöðva sem geta truflast af framandi rafstraumi og stöðvun á starfsemi þeirra valdið dauða. Þetta á ekki síst við um riðstraum eins og áður er sagt.
Ef um háspennu er að ræða getur straumurinn haft áhrif á heilastarfsemi og valdið öndunarlömun. Rafstraumur sem leiðir eftir handlegg í brjóstkassann á leið niður eftir ganglim og í jörð getur truflað hjartað og valdið hjartsláttaróreglu og leitt þannig til dauða.
Í húðinni mætir straumurinn mesta viðnámi á leið sinni og þess vegna myndast þar mestur varmi og hitun verður mest. För rafstraums í blóðríkum vefjum undir húðinni er hins vegar greið og skemmdir þar eru fátíðar. Hér er viðnámið lítið, sem veldur lítilli hitamyndum. Rafstraumur fer alltaf auðveldustu leið.
Slys vegna rafmagns eru í raun ótrúlega fátíð miðað við hina geysilega miklu notkun rafmagns í lífi okkar. En það er samt sem áður ákaflega auðvelt að verða sjálfum sér til mikils skaða. Sérstaklega er ástæða til þess að vara við því að börn stingi „rafmagnsgjafa“ í munn sér, hér á ég við t.d. snúrur sem eru í sambandi, en sá endi sem á að tengjast tækinu er laus.
Einnig hættulegt að börn og reyndar aðrir séu að leika sér með málpinna og stinga þeim t.d. í tengla. Þá getur straumur átt greiða leið um líkamann til jarðar. Börnin geta sloppið ef þau eru í þurrum fötum eða á hreinu timburgólfi. Það er sérstök ástæða til að fara varlega með rafmagn í umhverfi barna og þar geta snöggútleysandi vör og lekaliðar skippt sköpum.
Háspennubrunar valda oftast alvarlegum skemmdum á vöðvum og innri líffærum. Ef meðvitund er góð, skal gefa ríkulega af vatni eða öðrum vökva, allt að 1/2 lítra á klst. Bæta má matarsalti í vatnið, 1 matsk. í hvern lítra. Gefið verkjalyf. Kæla yfirborðssár. Komið viðkomandi undir læknishendur sem fyrst. En við rafiðnaðarmenn höfum dæmi þess að mikil rafhögg hafa valdið geðrænum breytingum og valdið þunglyndi, ofsafengnum svitaköstum, andvökunóttum og fleiru.
Rafmagnsslys. Árið 2005 fékk rafvirki 11,000 volta straum í sig þegar hann setti inn 20 ampera öryggi uppi í staur. Hann fékk straum í hægri hendi og í gegnum sig og út um vinstra læri eða hné út í staurinn. Rafvirkinn missti meðvitund í örskamma stund, en klifraði síðan sjálfur niður staurinn og fór inn í bíl. Vinnufélagi hans ók síðan rafvirkjanum á sjúkrahús.
Rafvirkinn var brunninn á vinstra læri niður fyrir hné og að hægri hendi máttfarin. Í dag er ekki er enn ekki útséð hvaða áhrif þetta muni hafa á t.d. liði. Hann fær enn sára verki, sérstaklega í hné þar sem rafmagninu skaut út í staurinn.
Við slysið var höggið svo feiknarlega mikið að hann hélt í fyrstu að hann hefði misst höndina. Í þessu sambandi má einnig benda á að ef menn hafa ekki tryggt sig upp í staur með festu um sig miðja í staurinn, þegar þeir fá svona högg, þá kastast þeir frá staurnum, en hanga síðan í skófestunni og geta fengið alverleg meiðsl í fótum.
Fyrst eftir slysið minnkaði heyrnin hjá rafvirkjanum töluvert en það var tímabundið. Hann var mjög gleyminn fyrstu 6 til 7 mánuðina en telur það hafa lagast undanfarna mánuði. Hann er mjög viðkvæmur í liðum hægri handar og vinstra fæti og fær mikla verki í þá við minnstu áreynslu. Hann hefur ekki haft nógu góða stjórn á vinstra fæti, taugaboð virðast ekki í lagi. Á nóttunni fær hann oft verki ofan við vinstra hnéð. Brunasárið er orðið gott, en vöðvar í hnénu eru ekki í lagi. Eins er hægri hendi dofin og máttlítil. Ein nöglin á hægri hendi datt af og hún nær ekki að vaxa fram. Hún vex áleiðis en hvítnar svo og dettur af.
Í kjölfar slysins hefur rafvirkinn fengið Soriasis og er eins og áður er getið mjög oft með beinverki. Eftir slysið svaf hann ákaflega illa. Andlegt ástand hans er þannig að öðru hvoru fyllist hann depurð og þunglyndi, en stundum er hann jákvæður og bjartsýnn. Vinnufélagar rafvirkjans árétta það einnig að slysið hafi haft töluverð áhrif á hann, hann hafi misst framtak og daglega gleði. Þess má geta að hann er ekki enn kominn til vinnu tæpu einu og hálfu ári eftir slysið.
Félagslega hefur hann einangrast, áverkar eru ekki sjáanlegir og hann upplifir hlutina þannig að fólki finnist hann vera heilbrigður án þess að hann sé það. Það áttar sig ekki á þeirri andlegu breytingu sem hann hafi orðið fyrir.
Önnur dæmi eru til um alvarleg slys hjá rafiðnaðarmönnum sem hafa verið að störfum við háspennu. Þeir hafa misst útlimi og eins orðið fyrir alvarlegum truflunum á starfsemi lifrar, svo alvarlegum að skipta þufti um það lífæri og eins mikla truflun á hjartastarfsemi jafnvel hjartastopp oftar en einu sinni. Það sem veldur ákveðnum áhyggjum okkar er að það virðist bera stundum á ákveðnu ráðaleysi. Mönnum er ekki nægilega kunnugt um hvernig eigi að bregðast við. T.d. eins og kemur fram hér framar Ámunda er ekki gefið vatn.
Of oft er það svo að rafiðnaðarmenn eru að störfum við línur eru fjarri byggðum, því miður hefur það borið á því vegna hagkvæmniaðgerða orkufyrirtækjanna, að menn eru sendir einir og eru einir að störfum á stórum svæðum fjarri öðrum rafiðnaðarmönnum.
Ljósbogar. Slys vegna þess að rafiðnaðarmenn reka verkfæri sín eða búnað á milli straumhafandi póla koma fyrir. Oft er það svo að ekki er hægt að taka straum af án þess að það hafi mikil áhrif á starfsemi viðkomandi fyrirtækis og rafiðnaðarmenn vinna undir spennu í töflum. En ekki síður verða svona slys vegna þess að menn standa í þeirri trú að þeir séu að vinna í spennuleysi en eru það alls ekki.
Fyrir nokkrum árum var rafiðnaðarmaður að störfum við að ganga frá töflu og vann við mælingar. Hann mældi hvern staðinn á fætur öðrum meðfram annarri hlið töflunnar og síðan byrjar hann á andstæðri hlið og áttar sig ekki á að hann er þá að vinna við spegilmynd af því sem áður var og rekur mælir beint á straumhafandi hlið rofanna.
Við það skammhleypir hann 380 voltum og 1200 amperum. Það verður geysileg sprenging og allangur ljósbogi myndast. Ljósbogi er sama fyrirbæri og þegar verið er að rafsjóða. En þegar straumur er mikill getur ljósbogi teygt sig langt og orðið lanvginnur, teygt sig jafnvel nokkra metra og staðið í nokkrar sekúndur. Við þetta verður geysilega hár hvellur og nærstaddir geta brunnið mjög illa. Einnig fá viðstaddir erfiða rafsuðublindu. Í þessu tilfelli er ekki alltaf um að ræða að straumur fari um líkama viðkomandi.
Rafiðnaðarmaðurinn kastaðist af miklu afli yfir í næsta vegg. Það sem bjargaði augum hans var að hendi hans var í þannig stöðu að ljósboginn lenti á henni og hendin varði augu hans. Hann sá samt ekkert í nokkurn tíma á eftir og var með rafsuðublindu einkenni töluverðan tíma. Hann heyrði ekkert nema mikið suð lengi á eftir. Hann var á gjörgæslu í um vikutíma. Starfsfélagar hans sögðu að það hefði orðið albjart í öllum kjallaranum í allnokkra stund eins og á hábjörtum sólardegi.
Andleg líðan hans var mjög erfið í rúmt ár á eftir. Hann gat ekki hugsað sér að koma aftur á vinnustað sinn í Landspítalanum. Átti margar andvökunætur og fékk stundum heiftarlegar martraðir og mikil kvíðaköst. Hann fékk hjartaóregluköst, svitnaði mikið og varð þurr í munninum. Hann sagði mér að það sem hefði vantað upp á meðferð hefði verið andleg hjálp.
Andleg sár sjást ekki og okkur mörgum hverjum hættir til þess að líta svo á að ef viðkomandi getur staðið í fæturna og klætt sig og eru ekki með utanáliggjandi áverka, þá eigi hann bara að hætta þessum aumingjagang og koma sér í vinnuna. Það er ástæða til þess að leggja sérstaka ágherslu á andlega þáttinn, kvíðaköstinn þunglyndið og vanlíðunina. Sjáanlegir áverkar fá meðferð og skilning á meðan einstaklingurinn berst einn á nóttunni við kvíða og vill ekki láta á því bera á daginn og dregur sig í hlé. Á þessu sviði er full ástæða að vekja athygli starfsfélaga og eins viðkomandi fyrirtækja. Hvort við séum að tala um áfallahjálp veit ég ekki en það þarf að vera fastur liður í meðferð.
Okkur hættir til þess að ásaka þann sem lendir í óhappi, kannski vegna þess að við getum ekki ásakað óhappið sjálft. Slys verða otfar hjá þeim sem ekki hafa reynslu, þess vegna er t.d. sérstök ástæða að huga vel því að lærlingar séu ekki einir að störfum.
laugardagur, 1. desember 2007
Þar sem vegurinn endar
Það eina sem ég hef kynnst Hrafni var þegar hann hafði samband við mig fyrir margt löngu og bað mig um að koma í viðtal niður í Sjónvarp. Hrafn var þá með viðtalsþætti þar sem hann tók menn í bakaríið og hæddist af þeim í beinni útsendingu fyrir framan alþjóð. Ég var þá nýlega byrjaður í því starfi sem ég er enn í og var ekki alveg til í að koma, en Hrafn nauðaði í mér og eftir að ég var búinn að forvitnast um hvað hann ætlaði að tala um og við fara yfir það efni lét ég tilleiðast.
Viðtalið hófst og Hrafn byrjaði á að spyrja tveggja af þeim spuringum sem hann hafði rætt um en snéri svo snarlega af þeirri leið, eiginlega umturnaðist og dengdi fram í ofsafengnum ákafa spurningum sem voru í raun ekki spurningar heldur samansúrraðar fullyrðingar samdar í Morfísumræðum kaffihúsanna úr heimatilbúnum rökum drengja sem ekki þekktu til aðstæðna. Fullyrðingum sem er ekki hægt að svara nema í löngu máli. Þetta vissi Hrafn vel og var heldur ekkert að gefa færi á því að svara, en greip sífellt fram í og slengdi fram hverri spurningunni (fullyrðingunni) á fætur annarri.
Það rann upp fyrir mér þarna í beinni útsendingu, að ég hafði látið Hrafn plata mig. Var bráð sem hann var búinn að króa af og gat í raun ekkert gert nema bíða eftir því að þátturinn væri á enda. Ömurleg tilfinning þarna í beinni útsendingu. Á leið heim velti ég því fyrir mér hvort maður væru í þessu starfi sakir þess að vera þjakaður af píslarsýki á háu stigi. Hrafn naut þess greinilega að hvelja bráð sína og fór vafalaust að þátt loknum sigri hrósandi niður á 101 svæðið og hengdi enn eitt höfuð bráðar sinnar á veggi kaffishúsanna.
Í vikunni las ég bók Hrafns "Þar sem vegurinn endar", hún hefur fengið frábærar móttökur og gagnrýnendur nota stóru lýsingarorðin. Bókin kom mér sannarlega í opna skjöldu, því vitanlega þá hafði ég mótað mér ákveðna hugmynd um hver Hrafn væri. Ég tek fyllilega undir með gagnrýnendum og tek mér hiklaust í munn hjá orð Vigdísar Grímsdóttur um að bókin sé "yndislestur í orðsins fyllstu merkingu".
Hrafn lýsir þarna m.a. svæði sem mér er ákaflega kært, ég hef níu sumur gengið um Strandirnar norður um Hornstrandir í Jökulfjörðu á Drangajökul og um Snæfjallaströndina. Samtals rölt þarna um með bakpoka og tjald í 3 mánuði. Hrafn hleipir manni að sér og ég sá tilfinningaríkan mann, sem upplifði sitt umhverfi með svipuðum hætti og ég, ekki þann fursta sem ég hélt hann væri.
Settu “Þar sem vegurinn endar” efst á óskalistann.
Viðtalið hófst og Hrafn byrjaði á að spyrja tveggja af þeim spuringum sem hann hafði rætt um en snéri svo snarlega af þeirri leið, eiginlega umturnaðist og dengdi fram í ofsafengnum ákafa spurningum sem voru í raun ekki spurningar heldur samansúrraðar fullyrðingar samdar í Morfísumræðum kaffihúsanna úr heimatilbúnum rökum drengja sem ekki þekktu til aðstæðna. Fullyrðingum sem er ekki hægt að svara nema í löngu máli. Þetta vissi Hrafn vel og var heldur ekkert að gefa færi á því að svara, en greip sífellt fram í og slengdi fram hverri spurningunni (fullyrðingunni) á fætur annarri.
Það rann upp fyrir mér þarna í beinni útsendingu, að ég hafði látið Hrafn plata mig. Var bráð sem hann var búinn að króa af og gat í raun ekkert gert nema bíða eftir því að þátturinn væri á enda. Ömurleg tilfinning þarna í beinni útsendingu. Á leið heim velti ég því fyrir mér hvort maður væru í þessu starfi sakir þess að vera þjakaður af píslarsýki á háu stigi. Hrafn naut þess greinilega að hvelja bráð sína og fór vafalaust að þátt loknum sigri hrósandi niður á 101 svæðið og hengdi enn eitt höfuð bráðar sinnar á veggi kaffishúsanna.
Í vikunni las ég bók Hrafns "Þar sem vegurinn endar", hún hefur fengið frábærar móttökur og gagnrýnendur nota stóru lýsingarorðin. Bókin kom mér sannarlega í opna skjöldu, því vitanlega þá hafði ég mótað mér ákveðna hugmynd um hver Hrafn væri. Ég tek fyllilega undir með gagnrýnendum og tek mér hiklaust í munn hjá orð Vigdísar Grímsdóttur um að bókin sé "yndislestur í orðsins fyllstu merkingu".
Hrafn lýsir þarna m.a. svæði sem mér er ákaflega kært, ég hef níu sumur gengið um Strandirnar norður um Hornstrandir í Jökulfjörðu á Drangajökul og um Snæfjallaströndina. Samtals rölt þarna um með bakpoka og tjald í 3 mánuði. Hrafn hleipir manni að sér og ég sá tilfinningaríkan mann, sem upplifði sitt umhverfi með svipuðum hætti og ég, ekki þann fursta sem ég hélt hann væri.
Settu “Þar sem vegurinn endar” efst á óskalistann.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)