Á undanförnum árum hafa þingmenn ásamt fjölmörgum þeirra þurfa að eiga samskipti við framkvæmdavaldið kvartað yfir þeirri óheillavænlegu þróun að ráðherrar og æðstu embættismenn virði Alþingi einskis. Alþingi virðist vera til þess eins að afgreiða ákvarðanir ráðherra. Nú má velta því fyrir sér hvort sé afleiðing eða orsök. Hafa ráðherrar og embættismenn gefist upp á því að eiga vitræna umræðu í Alþingi, eða hefur umræðan á Alþingi þróast á þennan veg sakir þess að þingmenn þekkja tilgangsleysi sitt?
Atburðir liðins árs hafa orðið til þess að flett hefur verið ofan af hverri ormagryfjunni á fætur annarri. Hér hefur ríkt klíkuskapur. Afgreiðslur stofnana og ráðherra einkennast af hyglun. Kerfið er spillt og snýst um að tryggja völd.
Áhyggjuefni dagsins er hvort verðbólga og gengisfall krónunnar undanfarið ár dugi til þess að ná jafnvægi. Í vaxandi mæli er því haldið fram að staðan í Evrópu sé þannig að ekkert annað en óðaverðbólga sem geti bjargað efnahagslífinu og enn frekara gengisfall þeirra gjaldmiðla sem nýttir eru í álfunni. Það yrði sannarlega niðurlægjandi eftir það sem á undan er gengið og endurspeglar í margræðni sinni þann tvískinnung sem við stöndum frammi fyrir. Raunveruleikafirring, efnishyggja og gróðafíkn.
Í síðustu kosningum áttu aldraðir skyndilega réttindi og Hólmsteinar þessa lands boðuðu á götuhornum ókeypis máltíðir í skólum og niðurgreidda barnapössun og skömmuðust út í að ekki var fyrir löngu búið byggja séríbúðir með fullri þjónustu fyrir hina 800 hundruð öldruðu Reykvíkinga sem eru búnir að vera á biðlista hjá fjármálaráðherrum allmörg síðustu kjörtímabil. Skyndilega kostaði Lunshin ekkert.
En daginn eftir kjördag gleymdust þessi nýji boðskapur og Frjálshyggjan tók til við að velja sér bestu bitana og hyglingin hélt áfram sem aldrei áður. Þvívar haldið að okkur að hér ríkti séríslenskt efnahagsundur skapað af Frjálshyggjunni.
Kosningar eru um margt eins og raunveruleikasjónvarp. Afþreying en lítið kemur fram. Keppendur opna kosningaskrifstofur og bjóða upp á kaffi og splæsa í auglýsingar. Síðast skelltu flokkar sér á flettiskilti við hlið annarra í sama bransa Bacherlorsins og Kapteins Ofurbrókar í Ástarfleyinu.
Hvað gerist nú? Fáum við sömu menn og óbreytta stefnu?
mánudagur, 9. mars 2009
Lífeyrissjóðirnir
Umræðan um lífeyrissjóðina hefur oft verið einkennileg og í mörgu einkennst af ótrúlegum þekkingarskorti og skilningsleysi, þó svo búið sé að skrifa einhver ósköp um lífeyriskerfið á undanförnum árum og eins liggja fyrir á netinu ákaflega greinargóðar útskýringar á því eins og t.d. á heimasíðu landssambands lífeyrissjóða.
Stjórnendur spjallþátta sem vilja láta taka sig alvarlega, skuli athugasemdalaust ítrekað taka greinar með fullyrðingum um að starfsmenn lífeyrissjóða séu gangsterar sem lifi í svínaríi og spili með kerfið. Sáralítið hlutfall sé greitt út til lífeyrisþega af inngreiðslum til sjóðsfélaga og lífeyrissjóðir séu reknir með ofboðslegum hagnaði.
Uppgjör eins sjóðs hafa verið gagnrýnd, sama gildir um stjórnarlaun þess sjóðs sem eru hærri en hjá öllum hinum eru tekinn og yfirfærð á allt kerfið. Ef viðkomandi hefur eitthvað út á sinn lífeyrissjóð að setja, af hverju snýr þá viðkomandi sér ekki að þeim sjóð, frekar en að alhæfa um alla sjóðina?
Það liggur líka fyrir að makalífeyrir er ákaflega misjafn milli sjóða, sama gildir um ávinnsluhlutfall.
Lífeyrissjóður er uppsöfnun sparifjár þeirra sjóðsfélaga sem greitt hafa í viðkomandi sjóð. Hluti inngreiðslu kemur beint frá sjóðsfélaga og hluti frá vinnuveitanda hans, en öll upphæðin er eign starfsmannsins, sjóðsfélagans. Lífeyrissjóður á í sjálfu sér engar eignir utan skrifstofuáhalda og þess húsnæðis sem starfsemi hans fer fram í. Í dag er það svo að þær innistæður sem eru í sjóðunum duga ekki fyrir skuldbindingum og við blasir að lækka verði örorku- og ellilífeyri. Þetta hefur margítrekað komið fram.
Hlutverk lífeyrissjóðs er að taka á móti iðgjöldum sjóðsfélaga og ávaxta þau með besta hætti sem til boða stendur hverju sinni og greiða lífeyri til sjóðsfélaga. Kerfið er stillt þannig af að sjóðsfélagi sem greiðir allan sinn starfsaldur, það er frá 25 ára til 67 ára, á þá í sínum sjóð innistæðu fyrir lífeyri sem svarar til um 60% af meðallaunum frá 67 ára aldri til dauðadags. Ef viðkomandi hefur greitt í styttri tíma verður lífeyririnn lægri í réttu hlutfalli.
Það eru stóru barnasprengjuárgangarnir sem komu í heiminn á árunum eftir seinna stríð fram til ársins 1960, sem eru í dag að safna upp sínum lífeyri. Þeir munu skella á lífeyriskerfinu í hratt vaxandi þunga eftir 2014 og með fullum þunga eftir árið 2031. Fram að þeim tíma fer fram mikil uppsöfnun í sjóðunum. Eftir þann tíma munu útgreiðslur úr sjóðunum verða meiri en innstreymi og þá byrja stóru árgangar sjóðanna að ganga á eignir sínar, eða með öðrum orðum eigendur sparifjárins fara að taka lífeyri sinn út.
Stærðfræði sjóðanna byggist í sinni einföldustu mynd á því að sjóðsfélagi greiðir 12% af launum sínum í iðgjald til lífeyrissjóðs í rúm 40 ár. Þá dugar innistæða hans fyrir lífeyri sem er hlutfall af inngreiðslum viðkomandi til sjóðsins til meðalaldurs þjóðarinnar. En lífeyrissjóður lofar í lífeyrisgreiðslum til dauðadags. Almennu lífeyrissjóðirnir eru sameignarsjóðir og geta staðið við þetta loforð vegna þess að jafnmargir falla frá fyrir meðalaldur og þeir sem lifa lengur.
Menn stilla gjarnan upp dæminu þannig að einhver sem hafi greitt í lífeyrissjóð falli frá þá fái erfingjar ekkert og starfsfólk lífeyrisjóðanna steli þeim peningum sem viðkomandi hafi greitt til sjóðsins. Stjórnendur spjallþátta gera engar ath.s við svona málflutning. Viljandi er því sleppt hversu stór hluti innkomu sjóðsins fari í að greiða örorkubætur, það er að segja ef einhver er svo ólánsamur að verða ungur öryrki, en þá fær hann úr lífeyrissjóð þúsundfalt meir úr sjóðnum en hann greiddi inn.
Sama er upp á teningunum ef einhver lifir fram yfir meðaldur, þá fær hann líka mun meir en hann greiddi inn. Hvaðan halda menn að þeir peningar komi? Úr vösum starfsmanna sjóðanna? Hvaðan halda menn að verðtygging lífeyris komi? Af himnum ofan?
Svo eru til menn sem hafa aldrei greitt neitt inn í lífeyrisjóðakerfið en krefjast þess að það byggi upp og reki elliheimili af því það kosti svo lítinn hluta af eignum sjóðanna. Það liggur fyrir að sjóðirnir hafa lánað til uppbyggingar þessum heimilum og eru tilbúnir að lána enn meira, en það stendur upp á ríkið og sveitarfélögin að ganga frá rekstrarsamningum, ekki lífeyrissjóðina.
Einnig eru áberandi nokkrir aðilar sem vilja taka það sparifé sem sjóðsfélagar eiga í lífeyrissjóðunum og nýta það til þess að greiða upp skuldir annarra. Nokkrir þeirra sem hafa haft sig hvað mest í frammi með þetta hafa aldrei greitt krónu í almenna lífeyriskerfið. En þeir vilja sem sagt nýta sparifé annarra til þess að greiða upp sínar skuldir.
Með þessu orðum er ég á engan hátt að gera lítið úr skuldastöðu heimila. Við bíðum eftir að stjórnvöld taki á greiðsluvanda heimilanna. Vandinn liggur hjá bönkunum og íbúðarlánasjóð, ekki lífeyrissjóðunum eða öðrum sparifjáreigendum.
Stjórnendur spjallþátta sem vilja láta taka sig alvarlega, skuli athugasemdalaust ítrekað taka greinar með fullyrðingum um að starfsmenn lífeyrissjóða séu gangsterar sem lifi í svínaríi og spili með kerfið. Sáralítið hlutfall sé greitt út til lífeyrisþega af inngreiðslum til sjóðsfélaga og lífeyrissjóðir séu reknir með ofboðslegum hagnaði.
Uppgjör eins sjóðs hafa verið gagnrýnd, sama gildir um stjórnarlaun þess sjóðs sem eru hærri en hjá öllum hinum eru tekinn og yfirfærð á allt kerfið. Ef viðkomandi hefur eitthvað út á sinn lífeyrissjóð að setja, af hverju snýr þá viðkomandi sér ekki að þeim sjóð, frekar en að alhæfa um alla sjóðina?
Það liggur líka fyrir að makalífeyrir er ákaflega misjafn milli sjóða, sama gildir um ávinnsluhlutfall.
Lífeyrissjóður er uppsöfnun sparifjár þeirra sjóðsfélaga sem greitt hafa í viðkomandi sjóð. Hluti inngreiðslu kemur beint frá sjóðsfélaga og hluti frá vinnuveitanda hans, en öll upphæðin er eign starfsmannsins, sjóðsfélagans. Lífeyrissjóður á í sjálfu sér engar eignir utan skrifstofuáhalda og þess húsnæðis sem starfsemi hans fer fram í. Í dag er það svo að þær innistæður sem eru í sjóðunum duga ekki fyrir skuldbindingum og við blasir að lækka verði örorku- og ellilífeyri. Þetta hefur margítrekað komið fram.
Hlutverk lífeyrissjóðs er að taka á móti iðgjöldum sjóðsfélaga og ávaxta þau með besta hætti sem til boða stendur hverju sinni og greiða lífeyri til sjóðsfélaga. Kerfið er stillt þannig af að sjóðsfélagi sem greiðir allan sinn starfsaldur, það er frá 25 ára til 67 ára, á þá í sínum sjóð innistæðu fyrir lífeyri sem svarar til um 60% af meðallaunum frá 67 ára aldri til dauðadags. Ef viðkomandi hefur greitt í styttri tíma verður lífeyririnn lægri í réttu hlutfalli.
Það eru stóru barnasprengjuárgangarnir sem komu í heiminn á árunum eftir seinna stríð fram til ársins 1960, sem eru í dag að safna upp sínum lífeyri. Þeir munu skella á lífeyriskerfinu í hratt vaxandi þunga eftir 2014 og með fullum þunga eftir árið 2031. Fram að þeim tíma fer fram mikil uppsöfnun í sjóðunum. Eftir þann tíma munu útgreiðslur úr sjóðunum verða meiri en innstreymi og þá byrja stóru árgangar sjóðanna að ganga á eignir sínar, eða með öðrum orðum eigendur sparifjárins fara að taka lífeyri sinn út.
Stærðfræði sjóðanna byggist í sinni einföldustu mynd á því að sjóðsfélagi greiðir 12% af launum sínum í iðgjald til lífeyrissjóðs í rúm 40 ár. Þá dugar innistæða hans fyrir lífeyri sem er hlutfall af inngreiðslum viðkomandi til sjóðsins til meðalaldurs þjóðarinnar. En lífeyrissjóður lofar í lífeyrisgreiðslum til dauðadags. Almennu lífeyrissjóðirnir eru sameignarsjóðir og geta staðið við þetta loforð vegna þess að jafnmargir falla frá fyrir meðalaldur og þeir sem lifa lengur.
Menn stilla gjarnan upp dæminu þannig að einhver sem hafi greitt í lífeyrissjóð falli frá þá fái erfingjar ekkert og starfsfólk lífeyrisjóðanna steli þeim peningum sem viðkomandi hafi greitt til sjóðsins. Stjórnendur spjallþátta gera engar ath.s við svona málflutning. Viljandi er því sleppt hversu stór hluti innkomu sjóðsins fari í að greiða örorkubætur, það er að segja ef einhver er svo ólánsamur að verða ungur öryrki, en þá fær hann úr lífeyrissjóð þúsundfalt meir úr sjóðnum en hann greiddi inn.
Sama er upp á teningunum ef einhver lifir fram yfir meðaldur, þá fær hann líka mun meir en hann greiddi inn. Hvaðan halda menn að þeir peningar komi? Úr vösum starfsmanna sjóðanna? Hvaðan halda menn að verðtygging lífeyris komi? Af himnum ofan?
Svo eru til menn sem hafa aldrei greitt neitt inn í lífeyrisjóðakerfið en krefjast þess að það byggi upp og reki elliheimili af því það kosti svo lítinn hluta af eignum sjóðanna. Það liggur fyrir að sjóðirnir hafa lánað til uppbyggingar þessum heimilum og eru tilbúnir að lána enn meira, en það stendur upp á ríkið og sveitarfélögin að ganga frá rekstrarsamningum, ekki lífeyrissjóðina.
Einnig eru áberandi nokkrir aðilar sem vilja taka það sparifé sem sjóðsfélagar eiga í lífeyrissjóðunum og nýta það til þess að greiða upp skuldir annarra. Nokkrir þeirra sem hafa haft sig hvað mest í frammi með þetta hafa aldrei greitt krónu í almenna lífeyriskerfið. En þeir vilja sem sagt nýta sparifé annarra til þess að greiða upp sínar skuldir.
Með þessu orðum er ég á engan hátt að gera lítið úr skuldastöðu heimila. Við bíðum eftir að stjórnvöld taki á greiðsluvanda heimilanna. Vandinn liggur hjá bönkunum og íbúðarlánasjóð, ekki lífeyrissjóðunum eða öðrum sparifjáreigendum.
sunnudagur, 8. mars 2009
Silfrið og samtök launamanna
Þeir sem lesa pistla Egils Helgasonar og fylgjast með Silfrinu er það vel ljóst að launamenn og samtök þeirra fara verulega í taugarnar á Agli. Reyndar virðist ekki Egill þekkja haus eða sporð á starfsemi stéttarfélaga og hagsmunabaráttu launamanna.
Steininn tók úr þar í dag þegar Egill tók viðtal við ungan mann sem virðist vera í kosningabaráttu innan VR, sem er fínt, en hann var með kostulegar og rakalausar yfirlýsingar um alla lífeyrissjóði og sakaði hiklaust allt starfsfólk þeirra og allra stéttarfélaganna um að vera purrkunarlausa glæpona og alltaf bætti Egill í og glotti við. Ég get bara ekki annað en tekið til varna fyrir samstarfsfólk mitt.
Vitanlega er ekki óeðlilegt að fólk gangrýni og setji fram hugmyndir um sitt stéttarfélag og sinn lífeyrissjóð, en að alhæfa með þeim hætti sem Egill gerði sérstaklega og ungi maðurinn stundum kallar á mismunandi rök og þau komu aldrei fram, sem setti Silfrið niður á ansi lágt plan.
Alhæfingar um alla lífeyrissjóði er út í hött. Þetta hefur svo oft komið fram að maður hélt að Egill fylgdist það vel með að hann vissi það. T.d. er makalífeyrir og ávinnsla ákaflega misjafnt milli sjóða og sumt af því sem ungi maðurinn sagði var einfaldlega rangt. Í þættinum í dag var fjallað um í starfsemi eins sjóðs og uppgjör hans og auglýsingar og það lagt út á þann veg að ætti við alla.
Hvað varðar yfirlýsingar um séreignarsjóði og útgreiðslu, þá er rétt að benda á að eru bankalífeyrisjóðanna (sem nú eru í eigu og stjórn ríkissins sem setti reglurnar um útborgunina), sem eru með 80% af séreignasparnaðinum, en Egill og viðmælandi hans ræddu það ætíð eins og um væri að ræða almennu sjóðina. Reyndar ætti Egill, sem hefur oft verið með greinargóða pistla um viðskipti, að átta sig á hvað myndi gerast ef 400 MIA virði af verð- og hlutabréfum væri skellt á markað á einu bretti.
Egill bætti reglulega inn ummælum Helga Góu, sem ítrekað hefur nýtt fjármuni sína til þess að níða niður starfsmenn lífeyrissjóða með sama hætti og þeir félagar gerðu í dag. Ástæða er að geta þess, sem reyndar hefur margítrekað komið fram, að nokkrir lífeyrissjóðir hafa lýst yfir vilja til þess samtarfs um að leggja fram langtímalán til þess að byggja upp hjúkrunarheimili og íbúðir fyrir aldraða. Það er ekki vandamálið, það sem hefur staðið á er rekstrargrundvöllur þeirra og afgreiðsla stjórnmálamanna á þessum málaflokki.
En ef einhvern langar í Silfrið, þá er leiðin að úthúða launamönnum og samtökum þeirra.
Steininn tók úr þar í dag þegar Egill tók viðtal við ungan mann sem virðist vera í kosningabaráttu innan VR, sem er fínt, en hann var með kostulegar og rakalausar yfirlýsingar um alla lífeyrissjóði og sakaði hiklaust allt starfsfólk þeirra og allra stéttarfélaganna um að vera purrkunarlausa glæpona og alltaf bætti Egill í og glotti við. Ég get bara ekki annað en tekið til varna fyrir samstarfsfólk mitt.
Vitanlega er ekki óeðlilegt að fólk gangrýni og setji fram hugmyndir um sitt stéttarfélag og sinn lífeyrissjóð, en að alhæfa með þeim hætti sem Egill gerði sérstaklega og ungi maðurinn stundum kallar á mismunandi rök og þau komu aldrei fram, sem setti Silfrið niður á ansi lágt plan.
Alhæfingar um alla lífeyrissjóði er út í hött. Þetta hefur svo oft komið fram að maður hélt að Egill fylgdist það vel með að hann vissi það. T.d. er makalífeyrir og ávinnsla ákaflega misjafnt milli sjóða og sumt af því sem ungi maðurinn sagði var einfaldlega rangt. Í þættinum í dag var fjallað um í starfsemi eins sjóðs og uppgjör hans og auglýsingar og það lagt út á þann veg að ætti við alla.
Hvað varðar yfirlýsingar um séreignarsjóði og útgreiðslu, þá er rétt að benda á að eru bankalífeyrisjóðanna (sem nú eru í eigu og stjórn ríkissins sem setti reglurnar um útborgunina), sem eru með 80% af séreignasparnaðinum, en Egill og viðmælandi hans ræddu það ætíð eins og um væri að ræða almennu sjóðina. Reyndar ætti Egill, sem hefur oft verið með greinargóða pistla um viðskipti, að átta sig á hvað myndi gerast ef 400 MIA virði af verð- og hlutabréfum væri skellt á markað á einu bretti.
Egill bætti reglulega inn ummælum Helga Góu, sem ítrekað hefur nýtt fjármuni sína til þess að níða niður starfsmenn lífeyrissjóða með sama hætti og þeir félagar gerðu í dag. Ástæða er að geta þess, sem reyndar hefur margítrekað komið fram, að nokkrir lífeyrissjóðir hafa lýst yfir vilja til þess samtarfs um að leggja fram langtímalán til þess að byggja upp hjúkrunarheimili og íbúðir fyrir aldraða. Það er ekki vandamálið, það sem hefur staðið á er rekstrargrundvöllur þeirra og afgreiðsla stjórnmálamanna á þessum málaflokki.
En ef einhvern langar í Silfrið, þá er leiðin að úthúða launamönnum og samtökum þeirra.
Erum við í góðum málum?
Var að leita í gögnum vegna undirbúnings við skýrslugerð, rakst þá á þessa grein frá apríl 2006. Stóðst ekki freistinguna að birta hana, svona mitt í kosningaundirbúning fjórflokkanna
Það hljómar örugglega ankannalega í eyrum margra ef sagt er að það sé dökkt framundan. Hér er allt í bullandi uppgangi, nýir bílar streyma til landsins. Aldrei hefur verið byggt eins mikið af íbúðarhúsum og sumarbústöðum. Á þriðja þúsund erlendra verkamanna eru hér að störfum við uppbyggingu á stærstu virkjun landsins og byggingu álvers fyrir austan.
Nú stendur yfir stækkun álversins í Hvalfirði og bygging raforkuvera á Hellisheiði og á Reykjanesi. En það tekur enda, hvað þá? Svar stjórnvalda er; Við byggjum annað álver á Reykjanesi og á Húsavík byggjum fleiri gufuaflsvirkjanir á Reykjanesinu, tvær virkjanir í Þjórsá og gufuaflsvirkjanir fyrir norðan, og svo stækkum við álverið í Straumsvík um helming
Er það lausn á þeim vanda sem við blasir? Það er undirliggjandi óstöðugleiki í efnahagskerfinu og skuldsetning þjóðarinnar er komin yfir hættumörk. Er svigrúm fyrir enn meiri skuldsetningu strax? Verðbólgan stefnir í 5% á þessu ári og talan 8% er mikið nefnd fyrir næsta ár, á meðan kjarasamningar eru byggðir á um 2- 2.5% verðbólgu. Hátæknifyrirtækin eru að flytja erlendis og taka með sér verðmæt störf.
Erlent lánsfé er hvikult og eigendur þess geta afturkallað það ef þeim lýst ekki á blikuna. Hættan á harðri lendingu er mikil, vegna rótgróins hirðuleysi stjórnvalda með sinni “Þetta reddast efnahagsstefnu” þar sem Seðlabankinn er skilinn einn eftir með ábyrgðina. Sveiflugreinar á borð við fjárfestingafyrirtæki og byggingarfyrirtæki hafa verið uppistaðan í uppsveiflunni, þar getur slegið í seglin á stuttum tíma.
Erlendar skuldir þjóðarbúsins jukust úr 56% af landsframleiðslu í árslok 1990 upp í 100% í árslok 2000, 200% í árslok 2004 og 300% í árslok 2005. Skuldirnar stefna enn hærra, því að hallinn á viðskiptum við útlönd er enn mikill. Hið opinbera hefur stofnað til 6% af skuldunum, bankarnir 83% og aðrir 11%.
Vaxtagreiðslur og afborganir af erlendum lánum námu 20% af útflutningstekjum 1997, um 50% 2002 og rösklega 70% 2005. Það segir okkur að það er ekki hægt að nota nema tæpan þriðjung af útflutningstekjunum til að greiða fyrir innflutta vöru og þjónustu; afganginn þarf að taka að láni. Vaxtabyrðin hækkaði úr 8% af útflutningstekjum 2004 í 12% 2005. Byrðin er að þyngjast, því vaxtakjör bankanna eru að versna. Þá skiptir máli hvort lánsfénu hefur verið varið svo vel, að skuldunautarnir geti borið þunga greiðslubyrði.
Í öllum hamaganginum hafa margir orðið hirðulausir. Útistandandi yfirdráttarskuldir fyrirtækja og heimila í lok janúar 2006 námu 184 milljörðum króna. Þessi yfirdráttarlán bera 15% til 21% ársvexti. Þetta eru góðir viðskiptavinir bankana.
Uppsveiflan í efnahagslífinu síðan 1996 borinn uppi af erlendu lánsfé. Þrátt fyrir mikinn innflutning erlends vinnuafls til þess að halda niðri verðbólgunni, hefur hún samt verið langtímum saman verið yfir þolmörkum Seðlabankans og eru þau þó hærri en sársaukamörk kjarasamninganna. Langvinn uppsveifla án verðbólgu er nýjung í íslensku efnahagslífi og hefur slævt áhuga stjórnvalda á frekari umbótum í efnahagsmálum. Enn býst ríkið til að ráðast í risaframkvæmdir fyrir erlent lánsfé til að halda efnahagslífinu gangandi enn um sinn, þótt áhöld séu um arðsemi framkvæmdanna.
“Þetta reddast efnahagsstefna” stjórnvalda er fólgin í auknu innstreymi lánsfjár sem á að örva atvinnulífið um stundarsakir. Hvort framkvæmdirnar séu líklegar til að skila viðunandi arði og hvort skuldabyrðin verður þolanleg til langs tíma litið, virðist skipta litlu. Vaxtagjöld þjóðarinnar umfram vaxtatekjur námu 4% af landsframleiðslu árið 2005. Þessi hluti viðskiptahallans er viðvarandi og vextir vegna erlendra lána er fjármagn sem rennur út úr íslenska hagkerfinu. Slagsíðan mun aukast á næstu árum, með hækkandi vaxtagjöldum þjóðarinnar.
Guðmundur Gunnarsson
Það hljómar örugglega ankannalega í eyrum margra ef sagt er að það sé dökkt framundan. Hér er allt í bullandi uppgangi, nýir bílar streyma til landsins. Aldrei hefur verið byggt eins mikið af íbúðarhúsum og sumarbústöðum. Á þriðja þúsund erlendra verkamanna eru hér að störfum við uppbyggingu á stærstu virkjun landsins og byggingu álvers fyrir austan.
Nú stendur yfir stækkun álversins í Hvalfirði og bygging raforkuvera á Hellisheiði og á Reykjanesi. En það tekur enda, hvað þá? Svar stjórnvalda er; Við byggjum annað álver á Reykjanesi og á Húsavík byggjum fleiri gufuaflsvirkjanir á Reykjanesinu, tvær virkjanir í Þjórsá og gufuaflsvirkjanir fyrir norðan, og svo stækkum við álverið í Straumsvík um helming
Er það lausn á þeim vanda sem við blasir? Það er undirliggjandi óstöðugleiki í efnahagskerfinu og skuldsetning þjóðarinnar er komin yfir hættumörk. Er svigrúm fyrir enn meiri skuldsetningu strax? Verðbólgan stefnir í 5% á þessu ári og talan 8% er mikið nefnd fyrir næsta ár, á meðan kjarasamningar eru byggðir á um 2- 2.5% verðbólgu. Hátæknifyrirtækin eru að flytja erlendis og taka með sér verðmæt störf.
Erlent lánsfé er hvikult og eigendur þess geta afturkallað það ef þeim lýst ekki á blikuna. Hættan á harðri lendingu er mikil, vegna rótgróins hirðuleysi stjórnvalda með sinni “Þetta reddast efnahagsstefnu” þar sem Seðlabankinn er skilinn einn eftir með ábyrgðina. Sveiflugreinar á borð við fjárfestingafyrirtæki og byggingarfyrirtæki hafa verið uppistaðan í uppsveiflunni, þar getur slegið í seglin á stuttum tíma.
Erlendar skuldir þjóðarbúsins jukust úr 56% af landsframleiðslu í árslok 1990 upp í 100% í árslok 2000, 200% í árslok 2004 og 300% í árslok 2005. Skuldirnar stefna enn hærra, því að hallinn á viðskiptum við útlönd er enn mikill. Hið opinbera hefur stofnað til 6% af skuldunum, bankarnir 83% og aðrir 11%.
Vaxtagreiðslur og afborganir af erlendum lánum námu 20% af útflutningstekjum 1997, um 50% 2002 og rösklega 70% 2005. Það segir okkur að það er ekki hægt að nota nema tæpan þriðjung af útflutningstekjunum til að greiða fyrir innflutta vöru og þjónustu; afganginn þarf að taka að láni. Vaxtabyrðin hækkaði úr 8% af útflutningstekjum 2004 í 12% 2005. Byrðin er að þyngjast, því vaxtakjör bankanna eru að versna. Þá skiptir máli hvort lánsfénu hefur verið varið svo vel, að skuldunautarnir geti borið þunga greiðslubyrði.
Í öllum hamaganginum hafa margir orðið hirðulausir. Útistandandi yfirdráttarskuldir fyrirtækja og heimila í lok janúar 2006 námu 184 milljörðum króna. Þessi yfirdráttarlán bera 15% til 21% ársvexti. Þetta eru góðir viðskiptavinir bankana.
Uppsveiflan í efnahagslífinu síðan 1996 borinn uppi af erlendu lánsfé. Þrátt fyrir mikinn innflutning erlends vinnuafls til þess að halda niðri verðbólgunni, hefur hún samt verið langtímum saman verið yfir þolmörkum Seðlabankans og eru þau þó hærri en sársaukamörk kjarasamninganna. Langvinn uppsveifla án verðbólgu er nýjung í íslensku efnahagslífi og hefur slævt áhuga stjórnvalda á frekari umbótum í efnahagsmálum. Enn býst ríkið til að ráðast í risaframkvæmdir fyrir erlent lánsfé til að halda efnahagslífinu gangandi enn um sinn, þótt áhöld séu um arðsemi framkvæmdanna.
“Þetta reddast efnahagsstefna” stjórnvalda er fólgin í auknu innstreymi lánsfjár sem á að örva atvinnulífið um stundarsakir. Hvort framkvæmdirnar séu líklegar til að skila viðunandi arði og hvort skuldabyrðin verður þolanleg til langs tíma litið, virðist skipta litlu. Vaxtagjöld þjóðarinnar umfram vaxtatekjur námu 4% af landsframleiðslu árið 2005. Þessi hluti viðskiptahallans er viðvarandi og vextir vegna erlendra lána er fjármagn sem rennur út úr íslenska hagkerfinu. Slagsíðan mun aukast á næstu árum, með hækkandi vaxtagjöldum þjóðarinnar.
Guðmundur Gunnarsson
laugardagur, 7. mars 2009
Skuldafangelsi
Fyrstu mánuði bankahrunsins virtust fara í það eitt að hjá stjórnmálamönnum að finna sökudólga og sverja af sér að þeir hefðu átt þátt í því að móta efnahags- og peningastefnuna. Frjálshyggjumenn benda á að það væri ekki kerfið sem hefði brugðist nóg væri til af reglum og lögum.
Þeir tóku það reyndar ekki fram að það hefði verið þeim keppikefli sem með efnahagsmál fóru að fara ekki eftir reglum og lögum. Einnig blasir við að Seðlabankinn og Fjármálaeftirlit beittu ekki þeim stjórntækjum sem þeir höfðu, þrátt fyrir að þeir vissu hvað væri í gangi.
Þær hljóma því ákaflega innantómar ræður sjálfstæðisþingmanna úr Alþingi, eins og var í fréttum í gærkvöldi þegar tveri þeirra skömmuðust yfir því að ekkert væri gert. Þessir þingmenn voru í stjórnarliðinu sem byggði upp frjálshyggjustefnuna og voru á vaktinni allan tíman. En þeir gerðu ekkert til þess að verja heimilin og fyrirtækin í landinu. Þeir voru uppteknir í fagnaðarveizlum þar sem þeir gerðu lítið úr þeim sem bentu á að þetta gæti ekki annað en endað með ósköpum. Þetta fólk ætti að mæta í pontu á þingi á hverjum degi og biðjast afsökunar og fara inn í Samhjálp og vinna þar þegnskyldu vinnu í 10 ár.
Á næstu dögum verður að lækka vexti umtalsvert og losa um gjaldeyrishömlurnar. Koma verður bankakerfinu í gang svo fyrirtækin og heimilin fái eðlilega þjónustu. Hefja viðræður við skuldaeigendur Jöklabréfanna. Í dag er að koma fram að hið kvika fjármagn virðist vera margfallt meira en gert var ráð fyrir, ekki 200 MIA eins og Davíð og fleiri sögðu heldur þúsund milljörðum meira. Eigengur þess una hag sínum vel að geyma það hér á ofurvöxtum, það renna 20% vextir af þessu fjármagni úr landi.
Seðlabankinn kom þjóðinni í skuldafangelsi. En á sama tíma hrósuðu Davíð og Geir sér fyrir að standa upp með skuldlausa þjóð. Það voru mikil ósannyndi.
Þeir tóku það reyndar ekki fram að það hefði verið þeim keppikefli sem með efnahagsmál fóru að fara ekki eftir reglum og lögum. Einnig blasir við að Seðlabankinn og Fjármálaeftirlit beittu ekki þeim stjórntækjum sem þeir höfðu, þrátt fyrir að þeir vissu hvað væri í gangi.
Þær hljóma því ákaflega innantómar ræður sjálfstæðisþingmanna úr Alþingi, eins og var í fréttum í gærkvöldi þegar tveri þeirra skömmuðust yfir því að ekkert væri gert. Þessir þingmenn voru í stjórnarliðinu sem byggði upp frjálshyggjustefnuna og voru á vaktinni allan tíman. En þeir gerðu ekkert til þess að verja heimilin og fyrirtækin í landinu. Þeir voru uppteknir í fagnaðarveizlum þar sem þeir gerðu lítið úr þeim sem bentu á að þetta gæti ekki annað en endað með ósköpum. Þetta fólk ætti að mæta í pontu á þingi á hverjum degi og biðjast afsökunar og fara inn í Samhjálp og vinna þar þegnskyldu vinnu í 10 ár.
Á næstu dögum verður að lækka vexti umtalsvert og losa um gjaldeyrishömlurnar. Koma verður bankakerfinu í gang svo fyrirtækin og heimilin fái eðlilega þjónustu. Hefja viðræður við skuldaeigendur Jöklabréfanna. Í dag er að koma fram að hið kvika fjármagn virðist vera margfallt meira en gert var ráð fyrir, ekki 200 MIA eins og Davíð og fleiri sögðu heldur þúsund milljörðum meira. Eigengur þess una hag sínum vel að geyma það hér á ofurvöxtum, það renna 20% vextir af þessu fjármagni úr landi.
Seðlabankinn kom þjóðinni í skuldafangelsi. En á sama tíma hrósuðu Davíð og Geir sér fyrir að standa upp með skuldlausa þjóð. Það voru mikil ósannyndi.
fimmtudagur, 5. mars 2009
Lækkun stýrivaxta
Seðlabanki Danmerkur lækkaði stýrivexti sína í dag um 0,75% niður í 2,25% í kjölfar ákvörðunar Seðlabanka Evrópu um að lækka stýrivexti í 1,5%. Danir eru ekki aðilar að myntbandalagi Evrópu en danska krónan er tengd við evruna. Englandsbanki lækkaði einnig stýrivexti sína í dag, í 0,5%. Næsti vaxtaákvörðunardagur Seðlabanka Íslands er 19. mars nk.
Lesendur Eyjunnar vita væntanlega að stýrivextir eru í dag 18% á Íslandi. Það eru þeir þó svo eldsneyti verðbólgunnar er þrotið og við búum við gjaldeyrishöft með kverkatökum á atvinnulífinu og heimilunum. Íslensk stjórnvöld stefna fram nákvæmlega sama veg og Finnar fóru, en þeir hafa aftur á móti hamast við að vara okkur við að fara sömu leið og þeir fóru. Það leiddi yfir Finna mikið óþarfa atvinnuleysi, og þeir eru enn að greiða upp þann óþarfa fórnarkostnað. Atvinnuleysi vex hratt hér og stefnir í himinhæðir ef ekki verður sveigt strax af þessari braut. Við verðum að setja okkur markmið strax. Lækka stýrivexti um að minnsta kosti um 12%.
Telja íslenskir stjórnmálamenn reynsluna af krónunni virkilega svo góða, að halda eigi áfram að búa við hana? Þeim takist í næstu tilraun, þeir þurfi einungis að vanda sig dáldið betur. Ég hef ekki trú á því, enda eru margir íslendingar búnir að fá sig fullsadda á þeim rússíbanaferðum sem íslensk stjórnbjóða okkur reglulega í með krónunni. Þegar þeir eru blóðsúthellingalaust að leiðrétta of háa kjarasamninga verkalýðshreyfingarinnar. Með upptöku Evru þá hefðum við mynt sem dugar í viðskiptum og við myndum eyða óvissu og skapa það traust sem við þurfum svo sannarlega á að halda.
Við þurfum að auka hagvöxt, það gerum við það ekki með sjálfsþurftarbúskap, við þurfum öflug sprotafyrirtæki. Þeim þarf að búa öfluga rannsóknaraðstöðu. Íslandi er algjörlega nauðsynlegt að ná umtalsverðum efnahagsbata til þess að komast upp af þeim botni sem við sitjum og til þess að greiða upp skuldir okkar. Það verður einungis gert með öflugri uppbyggingu fyrirtækja og laða hingað ný fyrirtæki.
Það liggur fyrir að með áframhaldi krónunnar munu stór íslensk fyrirtæki verða að flytja höfuðstöðvar sínar héðan. Við erum búin að glata öllu trausti, og það mun taka okkur langan tíma að byggja það upp á ný. Ef við náum ekki samkomulagi við þá sem við skuldum mun niðursveiflan dragast enn frekar á langinn.
Ætla stjórnmálamenn í stríð við Bretland, Holland og Norðurlöndin? Þeir verða einfaldlega að viðurkenna að allur málflutningur íslenskra stjórnvalda seinni hluta síðasta árs var rangur og biðjast afsökunar á því. Þessi málflutningur hefur skaðað okkur og valdið óþarfa óvissu hér á landi.
Lesendur Eyjunnar vita væntanlega að stýrivextir eru í dag 18% á Íslandi. Það eru þeir þó svo eldsneyti verðbólgunnar er þrotið og við búum við gjaldeyrishöft með kverkatökum á atvinnulífinu og heimilunum. Íslensk stjórnvöld stefna fram nákvæmlega sama veg og Finnar fóru, en þeir hafa aftur á móti hamast við að vara okkur við að fara sömu leið og þeir fóru. Það leiddi yfir Finna mikið óþarfa atvinnuleysi, og þeir eru enn að greiða upp þann óþarfa fórnarkostnað. Atvinnuleysi vex hratt hér og stefnir í himinhæðir ef ekki verður sveigt strax af þessari braut. Við verðum að setja okkur markmið strax. Lækka stýrivexti um að minnsta kosti um 12%.
Telja íslenskir stjórnmálamenn reynsluna af krónunni virkilega svo góða, að halda eigi áfram að búa við hana? Þeim takist í næstu tilraun, þeir þurfi einungis að vanda sig dáldið betur. Ég hef ekki trú á því, enda eru margir íslendingar búnir að fá sig fullsadda á þeim rússíbanaferðum sem íslensk stjórnbjóða okkur reglulega í með krónunni. Þegar þeir eru blóðsúthellingalaust að leiðrétta of háa kjarasamninga verkalýðshreyfingarinnar. Með upptöku Evru þá hefðum við mynt sem dugar í viðskiptum og við myndum eyða óvissu og skapa það traust sem við þurfum svo sannarlega á að halda.
Við þurfum að auka hagvöxt, það gerum við það ekki með sjálfsþurftarbúskap, við þurfum öflug sprotafyrirtæki. Þeim þarf að búa öfluga rannsóknaraðstöðu. Íslandi er algjörlega nauðsynlegt að ná umtalsverðum efnahagsbata til þess að komast upp af þeim botni sem við sitjum og til þess að greiða upp skuldir okkar. Það verður einungis gert með öflugri uppbyggingu fyrirtækja og laða hingað ný fyrirtæki.
Það liggur fyrir að með áframhaldi krónunnar munu stór íslensk fyrirtæki verða að flytja höfuðstöðvar sínar héðan. Við erum búin að glata öllu trausti, og það mun taka okkur langan tíma að byggja það upp á ný. Ef við náum ekki samkomulagi við þá sem við skuldum mun niðursveiflan dragast enn frekar á langinn.
Ætla stjórnmálamenn í stríð við Bretland, Holland og Norðurlöndin? Þeir verða einfaldlega að viðurkenna að allur málflutningur íslenskra stjórnvalda seinni hluta síðasta árs var rangur og biðjast afsökunar á því. Þessi málflutningur hefur skaðað okkur og valdið óþarfa óvissu hér á landi.
Dr. Kenneth Rogoff - með viðbót
Flestum ber saman um að þau voru harla sérkennileg ummæli Dr. Kenneth Rogoff um upptöku evru í viðtalsþætti í sjónvarpinu hjá Boga Ágústssyni á þriðjudaginn. Greinilegt að hann vissi lítið um hvað hann væri að tala þegar hann sagði að Evra hefði okkur til trafala síðasta haust. En svo kom fram hjá Dr. Rogoff að hann þekkti ekki íslenskt efnahagslíf nægjanlega vel til að geta rætt það!!
Er boðlegt að birta viðtal við mann sem er svona málflutning í ríkisfjölmiðli og það á svona tímum?
Það sem er hér fyrir neðan bætti ég við til frekari útskýringa:
Ef við værum með Evru núna værum við með um 3 - 4% verðbólgu, enga verðtryggingu og vexti á húsnæðislánum um 4% og í viðskiptum um 4 -5%. Fyrirtækin gætu átt eðlileg viðskipti með nothæfum gjaldmiðli og ekki væru hér gjaldeyrishöft. Kostnaður af krónunni er óheyrilegur; fyrir bankahrun áætluðu sérfæðingar að við greiddum að jafnaði 3-3,5% hærri vexti vegna þess að við byggjum við litla og óstöðuga mynt. Slíkir aukavextir kosta okkur 120-130 milljarða króna á ársgrundvelli.
Nú eftir hrunið þegar krónan hefur fallið um ríflega 80% má gera ráð fyrir að þessu vaxtamunur verði enn meiri – trúlega yfir 5%. Þá er reikningurinn farin að nálgast 200 milljarða króna. Þetta jafngildir hvorki meira né minna en 25% af öllum launum í landinu! Það gefur auga leið að þessi kostnaður leggst á almenning í formi lægri launa, hærra verðlags, hærri skatta og/eða lægra þjónustustigs hins opinbera.
Einnig má benda á fall krónunnar og hækkun verðlags fyrir heimili og innflutt aðföng. Gengi krónunnar var ríflega 80% veikara í janúar á þessu ári en á sama tíma í fyrra og innkaupsverð innfluttra vara hefur hækkað í takt við það. Þá höfðu laun í janúar hækkað um 7,5% á síðustu tólf mánuðum, greidd húsaleiga skv. vísitölu neysluverðs hækkað um 27% og almennt verðlag um ríflega 18% á sama tímabili.
Málflutningur Rogoffs er hreint út sagt ótrúlegur, augljóslega hefði fall heimila og fyrirtækja ekki komið til í sambærilegum hætti. Það hefði komið krýsa, en við framangreindar aðstæður væri töluvert annað að eiga við lausn hennar. Það sjáum við í öðrum löndum innan Evrusvæðisins
Er boðlegt að birta viðtal við mann sem er svona málflutning í ríkisfjölmiðli og það á svona tímum?
Það sem er hér fyrir neðan bætti ég við til frekari útskýringa:
Ef við værum með Evru núna værum við með um 3 - 4% verðbólgu, enga verðtryggingu og vexti á húsnæðislánum um 4% og í viðskiptum um 4 -5%. Fyrirtækin gætu átt eðlileg viðskipti með nothæfum gjaldmiðli og ekki væru hér gjaldeyrishöft. Kostnaður af krónunni er óheyrilegur; fyrir bankahrun áætluðu sérfæðingar að við greiddum að jafnaði 3-3,5% hærri vexti vegna þess að við byggjum við litla og óstöðuga mynt. Slíkir aukavextir kosta okkur 120-130 milljarða króna á ársgrundvelli.
Nú eftir hrunið þegar krónan hefur fallið um ríflega 80% má gera ráð fyrir að þessu vaxtamunur verði enn meiri – trúlega yfir 5%. Þá er reikningurinn farin að nálgast 200 milljarða króna. Þetta jafngildir hvorki meira né minna en 25% af öllum launum í landinu! Það gefur auga leið að þessi kostnaður leggst á almenning í formi lægri launa, hærra verðlags, hærri skatta og/eða lægra þjónustustigs hins opinbera.
Einnig má benda á fall krónunnar og hækkun verðlags fyrir heimili og innflutt aðföng. Gengi krónunnar var ríflega 80% veikara í janúar á þessu ári en á sama tíma í fyrra og innkaupsverð innfluttra vara hefur hækkað í takt við það. Þá höfðu laun í janúar hækkað um 7,5% á síðustu tólf mánuðum, greidd húsaleiga skv. vísitölu neysluverðs hækkað um 27% og almennt verðlag um ríflega 18% á sama tímabili.
Málflutningur Rogoffs er hreint út sagt ótrúlegur, augljóslega hefði fall heimila og fyrirtækja ekki komið til í sambærilegum hætti. Það hefði komið krýsa, en við framangreindar aðstæður væri töluvert annað að eiga við lausn hennar. Það sjáum við í öðrum löndum innan Evrusvæðisins
miðvikudagur, 4. mars 2009
Framboð á getulausu fólki - með viðbót
Vafalaust muna flestir eftir ítrekuðum skýringum stjórnarþingmanna og ráðherra allt fram undir síðasta mánuð eða svo, að allur vandinn væri tilkominn vegna efnahagsþróunar erlendis. Þessir menn sendu öllum tónninn sem héldu því fram að vandinn væri að mestu heimatilbúinn og báru á þá margskonar sakir. Einnig hafa flestir þessara þingmanna staðið í því að eyðileggja allar tilraunir um endurskoðun á gjaldmiðli og inngöngu í ESB, sem var í raun forsenda fyrir því að sú stefnu sem þeir settu upp gætu gengið.
Með tilliti til þessa og stöðunnar í dag og þeirra upplýsinga sem eru að koma fram, þá er fróðlegt að lesa í dag ummæli þessara manna, og þá um leið að velta því fyrir sér hvort þeir eigi yfir höfuð erindi inn á Alþingi eða í fjármálastofnanir. Allavega er það ljóst að þessir menn hafa takmarkaða eða enga þekkingu og þaðan af skilning á efnahags- og peningamálum. En minna má á sumir þeirra eru að gefa kost á sér í prófkjörum þessa daga og flestir í efstu sæti!!?
Þetta kom upp í hugann við lestur á viðtali við Jónas Fr. Jónsson fyrrv. forstj. FME í Markaðnum í dag : „Stjórnmálamenn fóru að leita að sökudólgum til að beina athygli og óánægju frá sjálfum sér.“
„Munurinn á Íslandi og öðrum ríkjum er einfaldlega sá að við erum með gjaldmiðil sem ekki er alþjóðlega viðurkennd mynt og hvorki ríki né Seðlabanki höfðu styrk til að styðja við bakið á bönkunum.“
„Þá var pólitísk stefna að styðja við vöxt og viðgang fjármálageirans. Þegar kerfið var rúmlega sjöföld landsframleiðsla var sett stefna á um Ísland sem alþjóðlega fjármálamiðstöð og í stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar varið 2007 er áréttað að hér stefni menn að því að tryggja að fjármálastarfsemi hér geti vaxið áfram.“
Í þessu sambandi má minna á ríkisstjórnir Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks lögðu grunnin að þessari stefnu. Þar má minna á margar hástefndar yfirlýsingar sömu þingmanna og þáverandi ráðherra.
„Menn hafa spurt af hverju bankarnir hafi staðist álagspróf FME í byrjun ágúst en fallið tveim mánuðum síðar. Skýringin er sú að álagsprófið snýr að styrk eiginfjár. Það er hins vegar ekki eiginfjárvandi sem felldi bankana heldur lausafjárvandi og fyrst og fremst í erlendri mynt.“
Með tilliti til framanritaðs og þeirrar niðurstöðu sem virðist stefna í eftir komandi kosningar, að næsta ríksistjórn verði skammlíf. Það er að koma upp úr höttunum á hverjum degi staðfestingar á því hversu víðsfjarri öllum veruleika íslensk stjórnvöld hafa verið undanfarin ár. Þrátt fyrir að her manns reyndi árangurslaust að koma vitinu fyrir þá.
Einnig spái ég því að þegar lokinu verður endanlega lyft af uppgjöri bankanna þá sérstaklega Landsbankanum, sem virðist vera gætt sérstaklega vel þessa dagana að eigi Búsáhaldafólkið eftir að streyma aftur út á göturnar.
Mjög gott dæmi um þessa fyrringuna er í nýjasta Hús og hýbýli. Á meðan ungt fólk tapar íbúðum sínum og öllu vegna þessara manna þá birtast menn skælbrosandi á forsíða í glansíbúð og í viðtali er svo reynt að snobba niður á við og réttlæta 100 millj. kr. íbúð með því að segja að það sé túpusjónvarp í eldhúsinu!! Eigum við að kjósa svona fólk aftur inn á þing?
Sigurður Kári hringdi í mig og fór yfir byggingarferil sinn og konu hans. Ég viðurkenni að ég tek hér full glannalega til orðaog biðst afsökunar á því. Þetta orðtak kom reyndar úr munni fundarmanns sem vinnur hjá ríkisstofnun og var sagt upp fyrir stuttu og vandaði ekki boðberum frjálshyggjunnar ekki kveðjurnar.
Hið rétta er að Sigurður og kona hans áttu sitthvora litla íbúð þegar þau taka saman sameina þeir í þessari og hún kostaði 47 millj. kr. Endurbætur vann hann sjálfur ásamt föður sínum.
Ég tek líka undir með Sigurði við getum rifist um skoðanir og framkvæmdir, en heimilin eiga að vera í friði.
Með tilliti til þessa og stöðunnar í dag og þeirra upplýsinga sem eru að koma fram, þá er fróðlegt að lesa í dag ummæli þessara manna, og þá um leið að velta því fyrir sér hvort þeir eigi yfir höfuð erindi inn á Alþingi eða í fjármálastofnanir. Allavega er það ljóst að þessir menn hafa takmarkaða eða enga þekkingu og þaðan af skilning á efnahags- og peningamálum. En minna má á sumir þeirra eru að gefa kost á sér í prófkjörum þessa daga og flestir í efstu sæti!!?
Þetta kom upp í hugann við lestur á viðtali við Jónas Fr. Jónsson fyrrv. forstj. FME í Markaðnum í dag : „Stjórnmálamenn fóru að leita að sökudólgum til að beina athygli og óánægju frá sjálfum sér.“
„Munurinn á Íslandi og öðrum ríkjum er einfaldlega sá að við erum með gjaldmiðil sem ekki er alþjóðlega viðurkennd mynt og hvorki ríki né Seðlabanki höfðu styrk til að styðja við bakið á bönkunum.“
„Þá var pólitísk stefna að styðja við vöxt og viðgang fjármálageirans. Þegar kerfið var rúmlega sjöföld landsframleiðsla var sett stefna á um Ísland sem alþjóðlega fjármálamiðstöð og í stefnuyfirlýsingu Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar varið 2007 er áréttað að hér stefni menn að því að tryggja að fjármálastarfsemi hér geti vaxið áfram.“
Í þessu sambandi má minna á ríkisstjórnir Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks lögðu grunnin að þessari stefnu. Þar má minna á margar hástefndar yfirlýsingar sömu þingmanna og þáverandi ráðherra.
„Menn hafa spurt af hverju bankarnir hafi staðist álagspróf FME í byrjun ágúst en fallið tveim mánuðum síðar. Skýringin er sú að álagsprófið snýr að styrk eiginfjár. Það er hins vegar ekki eiginfjárvandi sem felldi bankana heldur lausafjárvandi og fyrst og fremst í erlendri mynt.“
Með tilliti til framanritaðs og þeirrar niðurstöðu sem virðist stefna í eftir komandi kosningar, að næsta ríksistjórn verði skammlíf. Það er að koma upp úr höttunum á hverjum degi staðfestingar á því hversu víðsfjarri öllum veruleika íslensk stjórnvöld hafa verið undanfarin ár. Þrátt fyrir að her manns reyndi árangurslaust að koma vitinu fyrir þá.
Einnig spái ég því að þegar lokinu verður endanlega lyft af uppgjöri bankanna þá sérstaklega Landsbankanum, sem virðist vera gætt sérstaklega vel þessa dagana að eigi Búsáhaldafólkið eftir að streyma aftur út á göturnar.
Mjög gott dæmi um þessa fyrringuna er í nýjasta Hús og hýbýli. Á meðan ungt fólk tapar íbúðum sínum og öllu vegna þessara manna þá birtast menn skælbrosandi á forsíða í glansíbúð og í viðtali er svo reynt að snobba niður á við og réttlæta 100 millj. kr. íbúð með því að segja að það sé túpusjónvarp í eldhúsinu!! Eigum við að kjósa svona fólk aftur inn á þing?
Sigurður Kári hringdi í mig og fór yfir byggingarferil sinn og konu hans. Ég viðurkenni að ég tek hér full glannalega til orðaog biðst afsökunar á því. Þetta orðtak kom reyndar úr munni fundarmanns sem vinnur hjá ríkisstofnun og var sagt upp fyrir stuttu og vandaði ekki boðberum frjálshyggjunnar ekki kveðjurnar.
Hið rétta er að Sigurður og kona hans áttu sitthvora litla íbúð þegar þau taka saman sameina þeir í þessari og hún kostaði 47 millj. kr. Endurbætur vann hann sjálfur ásamt föður sínum.
Ég tek líka undir með Sigurði við getum rifist um skoðanir og framkvæmdir, en heimilin eiga að vera í friði.
þriðjudagur, 3. mars 2009
Enn fleiri upplýsingar um slæleg vinnubrögð
Sífellt eru að koma fram fleiri atriði um hversu slaklega ríkisstjórnir Íslands hafa haldið á málum undanfarin ár, en hafa til þess að réttlæta sig síðan haldið ranghugmyndum að Íslendingum.
Var að fá árskýrslu Eftirlitstofnunar EFTA. Í formála Per Sanderud forseta stendur m.a. um athafnir ríkisstjórna Íslands undanfarin ár „Á árinu 2008 áttu sér stað afdrifaríkar breytingar á efnahagsumhverfi í heiminum sem mun hafa áhrif á starfsemi Eftirlitsstofnunar EFTA á komandi árum.
Á árinu sendi stofnunin mörg áminningarbréf til aðildarríkjanna og fleiri rökstudd álit en nokkru sinni fyrr. Líkt og árið 2007 á þessi mikli málafjöldi að mestu rætur sínar að rekja til tafa á innleiðingu reglugerða á Íslandi.
Í því skyni að auka traust almennings á störfum stofnunarinnar var ákveðið að setja nýjar reglur um aðgang að upplýsingum hjá stofnuninni og koma á fót málaskrá sem yrði aðgengileg fyrir almenning.“
Ranghugmyndum hefur einnig verið haldið að Íslendingum um að Evrópusambandið hafi beitt Íslendinga þvingunum vegna Icesave reikninganna, ég hef reyndar komið að þessu ítrekað í pistlum hér á síðunni.
Percy Westerlund, sendiherra ESB gagnvart Íslandi og Noregi, svarar þessu á bloggi sínu :
I recently received a comment by one of the Icelandic readers of this blog, Björgvin Víglundsson, who expresses concern that the EU applied political pressure to make the Icelandic government accept responsibility to compensate foreign Icesave depositors. He wonders why the EU could not accept the Icelandic suggestion of court settlement of the matter. The reason, he suggests, was that the EU feared it would lose a court case.
The truth of the matter is that not only all available expertise in Brussels agreed that Iceland had this responsibility. In fact, the Icelandic government itself apparently accepted that this was the case. In response to a question by MP Siv Friðleifsdóttir in the Althingi, two letters sent to the British Treasury by the Icelandic government on August 20 and October 6 were made public. In these letters, which can be found at the Althingi website, the government confirms without qualifications that it would be responsible if the guarantee fund would be inadequate to cover for bank failure. The EU would undoubtedly have prevailed in court, but it is rather obvious that a drawn-out court case would have been neither helpful nor necessary.
One might add that the Icelandic government had the responsibility to compensate foreign Icesave depositors regardless of how you interpret the directive. This is because the Icelandic government announced it would offer domestic depositors guarantees for deposits in Icelandic banks. There is little doubt that there is then an obligation in principle to offer depositors in these banks’ foreign branches equal treatment. Non-discrimination is a fundamental principle for the internal market, thus also for the EEA.
I think every Icelander can appreciate the importance of this principle if they try to imagine how they would react if the “shoe had been on the other foot”. If Icelanders had been tempted by promises of high interest rates to make deposits into internet branches of British or Dutch banks, how would they expect to be treated if these banks went bankrupt? If the British or Dutch government promised domestic depositors guarantees, would Icelanders (or their government) accept that they would be ignored?
The most constructive way forward is undoubtedly the one taken by the Icelandic government, namely to engage in direct negotiations with the British, Dutch and German governments to try to reach the best possible deal. The scope of the Icesave liability is hard to estimate, partly because we do not yet know the value of the remaining assets of Landsbanki. There is some speculation that the final debt figure may not be as high as initially thought. But regardless of that, I think most Icelanders will agree that we need to work together in a spirit of constructive engagement and solidarity. It is fair to say that the EU has already demonstrated such a spirit when the French Presidency and the Commission helped to negotiate the mutually agreed guidelines, which now serve as basis for the bilateral Icesave negotiations. Several member states of the EU also made significant contributions to the IMF package for Iceland.
Var að fá árskýrslu Eftirlitstofnunar EFTA. Í formála Per Sanderud forseta stendur m.a. um athafnir ríkisstjórna Íslands undanfarin ár „Á árinu 2008 áttu sér stað afdrifaríkar breytingar á efnahagsumhverfi í heiminum sem mun hafa áhrif á starfsemi Eftirlitsstofnunar EFTA á komandi árum.
Á árinu sendi stofnunin mörg áminningarbréf til aðildarríkjanna og fleiri rökstudd álit en nokkru sinni fyrr. Líkt og árið 2007 á þessi mikli málafjöldi að mestu rætur sínar að rekja til tafa á innleiðingu reglugerða á Íslandi.
Í því skyni að auka traust almennings á störfum stofnunarinnar var ákveðið að setja nýjar reglur um aðgang að upplýsingum hjá stofnuninni og koma á fót málaskrá sem yrði aðgengileg fyrir almenning.“
Ranghugmyndum hefur einnig verið haldið að Íslendingum um að Evrópusambandið hafi beitt Íslendinga þvingunum vegna Icesave reikninganna, ég hef reyndar komið að þessu ítrekað í pistlum hér á síðunni.
Percy Westerlund, sendiherra ESB gagnvart Íslandi og Noregi, svarar þessu á bloggi sínu :
I recently received a comment by one of the Icelandic readers of this blog, Björgvin Víglundsson, who expresses concern that the EU applied political pressure to make the Icelandic government accept responsibility to compensate foreign Icesave depositors. He wonders why the EU could not accept the Icelandic suggestion of court settlement of the matter. The reason, he suggests, was that the EU feared it would lose a court case.
The truth of the matter is that not only all available expertise in Brussels agreed that Iceland had this responsibility. In fact, the Icelandic government itself apparently accepted that this was the case. In response to a question by MP Siv Friðleifsdóttir in the Althingi, two letters sent to the British Treasury by the Icelandic government on August 20 and October 6 were made public. In these letters, which can be found at the Althingi website, the government confirms without qualifications that it would be responsible if the guarantee fund would be inadequate to cover for bank failure. The EU would undoubtedly have prevailed in court, but it is rather obvious that a drawn-out court case would have been neither helpful nor necessary.
One might add that the Icelandic government had the responsibility to compensate foreign Icesave depositors regardless of how you interpret the directive. This is because the Icelandic government announced it would offer domestic depositors guarantees for deposits in Icelandic banks. There is little doubt that there is then an obligation in principle to offer depositors in these banks’ foreign branches equal treatment. Non-discrimination is a fundamental principle for the internal market, thus also for the EEA.
I think every Icelander can appreciate the importance of this principle if they try to imagine how they would react if the “shoe had been on the other foot”. If Icelanders had been tempted by promises of high interest rates to make deposits into internet branches of British or Dutch banks, how would they expect to be treated if these banks went bankrupt? If the British or Dutch government promised domestic depositors guarantees, would Icelanders (or their government) accept that they would be ignored?
The most constructive way forward is undoubtedly the one taken by the Icelandic government, namely to engage in direct negotiations with the British, Dutch and German governments to try to reach the best possible deal. The scope of the Icesave liability is hard to estimate, partly because we do not yet know the value of the remaining assets of Landsbanki. There is some speculation that the final debt figure may not be as high as initially thought. But regardless of that, I think most Icelanders will agree that we need to work together in a spirit of constructive engagement and solidarity. It is fair to say that the EU has already demonstrated such a spirit when the French Presidency and the Commission helped to negotiate the mutually agreed guidelines, which now serve as basis for the bilateral Icesave negotiations. Several member states of the EU also made significant contributions to the IMF package for Iceland.
mánudagur, 2. mars 2009
Evrópuumræðan
Á undanförnum misserum hafa íslenskt fyrirtæki, þá sérstaklega sprotafyrirtæki, bent á að það sé nánast útilokað að byggja upp fyrirtæki á Íslandi í því umhverfi krónunnar. Hinar gríðarlegu sveiflur og óstöðugleiki geri allar áætlanagerð óframkvæmanlega. Umsókn að Evrópusambandinu er stórt skref í á að tryggja íslensku hagkerfi stöðugleika.
Margir áttu von á því eftir þær ófarir, sem við erum að ganga í gegnum, myndi fara fram markviss umræða um hvers konar efnahagsuppbyggingu menn sæju fyrir sér. Það yrði greint hvað leiddi okkur í þá stöðu sem við erum í. Auk þess að kannað yrði hvers konar samningur það væri sem okkur stæði til boða.
Það hefur komið fram að við hefðum ekki farið svona illa út úr niðursveiflunni og hún hefði ekki orðið eins djúp og raun bar vitni ef gerðar hefðu verið réttar ráðstafanir í framhaldi af EES samningum. Ef hægt hefði verið að nota þann gjaldmiðil sem við hefðum verið með í erlendum samskiptum.
Það hafa verið tekin rétt framfaraskref á undanförnum áratugum, en það væri skelfilegt ef sú staða skapaðist haldið yrði aftur til fortíðar, einungis sakir þess að ekki gæti farið fram rökræn umræða um stöðuna og hvert beri að stefna. Greinaflokkurinn sem birtur var í Morgunblaðinu er besta innlegg í þessa umræðu sem fram hefur komið.
Uppbygging sprotafyrirtæka af heppilegri stærð er það sem við eigum að skoða. Við höfum sýnt mikla færni á því sviði, öflugt og sveigjanlegt vinnuafl og eigum verðmæt sprotafyrirtæki, sem geta gert stóra hluti ef þeim verður búið eðlilegt umhverfi. Það hefur komið fram að þessi fyrirtæki sjá ekki sína framtíð hér í óbreyttu efnahagsumhverfi og óbreyttum gjaldmiði. Þau hafa einnig bent á að þau gætu flutt heim nokkur hundruð atvinnutækifæri sem búið er að flytja erlendis.
Það liggur fyrir að verðbólga í nágrannalöndum okkar er umtalsvert lægri en hér og sveiflur eru margfalt minni. Það leiðir til þess að vextir þar eru margfalt lægri og ekki þörf á verðtryggingu eða greiðsludreifingu á vaxtagreiðslum. Verðlag lægra og stöðugra. Vextir á húsnæðislánum og langtímalánum á bilinu frá 2.4% - 5%.
Á þessum forsendum skilur maður ekki hvers vegna umræða um þessi mál fer ætíð út um víðan völl í upphrópunum með endurteknum marklausum klisjum. Eins og t.d. valdaafsali og fleiru. En eins og staðan er núna þá stefnir enn eina ferðina í að íslendingar ætli sér að láta tiltölulega fámennan hóp stjórnmálamanna með uppsoðnum tuggum sem nýttar hafa verið áratugum saman fara í gegnum komandi kosningar og búa okkur nákvæmlega sömu stöðu og þeir hafa búið okkur að undanförnu.
Margir áttu von á því eftir þær ófarir, sem við erum að ganga í gegnum, myndi fara fram markviss umræða um hvers konar efnahagsuppbyggingu menn sæju fyrir sér. Það yrði greint hvað leiddi okkur í þá stöðu sem við erum í. Auk þess að kannað yrði hvers konar samningur það væri sem okkur stæði til boða.
Það hefur komið fram að við hefðum ekki farið svona illa út úr niðursveiflunni og hún hefði ekki orðið eins djúp og raun bar vitni ef gerðar hefðu verið réttar ráðstafanir í framhaldi af EES samningum. Ef hægt hefði verið að nota þann gjaldmiðil sem við hefðum verið með í erlendum samskiptum.
Það hafa verið tekin rétt framfaraskref á undanförnum áratugum, en það væri skelfilegt ef sú staða skapaðist haldið yrði aftur til fortíðar, einungis sakir þess að ekki gæti farið fram rökræn umræða um stöðuna og hvert beri að stefna. Greinaflokkurinn sem birtur var í Morgunblaðinu er besta innlegg í þessa umræðu sem fram hefur komið.
Uppbygging sprotafyrirtæka af heppilegri stærð er það sem við eigum að skoða. Við höfum sýnt mikla færni á því sviði, öflugt og sveigjanlegt vinnuafl og eigum verðmæt sprotafyrirtæki, sem geta gert stóra hluti ef þeim verður búið eðlilegt umhverfi. Það hefur komið fram að þessi fyrirtæki sjá ekki sína framtíð hér í óbreyttu efnahagsumhverfi og óbreyttum gjaldmiði. Þau hafa einnig bent á að þau gætu flutt heim nokkur hundruð atvinnutækifæri sem búið er að flytja erlendis.
Það liggur fyrir að verðbólga í nágrannalöndum okkar er umtalsvert lægri en hér og sveiflur eru margfalt minni. Það leiðir til þess að vextir þar eru margfalt lægri og ekki þörf á verðtryggingu eða greiðsludreifingu á vaxtagreiðslum. Verðlag lægra og stöðugra. Vextir á húsnæðislánum og langtímalánum á bilinu frá 2.4% - 5%.
Á þessum forsendum skilur maður ekki hvers vegna umræða um þessi mál fer ætíð út um víðan völl í upphrópunum með endurteknum marklausum klisjum. Eins og t.d. valdaafsali og fleiru. En eins og staðan er núna þá stefnir enn eina ferðina í að íslendingar ætli sér að láta tiltölulega fámennan hóp stjórnmálamanna með uppsoðnum tuggum sem nýttar hafa verið áratugum saman fara í gegnum komandi kosningar og búa okkur nákvæmlega sömu stöðu og þeir hafa búið okkur að undanförnu.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)