sunnudagur, 13. september 2009

Frida


Mynd af heimasíðu Þjóðleikhússins

Frida er nýtt íslenskt verk eftir hina frábæru listakonu Brynhildi Guðjónsdóttir. Sýningin er ferðalag um einstæðan hugarheim Fridu Kahlo mexíkóskar listakonu sem er ein forvitnilegasta listakona 20. aldar. Brynhildur er í hlutverki Fridu Kahlo og með hlutverk Diegos Rivera fer Ólafur Darri Ólafsson og tekst þeim vel ásamt öðrum leikurum. Leikstjórn er í höndum Atla Rafns Sigurðarsonar. Leikmynd eftir Vytautas Narbutas. Tónlist eftir Egill Ólafsson Lýsing hönnuð af Jóhanni Bjarna Pálmasyni.

Sýningin er ferðalag um einstæða veröld þessarar tilfinningaríku konu, sem hneykslaði heiminn með taumlausu líferni. Stormasamt hjónaband með Diego Rivera, einum þekktasta myndlistarmanni síns tíma var vinsælt umfjöllunarefni. Þó að margir yrðu til að heillast af list hennar meðan hún lifði var það ekki fyrr en eftir dauða hennar sem hún hlaut heimsfrægð.

Ást hennar er okkur framandi og stundum erfitt að skilja hana. En það elska engar tvær manneskjur eins. Frida var sérlunduð, eigingjörn en gædd óvenjulegum hæfileikum og tókst þrátt fyrir veikindi að afla sér heimsfrægðar með sjálfsmyndum sínum, táknmyndum um hennar eigið líf. Verkið er ögrandi. Uppsetningin ákaflega litrík, leikmynd og búningar frábærlega gert, með því besta sem ég hef séð. Sama á við um lýsingu. Tónlistin er góð og flutningur frábær.

Þrátt fyrir allt þetta jákvæða þá vantaði eitthvað í flæðið, manni leiddist næstum því stundum.

föstudagur, 11. september 2009

Stefnumörkun og stefnufesta

Allt bendir til þess að komandi vetur verði mjög erfiður efnahagslega. Atvinnuleysi mun vaxa sakir þess að fyrirtæki og einstaklingar halda að sér höndum. Fjárfestingar verða í lágmarki, ríki og sveitarfélög munu draga úr útgjöldum og framkvæmdum.

Stöðugleikasáttmálinn sem undirritaður var í sumar af sveitarstjórnum, ríkisstjórn, samtökum launamanna og fyrirtækja átti að vera forsenda viðsnúnings í væntingum. Sett var fram spá um 15.000 ný störf sköpuðust á næstu 3 árum, en settur á fyrirvari að það tækist ekki nema að hagvöxtur yrði a.m.k. 4-4,5% á hverju ári, sem er reyndar nokkuð bratt. En ef það markmið á að nást þarf að efla traust og trú á íslenskt efnahagslíf, örva innlendar fjárfestingar í atvinnulífinu, stuðla að beinum erlendum fjárfestingum hér landi og koma á eðlilegum lánaviðskiptum við fjármálamarkaði erlendis.

En hér hefur skort á staðfestu og ákveðna stefnumörkun. Það er búið að samþykkja hugsanlega einhver álver, en fram og tilbaka keyrsla í orkumálum gerir landið ótrúverðugt í augum fjárfesta. Það liggja fyrir fullhannaðar virkjanir en einhverra hluta vegna liggja ekki fyrir ákarðanir um framkvæmdir. Í stöðugleikasáttmála kemur að ríkisstjórnin muni greiða götu stórframkvæmda, en það er eins og allir ráðherrarnir hafi ekki verið á staðnum.

Eins og ég hef nokkrum sinnum komið að hér það verða þessi verkefni ekki að veruleika nema að virkjað verði í neðri hluta Þjórsár auk Búðarhálsvirkjunar. Þær virkjanir eru fullhannaðar og eru langhagkvæmustu og umhverfisvænstu virkjunarkostirnir. Það hafa komið fram allmargir ókostir við rekstur gufuaflsvirkjana og líftími þeirra líklega mun skemmri en áætlað var. Auknar fjárfestingar í atvinnulífinu styrkir fjárhag hins opinbera. Grunnur þessa alls eru fjárfestingar í orkugeiranum.

fimmtudagur, 10. september 2009

Glæst framtíð að baki

Framtíðin er að sigla hjá. Strax við upphaf hrunsins blasti við ótrúlega veik stjórnsýsla haldinni mikilli ákvarðanafælni. Til Íslands hafa leitað fjöldi fyrirtæki með tillögur um uppbyggingu kísilmálverksmiðju, sólarselluvinnslu, koltrefjavinnslu, a.m.k. 3 gagnaver, álver í Helguvík, stækkun í Straumsvík og álver á Bakka.

Þessir aðilar hafa nú sumir hverjir þegar farið, aðrir eru að gefast upp. Ástæður hafa komið fram í ummælum nokkurra þeirra; Ekki hefur verið hægt að ná samkomulagi um afgreiðslu og svör á ásættanlegum tíma. Skipulagsnefndir geta ekki afgreitt mál og þannig mætti lengi telja.

Allt er í frosti hjá stjórnmálamönnum, sem hafa varið öllum sínum tíma undanfarið ár í tilgangslausar deilur um dægurflugur og lóðamörk milli flokkanna. Fram hefur farið hefðbundin keppni í sölum Alþingis og í spjallþáttum um að tala allt niður og ala á svartsýni. Með þessu halda stjórnmálamenn allri uppbyggingu atvinnulífs í fjötrum og draga úr framtaki þjóðarinnar.

Það hefur legið fyrir allt síðasta ár að fyrir lok þessa sumars yrði að taka ákvarðanir um uppbyggingu orkuvera. En ríkisstjórnin getur ekki náð niðurstöðu og er klofinn, þar með eru forsendur framkvæmda brostnar og fyrirtækin á leið annað. Enginn tekur lán á þeim kjörum sem í boði eru, hvorki einstaklingar eða fyrirtæki. Þannig að sá markaður er hruninn.

Við blasir hrikalegur vetur. Mörg fyrirtæki munu endanlega gefast upp og atvinnuleysi mun vaxa en frekar. Gríðarlegur niðurskurður hins opinbera mun hafa víðtækar afleiðingar ekki bara meðal opinberra starfsmanna ekki síður meðal fyrirtækja sem hafa unnið fyrir hið opinbera.

Þetta mun valda því að óvissan og samfara því ólgan í samfélaginu mun vaxa hratt. Það er svo sárt að horfa upp á þetta. Aðilar vinnumarkaðs lögðu á sig mikla vinnu fyrri hluta þessa árs til þess að skapa sátt á vinnumarkaði í tvö ár og leggja með því sitt af mörkum að hægt væri að ná niður verðbólgu og vöxtum og tryggja uppbyggingu. Launamenn og samtök þeirra hafa staðið við sitt. Lögð hefur mikil vinna ásamt starfsmönnum ráðuneyta í að fara yfir að skilgreina hvaða verkefni ætti að leggja áherslu á, ásamt því að stjórnir lífeyrissjóða hafa verið fengnar til þess að vera virkir þátttakendur í verkefninu.

ASÍ lagði upp síðasta vetur heildstætt og skuldaraviðmiðað úrræði, sem tæki jöfnum höndum á verðtryggðum og óverðtryggðum skuldum. Hægt yrði að skilmálabreyta veðskuldum og fella niður gengistryggingu. Kerfið átti að vera notendavænt og einfalt með endurgjaldslausri aðstoð. Það sem blasir við almenning í dag eftir meðhöndlun stjórnsýslunnar er ótrúlega flókið og frosið kerfi þar sem fólk fær ákaflega takmarkaða aðstoð.

Eftir á að hyggja virðist að við hefðum frekar átt að fylgja tillögum um starfsstjórn síðasta haust og senda stjórnmálamenn í hálfleikshlé til þess að endurskoða leikaðferðir sínar, á meðan við værum að vinna okkur úr vandanum. Það liggur í loftinu að það verði pólitísk upplausn þegar líður á veturinn.

Stjórnmálamenn okkar hvaða flokki sem þeir tilheyra hafa brugðist fullkomlega. Þeir verja sínum tíma í hinn hefðbundna sandkassaleik og stjórnsýslan gerir það sem henni hentar eins og hefur verið alin upp við undanfarna tvo áratugi.

Brátt á það við um Ísland að það á að baki sér glæsta framtíð.

miðvikudagur, 9. september 2009

Vitlausasta tillagan - enn sem komið er


Á þessari mynd er launavísitalan sýnd með bláu línunni, hún hækkan úr 100 í 324. Neysluverðvísitalan er sýnd í brúnu línunni, en hún hækkar úr 100 í 243.
Tímabilið er 1989 til 2008.

Ég verð að segja að ég er undrandi á því hvers vegna engin fjölmiðill hefur skoðað betur það sem Stiglitz sagði um að tengja lán fremur við launavísitölu en neysluverðvísitölu. Þetta er líklega langvitlausasta hugmynd sem sett hefur verið fram undanfarnar vikur, er þó af nægu að taka. Hér er vitnað í forsíðuviðtal í Fréttablaðinu í dag.

En sumir og þ.á.m. sumir blaðamenn og sumir þingmenn virðast vera algjörlega vera búnir að kokgleypa athugasemdalaust allar neikvæðar fullyrðingarnar um verðtrygginguna.

Átta menn sig virkilega ekki á því hversu mikið kaupmáttur hafa hækkað umfram neysluvísitöluna síðustu tvo áratugi og í raun hvernig hlutfall afborgana af lánum hafa í raun lækkað? Kaupmáttur var að vaxa að jafnaði um 3 - 4% á ári, sem þýðir í raun að ef þetta kerfi hefði verið þá það dregið afborganir upp um þá tölu umfram það sem þær gerðu

Ef þetta fyrirkomulag Stiglitz hefði verið þá hefði verkalýðshreyfingin mætt í Karphúsið, ekki með kröfur um hækkun launa heldur lækkun launa. Sú launalækkun hefði bætt kaupmátt heimilanna mun meir en kauphækkun.

Er útilokað að hér geti farið fram vitræn og yfirveguð umræða? Við erum búinn að standa í kyrrstöðu og atvinnulífið að verzlast upp og við blasir mun erfiðari vetur en var í fyrra.


Í útreikningum er notast við launavísitala frá 1989. Það er viðurkennt meðal hagfræðinga að sú vísitala sem var gefinn uppfyrir þann tíma gefi ekki góða mynd af því sem var að gerast á mestu verðbólguárunum þegar verðlag æddi áfram og laun fylgdu í kjölfarið.

Hér er ég að tala um hin alræmdu ár 1983 – 1986. Á þessum tíma var ítrekað gripið inn í aðferðir við vísitöluútreikning og uppgefnar tölur vafasamar og óáreiðanlegar. Með sameiginlegu átaki þvinguðu aðilar vinnumarkaðs stjórnvöld og stjórnmálamenn að taka upp alvöru vinnubrögð með gerð Þjóðarsáttar. Ef staðan frá 1989 er skoðuð, en frá þeim tíma höfum við launavísitölu þá blasir við önnur mynd og í fullkomnu samræmi við pistilinn.

Meðalársgildi launavísitölu var 106.3 árið 1989 og hefur hækkað í 345 árið 2008.

Meðalársgildi neysluverðsvísitölu var 126.7 árið 1989 og hefur hækkað í 307.7.

Staðan

Því fleiri þekktir efnahagsérfræðingar sem koma hingað þeim mun betur verður okkur ljóst hversu virkilega illa landinu hefur verið stjórnað á undanförnum áratugum. Þeir aðilar sem hafa svo ákaft kennt sig við frelsi, enga spillingu og gagnsæa stjórnarhætti, eru nú uppvísir af því að hafa stundað andstæðu þessara fullyrðinga sinna af miklum móð. Eftir situr almenningur með svimandi skuldir, eignatap og þjóðarbúið riðar á barmi gjaldþrots.

Þeir sem fóru með efnahagstjórnina undanfarna tvo áratugi deildu út þjóðarauðnum, orkunni og fiskinum. Þeir gáfu ríkisbankana til flokkstengdra vina. Seldu fyrirtæki í eigu ríkisins eins og t.d. Landssímann. Allar þessar tekjur og bullandi góðæri vegna gríðarlegrar þenslu voru nýtt til þess að lækka skatta á þeim efnameiri og ofboðslega þennslu ríkisbáknsins. Landið var rekið á yfirdrætti með of hátt skráðri krónu og inn í landið voru fluttir gríðarlegir fjármunir til þess að viðhalda viðskiptahallanum.

Þrátt fyrir allt góðærið var ekki lagt til hliðar og sjóðum safnað til þess að verjast niðursveiflunni sem hlaut að koma. Í stað þess varð haldið að landanum að hér ríkti ofboðslegt góðæri og almenningur hvattur til þátttöku í hrunadansinum.

Alið var á þeirri skoðun að ríkisrekstur væri af hinu verra og einkaframtakið væri af hinu góða. Hvað blasir við okkur nú? Allar þessar aðgerðir voru sveipaðar leyndarhjúp. Talið var nauðsynlegt að opinberir samningar væru ekki aðgengilegir eins og t.d. orkuverði haldið leyndu. Þeim sem var hyglað af stjórnvöldum fundu upp ýmsar nýjar leiðir til að komast hjá reglunum og stjórnvöld aðstoðuðu með því gera eftirlitsstofnanir nánast óvirkar.

Með allt þetta í huga er málflutningur fyrrverandi stjórnarþingmanna þessa dagana með ólíkindum. Þeir halda því blákalt fram að hér hafi ekki verið óstjórn og það sé erlendri efnahagskrísu að kenna hvernig komið er fyrir Íslandi. Tala eins og þeir erfiðleikar sem glímt er við hafi komið fram eftir að núverandi stjórn tók við og beita málþófi til þess að tefja allar aðgerðir til uppbyggingar. Sé litið til umræðu til úrbóta og stefnu til framtíðar skortir alla getu til málefnalegrar umfjöllunar. Einungis staglast á upphrópunum eins og t.d. um ESB þó svo að vitað sé að stærsta stuðningsmannahóp ESB aðildar sé að finna í röðum kjósenda Sjálfstæðisflokksins.

þriðjudagur, 8. september 2009

Nafnlausar aths.

Undanfarna daga hefur verið umfangsmikil umræða um nafnleysi og athugasemdadálka. Ég hef fjallað um þetta nokkrum sinnum áður. Þegar birtust dag eftir dag athugasemdir á því bloggi sem ég held úti, sem einkenndust að persónulegum og rakalausum dylgjum með upphrópunum. Oftast um eitthvað allt annað en viðkomandi pistill fjallaði um, þá lokaði ég á beina birtingu athugasemda. Stillti kerfið þannig að þær birtast ekki fyrr en samþykki liggur fyrir.

Það leiddi til þess að innsendum aths. snarfækkaði og þeir sem sendu inn aths. héldu sig í langflestum tilfellum við málefnið og það eru mjög fáar sem ekki hafa fengið birtingu. Vitanlega er ég ekki alltaf sammála öllum aths. sem koma, en það er ekki málið.

Stærsti gallinn við aths., fyrir utan persónulegt skítkast og útúrsnúninga, eru rakalausar upphrópanir endurteknar í síbylju. Jafnvel þó búið sé að sýna fram að þær standist ekki. Þær eru auk þess hrútleiðinlegar og ekkert innlegg í umræðuna. Bera þess merki að tilgangurinn sé sá einn að reyna að eyðileggja umræðu um viðkomandi mál.

En upp úr stendur sé litið til fjölda lesenda, allavega á þessari síðu í samanburði við fjölda aths. og svo maður tali nú ekki um sé einungis litið til aths. sem eru út í hött, þá eru þær svo sára-, sárafáar miðað fjölda heimsókna. Eða með öðrum orðum pistillinn nær til mikils fjölda, sem vegur hann og metur án þess að velta mikið fyrir sér aths. dálkunum. Stór hluti þeirra sem koma að máli við mig og ræða innihald pistla minna, segjast aldrei lesa aths. dálkana.

Mér er fullkomlega óskiljanleg harkaleg viðbrögð margra þegar rætt er um hvort setja eigi einhverjar hömlur á nafnlausar aths. Þá er fullyrt að það sé aðför að málfrelsi og fleira í þeim dúr. Ætlast menn sem senda inn nafnlausar aths. virkilega að tekið sé mark á þeim, ef þær byggjast á rakalausum dylgjum og skítkasti? Sumir halda því fram að það sé hægt að rekja allt til IP tölu þess sem skirfar. Það er ekki rétt, þeir sem eru með þær upplýsingar geta ekki látið þær af höndum vegna persónuverndar.

Nokkrar af nafnlausum aths. eru snjallar og eiga fullan rétt á sér, en af hverju vilja menn ekki standa uppréttir bak við þær? Er sú skoðun sem viðkomandi vill koma á framfæri ekki þess virði að viðkomandi vilji standa á bak við hana? Sá nafnlausi setur fyrirfram skoðun sína í þriðju deild.

Í þessu sambandi hlýtur maður að velta fyrir sér eigin stöðu sem umsjónarmaður t.d. þessarar síðu. Sumir áhrifamenn í þessari umræðu halda því fram að það sé umsjónarmaður viðkomandi síðu, sem beri ábyrgð aths.dálkum. Sumt af því sem sett er fram í ath.s.dálkum er eitthvað sem ég myndi aldrei sætta mig að tengdist mér á nokkurn hátt.

Eðlilegt er að gera þá kröfu til þeir sem senda inn aths. að það sé gert með sama orðavali og málfari og í orðræðu í almennum samskiptum þar sem menn standa augliti til auglitis og skiptast á skoðunum.

Það sama ætti við hér um hertar reglur um tjáskipti á netinu og kom fram í umræðum um fjölmiðlalögin, menn myndu eftir sem áður koma skoðunum sínum á framfæri. Það væri tilgangslaust að reyna að banna eitthvað sem Davíð og Halldóri þættu óþægilegt. Menn myndi eftir sem áður koma því á framfæri. Þannig að hertar reglur geta orðið að andhverfu sinni eins og þau drög að fjölmiðlalögum sem voru lögð fram á sínum tíma.

laugardagur, 5. september 2009

Fjölmiðlafrumvarpið

Við höfum verið að lesa og heyra í viðtölum þingmanna sjálfstæðismanna endursögn þeirra á því hvernig umræðan um fjölmiðlafrumvarpið var á sínum tíma. Endursögn þeirra er sögufölsun og réttlæting á eigin gjörðum, eins og svo oft áður.

Allir sem fjölluðu um fjölmiðlafrumvarpið á sínum tíma, utan sjálfstæðismanna, lýstu því ítrekað yfir að þeir væru fylgjandi víðtækri og vandaðri umræðu um endurskoðun á löggjöf um stöðu og starfsemi fjölmiðla hér á landi.

Það ætti að meta með yfirveguðum hætti þörf fyrir fjölmiðlalöggjöf og markmiðið á að treysta og efla vandaðan og sjálfstæðan fréttaflutning fjölmiðla, tjáningarfrelsið, fjölbreytni, gagnrýna umræðu og frjáls skoðanaskipti í landinu. Mikilvægi fjölmiðla hefði aldrei verið mikilvægari fyrir lýðræðið.

Umræða stjórnarþingmanna um fjölmiðlafrumvarpið einkenndist af orðhengilshætti og útúrsnúningum. Væru þeir spurðir um rök voru lögð fram gögn með fáfengilegum atriðum. Dregin voru fram gömul bréf, sem áttu að sýna fram á að þeir sem séu á móti frumvarpinu væru á mála hjá Baugi. Í sjálfu sér lýsti það kannski best eigin háttum um skoðanamyndun.

Fjölmargir þættir koma til álita við endurskoðun löggjafar um fjölmiðla. Það gildir um eignarhald og yfirráð yfir fjölmiðlum. En það gildir ekki síður um frelsi og sjálfstæði fréttastofa og ritstjórna og þær aðstæður sem starfsmönnum á fjölmiðlum eru almennt búnar.

Um framangreind sjónarmið var víðtæk samstaða í samfélaginu þegar fjallað var um fjölmiðlafrumvarpið, þvert á stjórnmálaflokka, viðhorf og hagsmuni í íslensku samfélagi. Í þessu sambandi er sérstaklega ástæða að benda á álit þeirra lögmanna sem tóku þátt í umræðúnni og nutu virðingar í þjóðfélaginu og höfðu trúverðugleika sakir þess að þeir létu pólitískt ofstæki ekki blinda sér sýn.

Fjölmiðlafrumvarpið var mjög umdeilanlegt og ekki síst fyrir hroðvirknisleg vinnubrögð, en ekki síður var það meðferð Alþingis sem olli róti meðal almennings. Valdblinda, dramb og þóttakennd framkoma forsvarsmanna valdhafa gekk fullkomlega fram af almenningi. Í sjálfu sér endurspeglast framkoma sömu aðila gagnvart almenning þegar þróun efnahagsstjórnunar er rædd. Það var samdóma álit mikils meirighluta þjóðarinnar að frumvarpið yrði ekki til þess að efla starfsemi fjölmiðla hér á landi, auka fjölbreytni og lýðræðislega umræðu.

Þvert á móti komu fram sterk rök um að frumvarpið leiddi til þveröfugrar niðurstöðu. Virtir lögmenn bentu á að efni frumvarpsins gengi gegn ákvæðum og markmiðum stjórnarskrá lýðveldisins um tjáningar- og atvinnufrelsi.

Síðasta útspil ríkisstjórnarinnar var ríkisstjórninni til ævarandi minnkunar, þar komu ekki fram neinar efnislegar breytingar á lögunum, það var engin lausn að hækka hámarkseign markaðsráðandi fyrirtækis í fjölmiðlafyrirtæki úr fimm í tíu prósent. Eftir stóðu hömlurnar um að fyrirtæki mættu ekki eiga meira en fimmtung í fjölmiðlafyrirtækjum og bannað var að fyrirtæki í blaðaútgáfu megi taka þátt í rekstri sjónvarps- og útvarpsstöðva.

Umræðan holli miklu uppnámi í þjóðfélaginu. 70% þjóðarinnar ofbauð og vildi staldra við og skoða málið frekar. Hjá þessum mikla meirihluta kom fram mikill vilji til þess að settar væru leikreglur um fjölmiðlamarkaðinn, en jafnframt krafa um að þau væru unnin af yfirvegun og vandvirkni.

Steininn tók svo úr í baráttu þáverandi forsætisráðherra og ráðgjafa hans gegn þjóðaratkvæðagreiðslu auk margra undarlegra yfirlýsinga, styrkti þessi 70% þjóðarinnar enn frekar í þeirri trú að tilgangur frumvarpsins efði verið sá einn að koma í veg fyrir að út séu gefnir á Íslandi fjölmiðlar sem séu stjórnvöldum ekki þóknanlegir.

föstudagur, 4. september 2009

Ögmundur fer með rangindi

Það reynir sannarlega á manndóm ráðherranna þessa dagana og þeir ekki í öfundsverðri stöðu. Fyrir liggja tveir valkostir, skera rösklega niður ríkisútgjöld og hækka skatta til þess að rífa samfélagið út úr þeirri stöðu sem fyrri ríkistjórnir hafa komið þjóðinni í og gera það á 2 -3 árum með 25 MIA niðurskurðarplani á þessu ári og 50 MIA plani 2010 og 2011.

Hinn kosturinn er að gera lítið, halda áfram og neita að horfast í augu við vandann. Þá mun vaxtabyrðin vaxa enn frekar og íslenskt samfélag í núverandi myndi sökkva með langvarandi atvinnuleysi, fólksflótta og tvöfaldri gengisfellingu. Ég hef nokkrum sinnum sett fram þá kenningu að nokkrir núverandi stjórnarþingmanna muni eiga erfitt með að komast í gegnum þann skelfilega vetur sem framundan er og spurning hvernig eigi að túlka orð Ögmundar Jónassonar í dag.

Það var skelfilegt fyrir okkur verkalýðsleiðtoga að sitja í vor og fram eftir sumri dögum saman í Karphúsinu undir endalausum útskýringum og útreikningum hagfræðinga, sem starfa hjá aðilum vinnumarkaðs, sveitarfélögum og stjórnvöldum, þegar þeir fóru yfir þjóðhagslegar stærðir hvað hin eða þessi aðgerð myndi spara mikið og hversu mikið hinn eða þessi skatturinn muni auka tekjur ríkisins. Þar var hnífnum mundað gagnvart mörgu af því sem verkalýðshreyfingin hefur lamið í gegn hvað varðar samfélagsgerðina og aðstoð við þá sem minnst mega sín.

En á hinn bóginn blasir það við að best væri að fara þá leið sem Göran Person sænski ráðherrann sagði við okkur í vetur þegar hann fór yfir það hvernig Svíar unnu sig út samsvarandi vanda á árunum 1992 – 1996. "Horfist í augu við vandann. Takið strax á honum og gerið það á eins stuttum tíma og hægt er."

Sé litið til ummæla ráðherra er greinilegt að sumir vilja taka strax á vandanum, en öðrum er það greinilega ofvaxið. Ljóst er að Ögmundur er í gríðarlegum vanda verandi leiðtogi opinberra starfsmanna og núverandi heilbrigðisráðherra. Hann heldur þessa dagana á mörgum „sjóðheitum kartöflum“ svo ég noti algengt orðlag stjórnmálamanna.

Í Karphúsinu bar oft á milli markmiða í málflutningi forsvarsmanna stéttarfélaganna af almenna markaðinum og forsvarsmanna stéttarfélaganna af opinbera markaðnum. Þar komu fram kröfur forsvarsmanna opinberu félaganna að varnargirðingum yrði stillt upp við störf opinberra starfsmanna. Til þess að þetta væri framkvæmanlegt komu fram sjónarmið m.a. frá Ögmundi Jónassyni um að allir lífeyrissjóðirnir ættu að beina þeim fjármunum sem lausir væri til þess að kaupa skuldabréf af sveitarfélögunum og hinu opinbera.

Forsvarsmenn stéttarfélaga af almennum markaði bentu á að nánast allir þeir 17.000 sem væru atvinnulausir kæmu af almennum vinnumarkaði og forsvarsmenn opinberu stéttarfélaganna væru í raun að krefjast viðvarandi og vaxandi atvinnuleysi á þann hóp en öllum björgunarhringjum beitt gagnvart hinu opinbera. Það gæti ekki leitt til annars, væri til lengri tíma litið, en enn meira hruns og það yrði langvarandi, 10 - 15 ár í stað 3 - 4.

Forsvarsmenn fyrirtækja gagnrýndu einnig þessi sjónarmið á þeim forsendum að það kallaði á umtalsverða hækkun skatta ekki bara einstaklinga heldur einnig á fyrirtækin. Auk þess að það takmarkaði verulega það fjármagn sem fyrirtækin hefðu aðgang að. Virðisauki og útflutningstekjur kæmu frá fyrirtækjum á almennum markaði og það væri í raun undirstaða þess að hægt væri að vinna sig út úr vandanum að koma almenna markaðnum í gang.

Málflutningur Ögmundar í dag er ákaflega ómaklegur í garð ASÍ félaganna og ekki til þess fallin að aðilar íslensks samfélags nái höndum saman til þess að takast sameiginlega á við þann gríðarlega vanda sem við blasir. Það er sú eina leið sem fær er, en þann vilja hefur skort í hinum pólitíska hráskinnaleik sem stjórnmálamenn hafa verið svo uppteknir við undanfarið ár.

fimmtudagur, 3. september 2009

Fáfróðir þáttagerðarmenn hjá RÚV

Ég er að mestu hættur að hlusta á síðdegisútvarp RÚV, ég einfaldlega nenni því ekki. Það er svo lítið varið í það. Ég hlusta frekar á Rás 1 Víðsjá og Spegilinn það eru toppþættir. En ég var að ganga á Esjuna seinni partinn í dag líklega í 230. skiptið ef bókhaldið mitt er rétt og var að hlusta á fréttirnar þá var kynnt að þáttargerðarmenn Síðdegisútvarps ætluðu að fjalla um getuleysi ASÍ og ég hélt áfram að hlusta aldrei þessi vant á Rás 2.

Er ekki dáldið langt til seilst þegar dregin er fram doktorsritgerð frá seinni hluta síðustu aldar og hún tekinn af Síðdegisútvarpi RÚV og túlkuð sem hinu einu fullkomnu sannyndi? Var ritgerðinni tekið gagnrýnislaust á sínum tíma? Á hún við í dag?

Maður verður reglulega vitni af því hversu dagskrágerðarmenn síðdegisútvarpsins eru snöggir til ef einhver kemur fram með neikvæðar fullyrðingar um verkalýðshreyfinguna og eins hve Kastljósið er tilbúið að birta það gagnrýnislaust.

Það liggur fyrir að stéttarfélögin hafa beitt sér á undanförnum misserum gagnvart stjórnvöldum í að taka á vanda heimilanna. Maður myndi ætla að dagskrárgerðarmenn síðdegisútvarpsins hefðu kannað það sem þar hafi komið fram og birt hefur verið áður en þeir báru þær dellur sem þeir fóru með sem sannar fullyrðingu og gerðu hróp að forseta ASÍ þegar hann mótmælti fullyrðingum þeirra og reyndu ítrekað að grípa fram í fyrir honum.

"Forysta verkalýðsfélaganna eru orðnir of tengdir fjármálamarkaðnum vegna stjórnarsetu sinnar í fyrirtækjum." Fullyrtu þáttargerðarmenn. Nú spyr ég hvaða forystumenn í verkalýðshreyfingunni og í hvaða stjórnum sitja þeir. Ef þáttargerðarmennirnir hafa unnið þá vinnu sem við hljótum að gera kröfu til þá eiga þeir að vita það. Ég segi hiklaust að það er engin fótur fyrir þessari fullyrðingu, þetta er rógburður af hálfu þáttargerðamanna.

"Forysta verkalýðsfélaganna eru of tengdir fjármálamarkaði vegna setu sinnar í stjórnum lífeyrissjóða." Ég spyr hverjir eru það og í hvaða sjóðum? Hvernig stóðu þeir sjóðir sig í smanaburði við aðrar sjóði? Í landinu eru um 80 stéttarfélög með þá 80 formönnum og um 5 stjórnarmönnum að auki í hverju. Úr forystu verkalýðsfélaganna sitja í stjórnum lífeyrissjóða líklega um einn tugur manna. Þeir sitja líklega í stjórnum um helming lífeyrissjóða landsins og eru ekki í meirihluta í þeim stjórnum.

"Verkalýðsforystan er ekki að vernda hagsmuni félagsmanna, hún hefur gleymt sér í þessu stjórnar og fjármálastússi." - "Á ekki bara að afskrifa lánin?" - "Á ekki að láta lánveitendur bera byrðarnar?" Þannig rak hver rakalausa fullyrðingin aðra hjá þáttargerðamönnunum.

Nú spyr ég hverjir eru núverandi lánveitendur?
Ríkið á bankana ef ekki verða til eigur til þess að greiða upp skuldir þeirra lendir það á skattgreiðendum.

Ríkið stendur að Íbúðarlánasjóði, ef hann á ekki fyrir sínum rekstri lendir það á skattgreiðendum.

Sjóðsfélagar lífeyrissjóða eiga sjóðina og ef sjóðiurnir eiga ekki fyrir skuldbindingum sínum verður að lækka ellilífeyri og örorkubætur. (Það á reyndar ekki við lífeyrissjóð þáttargerðarmanna og alþingismanna sá reikningur er sendur skattgreiðendum)

Ég hef áður komið að því að sjóðsfélagar í því stéttarfélagi sem ég er í forsvari fyrir hafa krafist þess að við stöndum vörð um lífeyrissjóðinn og hann verði ekki nýttur til þess að greiða upp skuldir annarra.

Félagsmenn í því stéttarfélagi sem ég er í forsvari fyrir hafa krafist þess að félagið sjái til þess að skattar hækki ekki óhóflega nóg sé komið af kjaraskerðingum.

Síðan mætir einhver hópur sem ekki er tengdur stéttarfélögum og gerir hróp að því að stéttarfélögin fari ekki að samþykktum hópsins og vill gera stéttarfélögin ábyrg fyrir því að samþykktir hópsins nái fram að ganga. Þetta sendir Kastljósið út athugasemdalaust og Síðdegisútvarpið gerir það að hinum fullkomna sannleika.

Bíddu aðeins við eru það ekki félagsmenn stéttarfélaganna sem samþykkja á félagsfundum hvað viðkomandi félag á að gera? Í því stéttarfélagi sem ég er í forsvari fyrir hefur verið lögð mikil vinna ásamt öðrum stéttarfélögum að setja fram úrlausnir í atvinnulífi og vandamálum heimilanna. Þetta hefur verið ítrekað birt, en ég minnist þess ekki að Kastljósið eða Síðdegisútvarp RÚV hafi nokkurn tíma haft nokkurn áhuga á að birta það.

Þar er nefnilega ekki það drullubað sem þeir vilja.

"Af hverju beitir ASÍ ekki verkföllum?" spyrja fávísir þáttargerðamennirnir. ASÍ getur ekki beitt verkfallsvopninu, það hefur engan rétt til þess, það geta stéttarfélögin ein gert. Og það geta þau ein gert ef á undan er gengin árangurslaus sáttatilraun sáttasemjara í kjaradeilu.
"Af hverju er ASÍ búið að gleyma sér í stjórnum lífeyrissjóða? ASÍ kemur ekki að kosningu eins einasta stjórnarmanns í lífeyrissjóðum, það gera sjóðsfélagar viðkomandi stéttarfélags sem stendur að viðkomandi lífeyrissjóð.

Er til of mikils mælt að starfsmenn RÚV kynni sér einföldustu reglur á vinnumarkaði áður en þeir fara að geipa í þáttum sínum á fullu launum hjá skattgreiðendum?

Lágkúran gangvart launamönnum og samtökum þeirra ríður ekki við einteyming hjá sumum þáttargerðarmanna Kastljóssins og Síðdegisútvarpsins og ef maður gerir athugasemdir við það fær maður, ja á ég að segja „einkennilega“ pósta neðan úr Efstaleitinu.

miðvikudagur, 2. september 2009

Pattstaða

Menn deilir á um hvernig eigi að taka á skuldastöðu heimilanna. Það má skipta þjóðinni í þrjá hópa. Þá sem gerðu lítið nema þá að eiga fyrir því að mestu og skulduðu þar af leiðandi lítið eftir Þórðargleðina sem stóð frá 2005 – 2008.

Svo var hópur sem var að koma sér fyrir eða stækka við sig, gerðu það með þokkalegri varfærni fengu og létu duga að koma sér fyrir í húsnæði sem þeir sáu fram á að ráða við. Létu það ekki eftir sér að kaupa dýrustu gerð af nýjum og slepptu að fara í ferðir erlendis á meðan á framkvæmdum stóð. Þetta er fólk sem ræður við afborganir með ýtrustu varfærni og með því að neita sér um nánast allt.

Í þessum flokki get ég t.d. bent á fólk sem ég þekki allvel, það var að flytja á höfuðborgarsvæðið 2007, á þrjú börn, keypti sér 110 ferm íbúð í blokk og átti fyrir um 10% af kostnaði. Lét vera að endurnýja 2ja ára gamlan Subarú bíl, þrátt fyrir að ráðgjafi bankans teldi að þau gætu það vel og bauð þeim lán til þess og hvatti þau jafnframt að fara frekar í raðhús. Staða þessa fólks í dag er sú að skuldir hafa vaxið upp fyrir eignastöðu. Það er ekki í vanskilum og kemst áfram með frystingu hluta lána og með því að neita sér um allt, nema ýtrustu nauðþurftir

Og þá er það þriðji hópurinn. Ég þekki annað fólk á svipuðum aldri og ég fjallaði um í flokk 2, það er á svipuðum aldri og eiga líka 3 börn. En það er í þeim hóp að það réðst í byggingu á stóru einbýlishúsi og endurnýjaði bíla heimilisins. Það hefur varið reglulega í ferðir erlendis og gerir það enn. Það er með áskrift af öllum sjónvarpsrásunum, vegna þess að heimilisfaðirinn segist ekki sætta sig að geta ekki fylgst með öllum leikjunum. Þau voru og eru með heimilishjálp 2svar í viku og hafa ekki sagt henni upp. Aðspurð af vinkonum sínum hvernig hún teldi sig hafa efni á þessu, spurði hún á móti; „Ætlist þið virkilega til að allt sé óhreint heima hjá mér?“

Þetta fólk er með greiðslubyrði um milljón á mánuði sem er fjarri því að það ráði við. Það sakar stjórnvöld um að hafa svikið sig um aðstoð og hafnar alfarið að skipta um lífstíl, það hafi haft efni á honum en utanaðkomandi fólk hafi hrifsað hann frá því og það sé hlutverk stjórnvalda að sjá til þess að þessu sé skilað til baka.

Nú er það svo að árið 2007 máttu flestir vita að krónan var 30% of hátt skráð og það var eignabóla í landinu, þó svo þáverandi stjórnarþingmen og ráðherrar höfnuðu þessari staðreynd að mestu. Í flestum fréttatímum undaförnum árum var umfjöllun um niðursveifluna sem myndi koma seinni hluta árs 2008. Stjórnarþingmenn og þáverandi ráðherrar ræddu um tiltölulega auðvelda snertilendingu, en andstæðingar þeirra veltu fyrir sér brotlendingu hagkerfisins. Engin spáði Hruninu. Í dag liggur það fyrir að þó svo Hrunið hefði ekki komið til, einungis „bara snertilendingin“ þá hefði fólkið í þriðja hópnum samt sem áður lent í óviðráðanlegum erfiðleikum. Þetta á við allmarga af þeim sem hafa haft hvað hæst í Silfrinu og á Austurvelli.

Samkvæmt könnunum sem gerðar hafa verið má ætla að það séu einhversstaðar um fjórðungur þjóðarinnar sem er í vanskilum. Ég veit ekki hvort það fólk samsvari allt lýsingunni á þriðja hópunum. Ég hitti allmarga í starfi mínu og þar er áberandi að fólk í fyrri tveim hópunum sem segir að það sé algjörlega fráleitt að það ætli sér að fara greiða upp skuldir neðsta hópsins í formi hærri skatta næstu áratugina. Þetta fólk er miklum meirihluta félagsmanna og krefst þess einnig að lífeyrissjóðir þess verði ekki nýttir til þess að greiða upp skuldir annarra.

Þjóðfélagið er í pattstöðu og hún er erfið staðan sem núverandi ráðherrar tóku við af fyrir ríkisstjórnum. Gylfi viðskiptaráðherra lýsti þessu ágætlega í viðtali nýlega. Þar sagði hann háa útlánsvexti og ekki síður skort á því að fyrirtæki og einstaklingar vildu taka lán til framkvæmda. Þar er mikið af lausu fé sem enginn vildi taka að láni sama gildir um lífeyrissjóðina. En hér er eina leið okkar það er menn öðlist trú á íslensku efnahagslífi.

Það verður að segjast eins og það er að ekki hafa stjórnmálamennirnir aukið á trúverðugleika sinn undanfarna mánuði, þar sem þeir hamast í sínum stöðluðu leikjum þar sem markmiðið er að koma höggi á andstæðinginn og tefja þar með fyrir allri vitrænni umræðu. Ekki batnar það með hinum ómerkilega málflutning að hægt sé að þurrka út Icesave skuldirnar. Það er eitt af því allra ómerkilegasta sem stjórnmálamenn gera í yfirboðum þar sem vaktar eru væntingar hjá almenning sem útilokað er að standa við.

Það er klárt að þjóðfélagið og skattgreiðendur hafa einfaldlega ekki efni á flötum niðurskurði, það er að segja af þeirri stærðargráðu sem hann þyrfti að vera. Menn grípa ekki úr himinblámanum peninga til þess að greiða það, það lendir með beinum eða óbeinum hætti á skattgreiðendum.

Ég hef bent áður á leiðir sem ættu að vera til athugunar, það er endurreisn vaxtabótakerfisins. Fyrri ríkisstjórnir eyðileggðu það með því að láta eignastuðla standa kyrra og nánast þurrka út vaxtabætur á suðvesturhorni landsins með því. Það væri hægt að endurskoða vísitölur og endursetja þær við útreikninga lána í ákveðið tímabil. Það myndi leiða kostnað yfir íbúðarlánasjóð sem ríkissjóður þyrfti að greiða. En hvað varðar lán lífeyrissjóðina til sinna sjóðsfélaga væri sá kostnaður viðráðanlegur vegna þess að það gengi á báða bóga, hvað varðar verðtryggingu lífeyrisgreiðslna og lána.

Þar til viðbótar ætti að skoða barnabætur. aða þessu samanlögðu væri hægt að skapa svigrúm til þess að bjarga miklu. En það breytir ekki neinu um það að nokkrir verða að breyta sínum lífstíl. Það höfum við svo sem nokkrum sinnum þurft að gera. Ég bendi t.d. á tímabilið 1984 framundir 1990, þá var ég að byggja og við þurftum að láta okkur nægja 10 – 15 ára bíla og spara allt.

Fjármálaráðherra hefur sagt undanfarna daga veturinn verði erfiður. Hann er ekki einn um það, um það hefur einnig talað sá hagfræðingur sem ég tek mest mark og hefur verið oft nálægt því að segja rétt til um hvað muni gerast, það er Ólafur Darri hagfræðingur ASÍ, hann segir að það séu engar töfralausnir til. En ef við ætlum að komast upp þessu verðum við að koma atvinnulífinu í gang og ná trausti inn á við og ekki síður út á við.