Umræðan út á mörkinni

Hef verið á fundaferðalagi þessa viku og hitt tæplega 300 félagsmenn. Fyrir utan undirbúning kjarasamninga, hefur umræða um lífeyrismál verið efst á baugi. Það er reyndar ekki nýtt á fundum innan Rafiðnaðarsambandsins, málefni lífeyrissjóðsins eru ætíð til umræðu á fundum og oftast er einhver af starfsmönnum sjóðsins boðaður á fundina til þess að svara spurningum félagsmanna.

Það kemur mér alltaf jafn þægilega á óvart hversu upplýst umræðan er á félagsfundum, þá á ég við að maður er líklega of litaður af fjölmiðlaumræðunni og netinu. Fundarmenn hafa bent á að sú umræða sem fram fer í spjallþáttum, sé augljóslega vísvitandi og markvisst dregin inn á villigötur þar sem athyglinni sé beint frá hinum raunverulegu meinum samfélagsins.

Tekist hefur að halda athyglinni á lífeyrissjóðunum, og stéttarfélögunum undanfarna mánuði, þar sé að finna hina helstu banditta þessa samfélags sem leiddu það í Hrunið. Aðalleikurunum í Rannsóknarskýrslunni hefur tekist að pumpa þessa umræðu áfram og fengið til þess góða aðstoð frá mönnum sem starfa sem verktakar, ekki félagsmenn í stéttarfélögum. Menn sem reyna allt til þess að greiða sem minnst til samfélagsins, en eru jafnfram með miklar kröfur um samfélagslega aðstoð og jafnvel að tekið sé sparifé launamanna í lífeyrissjóðum og það nýtt til þess að greiða upp skuldir þeirra.

Fjárhagslegt tap í Hruninu var liðlega 15 falt samanlagðar innistæður í lífeyrissjóðunum og 30 sinnum meira en heildartap lífeyrissjóðanna. Lífeyrissjóðirnir voru einu fjármálastofnanirnar sem komu standandi út úr Hruninu. Þrátt fyrir þessar augljósu staðreyndir tekst Hrunverjum að draga umræðuna í það plan að starfsmenn lífeyrissjóða og stéttarfélaga séu spilltastir allra. Þar fari glæpamenn sem ganga um með logsuðutæki og handrukki iðgjöld og standi í vegi fyrir hækkun launa.

Starfsmenn lífeyrirssjóða fara eftir settum lögum og starfsemi líferyissjóða, þar á meðal er það skylda þeirra að sjá til þess að skilað sé þessu sparifé launamanna ísjóðina, sem er hluti launa þeirra. Ástæða er að minna á að ef kerfið yrði lagt niður þá myndu allar örkorkubætur og lífeyrisgreiðslur lenda á almenna tryggingarkefinu og það þyrfti að hækka skatta um 12°- 15%.

Stéttarfélög semja ekki við hvert annað um laun. Allir vita að starfsmenn stéttarfélaga eða trúnaðarmenn á vinnustöðum hafa enga hagsmuni af því að halda launum niðri, en samt þrífst umræða byggð á þessum rakalausu fullyrðingum. Örfáir nytsamir sakleysingjar úr verkalýðshreyfingunni taka undir þessa umræðu. Að því virðist til þess eins að ná inn í spjallþættina og fá viðtöl í fjölmiðlum og eru þar nýttir ótæpilega af þeim sem hafa hag af því að halda umræðunni þarna og eru fastir gestir spjallþáttastjórnenda fengnir til þess að níða niður félaga sína úr verkalýðshreyfingunni.

Í þeim dómsdagspám sem birtar hafa verið um lífeyriskerfið, er augljóslega verið að blanda saman tveim ólíkum kerfum annað hvort vegna þekkingarleysis eða vísvitandi, almenna lífeyrissjóða kerfinu og svo hinum ríkistryggða lífeyrissjóði tiltekinna opinberra starfsmanna, þar sem ávöxtun skipti engu máli. Það sem upp á vantar er einfaldlega sótt í ríkissjóð, réttindi aldrei skert og skuldastaða ríkisins við þann sjóð vex með hverju ári. Þar er verið framvísa vandanum á börn okkar. Það er óþolandi að sumir búi við ríkistryggð réttindi á meðan öðrum er gert að standa undir þeim réttindum og á sama tíma að búa við skerðingar í sínum sjóðum.

Ef ávöxtunarkrafa yrði skert, yrði strax að skerða réttindi umtalsvert, eða sækja það sem upp á vantaði í ríkissjóð til þess að standa undir því að tryggja sjóðsfélögum 60% af meðallaunum út lífaldurinn, sem í dag er um 80 ár, þær upphæðir nema hundruðum milljarða króna. Í þessu sambandi yrðu menn að velja á milli hækkunar skatta um 3 – 5% eða hækka iðgjald og samkvæmt nýlegum útreikningum mætta ætla að hækka þyrfti iðgjaldið um 5%, sem þýddi að menn fengu ekki launahækkun á næstunni, hún myndi renna beint í lífeyrissjóðina.

Ef ætlast er til þess að lífeyrissjóðir geti staðið við skuldbindingar sínar og tryggt lífeyri allan lífaldur sjóðsfélaga þá þarf að líta til þriggja ráðandi þátta.

• a) Lífeyrisaldri og örorkubótum, margar þjóðir eru að hækka aldurinn úr 60 - 65 upp í 67 ár til þess að mæta hækkandi meðalaldri, undir háværum mótmælum almennings.

• b) Iðgjaldi, margar þjóðir hafa verið að hækka iðgjald og það er sumstaðar komið í 16 - 18%. Iðgjald hins opinbera í LSR er umtalsvert hærra en í almennu sjóðina auk rausnarlegs framlags. Vilja launamenn láta af hendi þá launahækkun sem í boði er til þess að hækka iðgjaldið?

• c) Ávöxtun sjóðanna. Ef ávöxtunarkrafa er tekinn niður eins og rætt hefur verið um, þá verður að skerða lífeyrisrétt þeirra sem nú eru á bótum umtalsvert strax umtalsvert. Það er að segja í almennu sjóðunum, ekki hins opinbera það er sótt í ríkissjóð.

Það liggur fyrir að ef lífeyrissjóðirnir verða að hafa möguleika til þess að ávaxta hina miklu fjármuni sem þar eru þá verða þeir að geta fjárfest erlendis. Það eru ekki nægilega góðir fjárfestingarkostir fyrir hendi á Íslandi. Auk þess má velta fyrir sér hversu örugg fjárfesting það sé ef nánast allar fjárfestingar séu í bréfum með ábyrgð íslenska ríkisins. Hversu öruggt er það?

Hvað varðar ávöxtunarkröfu og verðtryggingu þá er ætíð valinn óhagstæðustu tímabilin og sakir bornar á lífeyriskerfið. T.d. má benda á að þeir sem fengu lán til þess að kaupa húsnæði á árunum 1993 - 1996 og seldu það á árunum 2006 - 2008 nánast tvöfölduðu eign sína. Benda má önnur tímabil þar sem fólk hagnaðist og svo vitanlega önnur þar sem fólk kom öfugt út. En það í raun kallar á endurskoðun grunnþátta og þar koma menn alltaf að hinum sveiflukennda gjaldmiðli.

Á fundum kom fram að það væri mun betra fyrir launamenn að taka á þessum vanda í þríhliðaviðræðum við stjórnvöld og fyrirtækin og þetta væri eitt af helstu verkefnum komanda kjarasamninga. Sé litið til farins vegar hefði það verið skelfilegt ef stjórnmálamenn hefðu haft greiðan aðgang að þessu mikla sparifé launamanna.

Einnig var bent á hversu misjöfn staða lífeyrisjóðanna væri, það væri l´jost að margir gerðu sér enga grein fyrir því. Ávinnslustuðull er frá því að skila um 56% af meðallaunum í lífeyri upp í um 80%. Ef sjóðirnir yrðu sameinaðir myndi það þýða um 25% skerðingu í lífeyrissjóð rafiðnaðarmanna.

Fáránleiki umræðunnar

Í því starfi sem ég er í kemst maður ekki hjá því að verða oft undrandi yfir ummælum þingmanna, og reyndar afstöðu sumra spjallþáttastjórnenda. Þar á ég við að það virðist ekki vefjast fyrir þessu fólki, að setja fram kröfur um að við, sem erum kjörnir til þess að vera í forsvari fyrir tiltekna hópa launamanna, göngum þvert á gegn samþykktum meirihluta félagsmanna.

Við höfum oft heyrt ummæli þingmanna, sem lýsa þeirri afstöðu þegar að er gáð, að þeim komi ekkert við hvert álit fólks sé, og afsakað með því að þeir fari eftir eigin sannfæringu. Öll þekkjum við að stjórnmálamenn eru til viðræðu 2 vikur fyrir kjördag og eru þar með allskonar loforð. Daginn eftir kjördag tekur við tæplega fjögurra ára tímabil þar sem þeir fara eftir eigin sannfæringu.

Það er sjálfu sér ekki nema von eftir það sem hefur komið uppá yfirborðið, að 50% landsmanna vilji taka þátt í kosningum stjórnmálaflokkanna, þar tilbótar ætlar einungis hluti þessa helmings að kjósa gömlu flokkana. Samkvæmt nýjustu skoðanakönnun er Sjálfstæðisflokkurinn með stuðning liðlega 20% kjósenda, Samfylking með um 12% stuðning, VG með um 8% og Framsókn með 5%.

Fyrir nokkrum dögum var fjármálaráðherra með fund á Akureyri, þar mættu 6 einstaklingar, ég var þar með fund nokkrum dögum síðar, þar mættu þriðjungur félagsmanna á svæðinu, eða um 50 manns. Ég er þessa vikuna búin að vera með 4 fundi víðsvegar um landið og á það fundi hafa mætt vel á þriðja hundrað félagsmanna.

Þar eru lagðar fyrir félagsmenn spurningar um hvað við í forystunni eigum að gera og hvernig bregðast eigi við hinum ýmsu málum. Vitanlega voru skiptar skoðanir um eitt og annað, en öll umræða var málefnaleg og jákvæð um starfsemi stéttarfélagsins. Ef við förum ekki eftir því, þá fáum við að finna fyrir því.

Það umhverfi sem mætir manni á félagsfundum, er allt annað en sú sem dregin er upp í spjallþáttum og í fjölmiðlum, í umræðum á netinu og svo maður tali nú ekki um ræður stjórnmálamanna, eða aths. dálkana í netheimum. Félagsmenn er vel meðvitaðir um stöðuna og vilja taka á vandamálunum með festu og ábyrgð. Einn svona fundur skilar 10 sinnum fleiri vitrænum skilboðum en koma fram í einu Silfri Egils.

Á skrifstofuna koma daglega liðlega 100 símtöl og um 50 tölvupóstar frá félagsmönnum, auk þess að starfsmenn hitta okkar fólk á kaffistofum og vinnustaðafundum. Þrátt fyrir þetta halda framangreindir einstaklingar því blákalt fram að verkalýðsforkólfar séu einangraðir og þekki ekki vilja félagsmanna. Nokkrir stjórnmálamenn og spjallþáttastjórnendur telj sig þekkja það betur en við!!

Ef við tökum nýlegt dæmi; Einn stjórnmálaflokkur og sjálfskipaður hópur fólks hefur barist fyrir því að 20% af skuldum fólks verði fellt niður. Eftir ítarlegar kannanir var kom í ljós að þessi leið væri einungis fær, teknir væru um 200 milljarðar af sparifé launamanna úr lífeyrissjóðum og nýttir til þessara hluta.

Í könnunum sem gerðar voru meðal launamanna, þar á meðal innan þess sambands sem ég stjórna, höfnuðu 83% sjóðsfélaga þessari leið. Ef hún yrði farin myndi þessi hópur stefna stjórnum lífeyrissjóða fyrir dómstóla fyrir brot á ákvæðum stjórnarskrár um eignaupptöku og jafnræðisreglum. Það væri verið að taka fjármuni sem nokkrir ættu og nýta þá til þess að greiða upp skuldir annarra. Í flestum tilfellum væri ekki verið að greiða upp skuldir eigenda þessa sparifjár.

Stjórnmálamenn og ýmsir aðrir fóru mikinn og lýstu vanþóknun sinni á forseta ASÍ, og reyndar hef ég verið nokkrum sinnum nefndur í þessu sambandi, og við sakaðir um að standa gegn hagsmunum fólks í landinu. Með öðrum orðum þess krafist að við gengjum gegn vilja meirihlutans og brytum um leið lög og stjórnarskrárvarinn réttindi.

Þessi umræða varð allsráðandi í spjallþáttum þar sem stjórnendur fóru hamförum í að ata okkur auri og kölluðu til viðtals þá sem vitað var að væru sammála þessari skoðun, til þess að búa til staðfestingu á sínu heimsmíðaða áliti. Aldrei var kallað á fólk frá hinum þögla meirihluta og forsvarsmanna þeirra í viðtöl.

Annað dæmi. Liðlega 92% félagsmanna ASÍ samþykktu að fara í þríhliða samstarf um að koma atvinnulífinu í gang, svokallaðan Stöðugleikasáttmála. Þessi yfirgnæfandi meirihluti samþykkt þessa leið á þeim forsemdum að af tveim mjög slökum kostum væri sú leið illskárri. Hin leiðin myndi leiða til þess að vinnumarkaðurinn yrði samningslaus og sérstakar hækkanir til hinna lægst launuðu myndu ekki skila sér, auk þess myndi ekki skapast möguleiki til þess að koma atvinnulífinu í gang.

Hluti af þessu stóðst en hluti þingmanna og stjórnmálamanna ekki. Ráðherrar sem skrifuðu undir samkomulagið hafna því að þeir hafi svikið launamenn, þeir hafi borið þetta undir þingið og stjórnmálamönnum fannst í fínu lagi brjóta samkomulagið og standa ekki við sinn hluta við launamenn, en kröfðust hins vegar að launamenn bæru sínar byrðar.

Þetta eru dæmigerð vinnubrögð stjórnmálamanna og þarf ekki að færa frekari rök fyrir því hvers vegna fólk fjölmennir á fundi í mínu stéttarfélagi, en mætir ekki á fundi stjórnmálaflokka og vill ekki vera þátttakandi í þeim farsa. Þetta er sambærilegt ef ég skrifaði undir kjarasamning fyrir hönd Rafiðnaðarsambandsins og hann samþykktur, en síðan tækju formenn aðildarfélaga RSÍ sig til og lýstu því yfir að þeim kæmi þessi samningur ekkert við.

Þetta segir okkur í raun allt um vinnubrögð stjórnmálamanna að þeim finnst í fínu lagi að gera samning við launamenn og krefjast þess að þeir standi við sinn hluta, en telja sig ekki þurfa að fara eftir undirrituðum samningum. Þá geti þeir farið eftir eigin sannfæringu (hentugleikum).

Staða kjarasamninga

Þessa dagana eru fundir innan stéttarfélaganna víða um land þar sem farið er yfir stöðuna við undirbúning kjarasamninga. Á ársfundi ASÍ í haust var samþykkt nær einróma að stefna á samræmda samninga, með því væri best varin staða þeirra sem verst stæðu á vinnumarkaði.

Þar kom fram að þau stéttarfélög sem eru með svokallaða millitekjuhópa, myndu ekki sætta sig við samskonar niðurstöðu og í undanförnum samningum. Það er að fá lítið sem ekkert út úr samningum, allt hefði farið í að hækka lægstu laun. Millistéttirnar væru að fara verst út úr Hruninu, hefðu orðið fyrir mesta kaupmáttarhrapinu, og hækkandi skattar og gjöld væru að lenda á þeim með mestum þunga.

Nú er sú staða að nokkrir vilja fara þá leið að hver hópur fari fram einn og sér og reyni að ná til sín eins miklum kjarabótum sem frekast er kostur. Um þetta er tekist einna harðast innan Starfsgreinasambandsins. Aðrir benda á að sú leið gæti ekki endað öðruvísi en svo að þeir sem minnst megi sín og búi við lakasta atvinnuöryggið muni sitja eftir. Þetta ætti sérstaklega við um svokölluð kvennastörf í heilsugæslunni og þjónustustörfum. Einnig eru taldar líkur á að þessi leið muni verða til þess að gerðir verði skammtímasamningar, sem muni valda vaxandi verðbólgu og auki líkur á áframhaldandi spíral niður á við.

Hinn kosturinn er að halda áfram á þeirri leið sem samþykkt var á ársfundinum og kanna til hlítar hvað langtímasamningur bjóði upp á, bæði hvað varðar launahækkanir, ekki síður kaupmáttaraukningu í skjóli stöðugleika og sú leið opnar fyrir þann möguleika að ná heildstæðu samkomulagi við stjórnvöld, sem margir telja grundvallaratriði hvað varðar tryggingu samninga og eins að ná fram kaupmáttarauka og koma atvinnulífinu í gang.

Þeir sem eru fylgjandi þeirri leið benda á að undanfarin misseri hafi ríkt kyrrstaða, sem er afleiðing af þrefi stjórnmálamanna um alla skapaða hluti og á meðan haldi allir að sér höndum hvað varðar framkvæmdir. Hagkerfið er keyrt áfram af einkaneyslu en engin fjárfesting er í gangi. Ef haldið væri áfram á þeirri braut geti það ekki leitt til annars en vaxandi erfiðleika.

Til þess að greina stöðuna betur þarf að velta fyrir sér hvaða hópar séu varðir í dag? Ef ekki næst samstaða er mestu líkur á að nokkrir hópar dragi til sín það sem til skiptana er og þeir sem minna mega sín sitji eftir. Nokkrir hópar hafa skjól af ónýtri krónu, en það muni verða á kostnað þeirra hópa sem hafa orðið fyrir miklum búsifjum vegna krónunnar.

Á fundum sem ég hef verið á undanfarna daga víðsvegar um landið og hitt þar á þriðja hundrað rafiðnaðarmanna, hefur komið fram skýr krafa um að ef samið verði tveggja eða þriggja ára verði að vera trúverðug endurskoðun á samningstímanum, sem verði bundin við hvert samband ekki heildina. Auk þess að ríkisvaldið komi með skýrum hætti að þeirri tryggingu.

Helst hefur verið horft til þeirrar leiðar að sérstök krónutöluhækkun komi á lægstu taxta sem leiðir til þess að þeir fengju hlutfallslega meiri launahækkanir en þeir sem hærra eru launaðir.

Við launamönnum blasir sú staða að starfsmenn fyrirtækja eru í samkeppni við bankana um þá lausu peninga sem eru í fyrirtækjunum. Bankarnir nýta sér stöðu sína og hrifsa allt lausafé út úr fyrirtækjunum áður en rætt er við starfsmenn og um laun þeirra. Eigendur fyrirtækjanna eru að greiða sér arð jafnvel þó eiginfjárstaða sé öfug og það sé ólöglegt. Eitt meginverkefnið í yfirstandandi kjarasamningum er að taka á siðferði í atvinnulífinu. Launamenn eru oftast algjörlega hlunnfarnir og fjármagnseigendur sitja að kjötkötlunum.

Fjölmargir halda því fram að það væri ábyrgðarleysi að kanna ekki til hlítar hvað launamönnum standi til boða með samstarfi á vinnumarkaði, ekki sé hægt að hafna einhverju sem ekki væri þekkt. En þolinmæði fólks fer minnkandi og það vill fá sem fyrst niðurstöður í þessar könnunarviðræður.

Kaupmáttur og krónan

Vegna fullyrðinga í aðsendum aths. ætla ég að endurbirta að hluta fyrri pistil um þróun kaupmáttar hér á landi og hver sé ástæða þess að kjarasamningar missa gildi sitt reglulega á Íslandi. Einnig má benda á að síðustu 40 ár hefur Rafiðnaðarsambandið samið um vel ríflega 3.000% launahækkanir, á sama tíma hefur Danska rafiðnaðarsambandið samið um 330% launahækkanir, en standa samt upp með betri kaupmátt.

Ákveðnir aðilar sem hafa hag af því að geta fært rekstrarkostnað sinn yfir á launamenn, verða ætíð mjög pirraðir þegar bent er á þessar staðreyndir og berjast með öllum brögðum til þess að viðhalda þessari stöðu sinni. Það er mér sérstök ánægja að halda þessu á lofti.

Seðlabankinn kynnti nýlega skýrslu þar sem kemur fram að Íslenska krónan hefur rýrnað um 99,99 prósent frá seinna stríði vegna verðbólgu. Bankinn segir sögu peningastefnu og gjaldmiðlamála á Íslandi vera þyrnum stráða. Verðbólga hefur valdið því að kaupmáttur hefur rýrnað afar mikið síðustu áratugi.

Sem dæmi er nefnt að í ágúst síðastliðnum hefði þurft meira en 7100 krónur til að kaupa þá vöru og þjónustu sem ein króna hefði keypt undir lok heimsstyrjaldarinnar árið 1944 ef ekki hefði komið til þess að tvö núll voru slegin af krónunni árið 1981. Það er rýrnun upp á 99,99% á rúmlega 65 ára tímabili.

Íslenska krónan hafi verið skráð á pari við dönsku krónuna fram til ársins 1920, en á því ári var ákveðið að skrá gengi hennar sérstaklega. Gengi dönsku krónunnar er nú um 20 íslenskar krónur, en sé tekið tillit til myntbreytingarinnar 81 má segja að gengi dönsku krónunnar sé 2000 gamlar krónur. Verðgildi íslensku krónunnar gagnvart hinni dönsku hefur því rýrnað um 99,95 prósent á 90 ára tímabili.

Alþjóðavinnumálastofnunin í Genf birti einnig í vikunni skýrslu þar sem borinn er saman áhrifum fjármálakreppunnar á kaupmátt launafólks um víða veröld. Í henni er staðfest það sem margoft hefur verið bent á þessari síðu. Krónan er mesti óvinur íslenskra launamana og heimila. Kaupmáttaraukningin sem verkalýðshreyfingunni tókst með kjarasamningum að byggja upp á þessari öld þurrkaðist út í Hruninu.

Ég hef oft í pistlum bent á hversu miklu hærri launahækkanir við höfum orðið að semja um en launþegasamtök í öðrum löndum, en samt hefur ekki tekist að viðhalda kaupmættinum, auk þess sitja íslensk heimili í skuldasúpu og sum eru þegar sokkinn. Innganga Íslands í ESB og upptaka evru er stærsta hagsmunamál launþega og heimila í þessu landi, og eina færa leiðin út úr kollsteypu hagkerfinu.

Aukning á kaupmætti launa á evrópska efnahagssvæðinu (ríkjum raðað eftir aukningu kaupmáttar fyrir tímabilið 2000-09)

Heimild: Alþjóðavinnumálastofnunin (ILO) árið 2010. Alþjóðavinnumálastofnunin byggði niðurstöðu sína á launatölum frá Hagstofu Íslands og verðþróun hér á landi.
Elvar Örn Arason er höfundur, hann er menntaður í alþjóðasamskiptum og evrópskum stjórnsýslufræðum. Ekki fengust tölur frá Írlandi

Langtímalausnir í stað "þetta reddast" lausna.

Það er afskaplega erfitt að fóta sig á málflutningi andstæðinga ESB, sem einkennist af upphrópunum og órökstuddum fullyrðingum. Þar má t.d. benda á fullyrðingar þeirra um að við ESB-aðild myndu fiskimiðin fyllast at erlendum fiskiskipum og að við missum yfirráð yfir orkulindum landsins.

Það liggur fyrir að lagaumhverfi varðandi orkulindir yrði nánast óbreytt frá því sem nú er. Evrópusambandið á ekki neinar auðlindir. Svíþjóð selur sína umframleiðslu á raforku til annarra Evrópuríkja. Olíulindir Breta og Dana hafa ekki verið framseldar og verða aldrei. Allt eru þetta fullvalda ríki í samstarfi við önnur lönd. Rétt eins og Ísland er í samvinnu við önnur lönd.

Fiskveiðistefna ESB byggir á sögulegum veiðirétt. Öll vitum við, eða ættum allavega að vita; að önnur ESB ríki eiga ekki þann rétt hér. Sameiginleg fiskveiðistefna Evrópusambandsins er eins og fiskveiðistefna Íslands, það er ef um er að ræða sameiginlega stofna, sem margar þjóðir nýta þá á fiskveiðistjórnun þeirra að vera sameiginleg meðal viðkomandi þjóða. Hér má benda á þá stofna sem við veiðum úr og eru sameiginlegir með öðrum þjóðum þ.e. kolmunna, síld og loðnu og karfann hér suður af landinu. Við erum þessa dagana að gera kröfu nákvæmlega um þetta grundvallaratriði hvað varðar veiðirétt í flökkustofnum makríls.

Á það má benda að hið fullvalda ríki Danmörk á litlar auðlindir, en þeir eru duglegir í viðskiptum og stunda gríðarlega útflutning á landbúnaðarvörum. Aðild að ESB er eina tækifæri íslendinga til þess að komast á stóran erlendan markað með fullunnar vörur, án núgildandi takmarkana. Það gefur okkur möguleika sem við höfum ekki um hagræðingu og vöxt í landbúnaði og sjávarútvegi með aðgengi að markaðinum sem opnast við aðild að ESB.

Ef við stöndum utan ESB blasir við fækkun starfa, eða réttara sagt stöðnum. Hvorki landbúnaður eða sjávarútvegur geta búist við vexti vegna eftirspurnar á innlendum markaði. Frekari hagræðing og framlegð mun þannig fyrst og fremst byggja á fækkun starfa. Þau 15 þúsund sem þarf að skapa hér á næstu 3 árum verða ekki til í óbreyttu ástandi og sannarlega ekki í landbúnaði og sjávarútvegi.

Því er haldið fram að ef við göngum í ESB taki við austantjaldskjarasamningar og hingað streymi erlent vinnuafl. Öll stéttarfélög á hinum Norðurlandanna hafa hvert um sig sína sérkjarasamninga, sama á við um önnur lönd í Evrópu. Ísland er búið að vera hluti af EES svæðinu í áratugi og þar gildir frjálst flæði vinnuafls, ekkert mun breytast. Menn eru segja að hér taki við Laval-dómurinn, hann gildir ekki hér og hvergi nema í Svíþjóð. Hér á landi gilda lög sem segja að löglega gerðir kjarasamningar ákvarði lágmarkskjör. Það mun ekkert breytast.

Krónan hefur valdið því að kaupmáttur á Íslandi féll mun meir en í öðrum löndum við Hrun gjaldmiðils okkar. Á einni nóttu þurrkaðist út kjarabarátta stéttarfélaganna það sem af var þessari öld. Launamenn vilja fá langtímalausn, í stað þess að þurfa endurtekið að axla kostnað vegna efnahagsmistaka og rekstrarvanda fyrirtækja.

Forsetinn og Bjartur í Sumarhúsum

Ég verð að viðurkenna mér fullkomlega ómögulegt að skilja Ólaf Ragnar Grímsson forseta Íslands. Ég ætla ekki að fjalla um Icesave og athafnir hans í því sambandi, ég hef gert það í öðrum pistlum. En umfjöllun hans í viðtali við forsetann í Wall Street Journal um ESB og gjaldmiðilsmál lýsa fullkominni vanþekkingu og skilningsleysi á nokkrum undirstöðu atriðum í hagsmunamálum launamanna.

Ólafur Ragnar segir að meginástæða þess að Ísland hafi sótt um aðild að ESB hafi verið efasemdir eftir hrun um að Ísland gæti staðið undir eigin gjaldmiðli. Hann bendir á að gengislækkun íslensku krónunnar hafi hinsvegar hjálpað íslenskum útflytjendum mikið í kreppunni en krónan sé enn um þrjátíu prósentum minna virði en árið 2008.

Hér er forseti lýðveldisins í raun að lýsa gleði sinni yfir því að 24 þús. heimili liggja í valnum eftir athafnir útrásarvíkinga sem hann mærði svo og fór fyrir um heimsbyggðina sem þeirra helsta klappstýra.

Kaupmáttur íslenskra launamanna hefur fallið um 15% á meðan hann hefur vaxið um 3 – 15% í nágrannaríkjum okkar. Löndum sem eru inna ESB og eru annað hvort með Evru eða gjaldmiðil sem er fastengdur við Evru.

Í lok viðtalsins er mælir forseti lýðveldisins með Sjálfstæðu fólki, eftir Halldór Laxness. Blaðið segir réttilega að bókin að lýsi lífsbaráttu bænda snemma á 20 öldinni, sem dragi fram lífið í einangruðum örreytiskotum og segir að það geti gefið vísbendingar um hvaðan heimspeki, Mr. Grímsson sé upprunninn.

Bjartur í Sumarhúsum notaði allt sítt líf til þess að verða sjálfstæður. Hann er einþykkur hrotti sem fer illa með alla sína nánustu og hugsar aldrei um þarfir annarra en sjálfs sín. Hann berst alla ævi við að halda svokölluðu sjálfstæði sínu en færir fyrir það miklar fórnir og í sögulok hefur hann tapað öllu og er á leið enn lengra inn í heiði, á enn aumara kot.

Fyrirmynd forseta Íslands Bjartur víkur aldrei góðu að nokkrum, segir aldrei neitt fallegt við nokkra sál. Hann leggur aldrei neinum lið. Halldór dregur upp mynd af andstyggilegum manni. Mér leið virkilega illa þegar ég las Sjálfstætt fólk.

Þvílíkur fantur, myndirnar af því hvernig hann fór með konur sínar, eða þá skepnurnar á bænum eins og t.d. kúnna. Allt skal lúta valdaþrá hans. Það er ótrúlegt að heyra menn styðja sjónarmið sínum með því að benda á Bjart í Sumarhúsum, þeir eru annað hvort mjög illa lesnir eða þá sem verður að teljast líklegra, eru afglapar.

Óvissan á Suðurnesjum

Markmið með sjálfbærri þróun er að hver kynslóð skili orkulindum náttúrunnar jafnsterkum til næstu kynslóðar. Þegar rætt hefur verið um endurnýjanlegar auðlindir (sjálfbærar) hér á landi er oft talað um gufuaflið, eða varmaflæði frá iðrum jarðar til yfirborðs. Ferlið er í grófum dráttum þannig að með borholu er gufu og heitu vatni, sem hefur myndast á heitu bergi í iðrum jarðar hleypt upp á yfirborð og í stað þess kemur kalt vatn og kælir bergið niður.

Stefán Arnórsson jarðfræðingur hefur haldið því fram að orkan sem nú gengur kaupum og sölum sé því miður ekki eins endurnýjanleg og endalaus eins og menn gera ráð fyrir. Hún geti hæglega klárast á um fimmtíu árum ef nýtingaráformin eru ekki endurskoðuð. Því að þær orkulindir endurnýja sig ekki nema á um þúsund árum.

Stefán segir að rannsóknir sýni að það taki nokkrar aldir að ná sama hita í bergið aftur. Þetta hefur verið þekkt um alllangt skeið t.d. í jarðvarmavirkjunum í USA og víðar og hefur komið fram hér á landi. Einhverra hluta vegna hefur þessi umræða náð að takmörkuðu leiti til stjórnmálamanna, þegar þeir hafa farið um héruð landsins og lofað stóriðju í hverjum firði, alla vega í hverjum landsfjórðungi, orka landsins væri óþrjótandi.

En aðrir hafa bent á að umræða um Stefán kasti fram upplýsingum sem eru réttar í vissum skilningi, en gjaldfellir allt annað í leiðinni. Miðað við rannsóknir og rauntölum hjá OR er ekkert sem bendir til að jarðhitageymar kólni, svo framarlega að þeir séu virkjaðir rétt og nýta þá reynslu hafa íslendingar öðlast. OR er með allt að 80 ára gamlar tölur því til stuðnings, og þéttari skráningar á nýrri tölum, sbr. Laugardal, Elliðaárdal, Mosfellsdal og Nesjavelli.

Í þessum veitum sést mjög greinilega að ef dælt er of miklu upp úr holunni, þ.e.a.s. þannig að yfirborðið í holunum lækkar mikið, þá kólna svæðin. OR hefur fylgt ákveðið þeirri stefnu að taka ekki meir upp úr hölum en þær þola.

Það sem Stefán bendir hins vegar á er reynsla frá USA og það sem Suðurnesjamenn eru að upplifa sé afleiðing rányrkju. Ekki er fylgst með niðurdrætti í holum, þrýstingi og hitastigi. Ef rýnt er í orð hans, bendir hann vissulega á þetta; að með of mikilli dælingu mun bergið kólna vegna of mikils kalds vatns niður í jarðhitahólfin. Það er staðreynd - sem er margsönnuð hér á landi.

Þetta er í raun það sama og við fjallgöngumenn þekkjum vel og er nýtt í fjallaskálum, með stóran pott með vatni á Sólóeldavélinni, ef maður tekur smávegis úr honum á meðan vatnið sýður og bætir svipað við af köldu vatni, getur maður viðhaldið suðunni með margfalt minni orku en að tæma pottinn í hvert skipti, fylla og sjóða aftur. Hér má benda á að borholur á gatnamótum Laugavegs/Suðurlandsbrautar og Kringlumýrarbrautar sem eru með þeim elstu í vörslu OR, sem eru enn 120 C heitar, eins og þær voru í upphafi.

Það er ekki hægt annað en velta fyrir sér orkupælingunum á Suðurnesjum. Satt að segja sé ég fyrir mér algera skelfingu þar - bæði með Magma og Enron tilburði þeirra, og hvaðan og hvernig HS ætlar að skaffa alla þessa orku þegar jarðfræðingar benda á að allt bendi til þess að svæðið sé nú þegar ofnýtt.

Hér spilar inn sú óvissa um hvort veiturnar á Hellisheiði sem nú að fara að nýta séu tengdar þeim sem þegar eru í notkun. Flestir virðast nokkuð vissir um að þetta séu aðskilin jarðhitasvæði - ef svo er, er mikil orka ónotuð þar. En ef ekki og svæðin eru samtengd, verða menn að hætta strax, annars gerist það sama og í USA og Stefán lýsir í greinum sínum.

Talið er að álbræðslan í Helguvík þurfi um 450 MW sem er um 150 MW minna en áður var áætlað, en í upphafi var fullyrt að nóg orka væri fyrirliggjandi til að reisa álbræðslu sem þyrfti um 600 MW. HS Orka er sögð munu útvega 250 MW, Orkuveita Reykjavíkur 120-140 MW og Landsvirkjun hefur sett fram loforð um 60-80 MW.

HS Orka ætlar að stækka Reykjanesvirkjun um 80 MW en flest bendir til að svæðið sé nú þegar ofnýtt enda hefur Orkustofnun ekki séð sér fært að veita leyfi fyrir stækkuninni. Þá hyggst HS Orka reisa 50 MW virkjun í Eldvörpum en þau eru hluti jarðhitasvæðisins í Svartsengi. Því er haldið fram að svæðið sé þegar fullnýtt. Um 130 MW eiga síðan að koma frá Krýsuvíkursvæðinu en tvær djúpar holur við Trölladyngju hafa gefið neikvæða niðurstöðu. Aðrir hlutar svæðisins virðast hafa svipaða eiginleika en þar hefur ekki verið borað sl. 40 ár.

Leikreglur kjarasamninga - Þúsundasti pistillinn

Þetta er pistill nr. 1.000 sem ég hef ritað hér á þessari síðu. Þetta hófst á því að Jón Garðar hafði samband við mig í undirbúning kjarasamninga í nóv. 2007 og bað mig að skrifa pistla á Eyjuna um kjaramál. Ég féllst á að gera það allavega fram yfir kjarasamningana. Þegar þeim var lokið seinni hluta vetrar þá var lestur kominn það hátt að ég hélt áfram. Hef nokkrum sinnum ætlað að hætta og gert hlé á pistlagerð, en alltaf hefur eitthvað rekið mig að lyklaborðinu.

Það er erfitt að lesa nákvæmlega allt úr talningavélum, en virðist vera þannig að síðan hafi um 8 til 10.000 fasta lesendur sem fara a.m.k. einu sinni í viku inn á síðuna. Heimsóknir eru komnar upp undir 600 þús. Um 6.000 aths. hafa verið birtar, en þar til viðbótar eru nokkrar hef ég stöðvað vegna orðlags eða svívirðinga um saklaust fólk út í bæ, auk þess að ég hef fengið fjölda bréfa og eins að fólk hafi stöðvað mig á ferðum mínum um landið og rætt efni pistlanna. Ég hef haldið mig á frekar þröngu sviði og undrast stundum af þeim sökum lestur síðunnar, en gleðst jafnframt yfir henni. Takk fyrir mig.

Oft er þannig til orða tekið að það sé við verkalýðshreyfinguna að sakast að laun að séu lág. Verkalýðshreyfingin semur ekki við sjálfa sig. Hún semur við samtök atvinnurekenda eða við einstök fyrirtæki. Ég hef aldrei upplifað það að samningamenn verkalýðshreyfingarinnar standi í samningaherbergjum og segi; “Nei nú er nóg komið af launahækkunum. Alls ekki hærri launatilboð takk fyrir.” Ég hef aftur á móti upplifað það við gerð kjarasamninga að samningamenn launamanna rífi hár sitt og skegg og skelli hurðum sakir þess að þeir ná ekki fram þeim launahækkunum sem þeir sækjast eftir.

Samkvæmt landslögum þá er það stjórnarþingmenn á Alþingi sem ákveða bætur í almenna tryggingarkerfinu, ekki verkalýðshreyfingin. Sé litið til ummæla nokkurra ráðherra á undanförnum dögum er eins og þeir hafi ekki áttað sig á þessu.

Alþingi setti á sínum tíma undir forystu hins merka húnverska bónda Páls Péturssonar þáv. Félagsmálaráðherra lög um gerð kjarasamninga, svonefnd Pálslög. Þar segir að það verði ekki farið í verkföll nema um kjaradeilu sé að ræða og það sé búið að vísa henni til sáttasemjara og hann hafi haldið árangurslausar sáttatilraunir.

Þessi lög voru sett af kröfu sjálfstæðismanna þar sem þeim fannst verkalýðsfélögin misnota verkafallsvopnið í pólitískri baráttu. Sjálfsagt höfðu þeir rétt fyrir sér í einhverjum tilfellum, en ástæða til þess að minnast á þetta þegar menn eru áfellast verkalýðsfélögin fyrir að hafa ekki gripið til verkfalla til þess að mótmæla gerðum Alþingis eftir Hrun.

Þegar samningamenn í Karphúsinu telja að ekki verði lengra komist, þá verða þeir samkvæmt lögunum að bera samningsdrögin undir viðkomandi félagsmenn. Það eru svo félagsmennirnir sem taka ákvörðun um hvort samningsdrögin séu að þeirra mati ásættanleg, það er ekki samninganefndin sem samþykkir samninginn, þaðan af síður formaður viðkomandi stéttarfélags einhendis, eins og ætla má að sumir telji sé litið framkominna frétta.

Ef félagsmenn samþykkja samningin þá er málið dautt, eins og menn segja í dag. Samninganefndarmenn geta þá ekki haldið áfram kröfugerð í Karphúsinu og stéttarfélögin eru þar með bundin friðarskildu til næstu samninga. Ef félagsmenn aftur á móti fella samningsdrögin þá fyrst geta samninganefndarmenn leitað eftir verkfallsheimildum eða öðru til að þrýsta á um að ná lengra.

Staða kjarasamninga

Nú fara fram samningafundir á hverjum degi víðsvegar umlandið. Í gangi eru mjög margbreytilegar viðræður milli fjölmargra aðila. Allir kjarasamningar eru lausir og viðræður víða komnar í gang. Vinnuhópar eru að störfum hjá landsamböndum, ASÍ og SA.

Yfir vötnunum svífur þessa dagana sú skoðun að ef ekki tekst að ná samstöðu um sameiginlega samninga í næstu viku muni allir aðilar fara fram hver fyrir sig. Það mun leiða til þess að gerði verði skammtímasamningar fram eftir árinu. Stéttarfélögin hafa bent á að til þess að þau komi að sameiginlegu borði verði að liggja þar tillögur sem vekti áhuga hjá mönnum. ekkert slíkt hafi komið fram, hvorki frá SA eða stjórnvöldum.

Sú skoðun hefur komið fram m.a. hér á þessari síðu, að það sé forgangsverkefni að skapa grundvöll fyrir frekari fjárfestingum og koma atvinnulífinu í gang. Það verði að skapa traust og stöðugleika eigi að fá fyrirtækin og heimilin að ná sem fyrst fyrri styrk og fari að fjárfesta. Þá færu framkvæmdir af stað, þetta er ekki einfalt og ekki gert nema með sameiginlegu átaki allra. Óásættanlegt er að sveitarfélögin væru að velta öllu vanda sínum beint út í verðlagið með niðurskurð þjónustu samfara hækkunar á þjónustugjöldum.

Tekjur samfélagsins verða að vaxa með verðmætaaukningu í atvinnulífinu og auknum útflutning eigi að komast yfir risavaxna skuldabagga íslensks samfélags. Samfélagslegar aðgerðir eins og vegalagning og veggöng skili ekki tekjuauka í formi aukinna útflutningstekna, þó svo þær séu mikilvægar. Með áframhaldandi stefnu (leysi) bendir margt til þess að Ísland muni dragast enn frekar aftur úr nágrannalöndum okkar.

Ef ná á nauðsynlegri viðhorfsbreytingu þarf að gera kjarasamninga til þriggja ára með samræmdri launastefnu. Þannig myndu verða viðhorfsbreyting og skapast ný störf til skemmri og lengri tíma. Með því myndi tekjuflæði heimilanna aukast og ekki síður með færri atvinnulausum einstaklingum. Ef gerðir yrðu skammtímasamningar verður það til þess eins að framlengja núverandi ástandi og myndi leiða til enn frekari niðurskurðar og hækkunar skatta. Atvinna myndi halda áfram að dragast saman og atvinnuleysi aukast enn frekar. Við blasa enn frekari uppsagnir hjá verktakafyrirtækjum og ekkert virðist vera í spilunum um verkefni á næstunni. Þessu verði að snúa við.

Þessi er ekki fær nema ríkisstjórnin komi að málum og það verði tryggt að það standi sem verði í samningum. T.d. mætti setja inn þau ákvæða að samningar verði lausir í vor ef ríkisstjórn hafi ekki afgreitt á Alþingi þau skilyrði sem sett væru. Ekki væri ástæða til bjartsýni með breytingar á verklagi Alþingis, nú væru fjárlög að baki og ætla mætti að þingmenn væru að snúa sér að nýjum verkefnum, en þingmenn halda áfram að verja öllum sínum tíma í innihaldslaust og tilgangslaust þras.

Umsamdar launahækkanir verða að ná til allra og tryggja vaxandi kaupmáttur. Þar mætti spila inn skattabreytingum af hálfu ríkisvaldsins, eða aðgerðum sem leiddu til lækkandi verðlags og lækkunar vaxta.

Fullveldi

Til þess að skapa störf fyrir vaxandi fólksfjölda hafa ríki myndað efnahagsbandalög og með því skapað sér betri samkeppnisstöðu svo þau geti haldið þeim lífskjörum sem þegnar þeirra krefjast. Þetta á ekki síst við Evrópu með tilliti til hratt vaxandi iðnaðar- og verslunarvelda í Asíu og Suður-Ameríku. Alþjóðavæðing með opnum mörkuðum þar sem fyrirtæki starfa með markaði í mörgum löndum sama á við um birgja, þá verða sífellt fleiri mál fjölþjóðleg og snerta margar þjóðir í senn.

Á þessum markaði starfa þau íslensku fyrirtæki sem hafa skapað flest störf á undanförnum árum og það mun ekki breytast. Sjávarútvegur og landbúnaður mun ekki skap þau 30 þús. störf sem við verðum að skapa hér á landi á næstu árum ef við ætlum að ná atvinnuleysi niður án þess að flytja út fólk í stórum stíl.

Hér er m.a. verið að tala um umhverfismál, vinnumarkaðsmál, þróun fjármálakerfis heimsins, efnahagsmál og varnarmál, svo nokkur dæmi séu nefnd. Þessum málaflokkum fjölgar ár frá ári og ríkin geta ekki leyst sín mál nema í nánu samstarfi. Á þessum augljósu forsendum er harla einkennilegt að nokkrir einstaklingar telji að Ísland geti lifað af þessa þróun eins í hlutverki Bjarts í Sumarhúsum, ein upp á heiðum utan samfélags þjóða. Fullveldi felst í því að móta eigin þróun og hafa áhrif á eigin örlög. Þjóð lætur hluta af eigin fullveldi en fær hlutdeild í fullveldi annarra þjóða á móti.

Ef við viljum vera áfram ein og sér munum við ekki geta búið við frjálst fjármagnsflæði og frjáls gjaldeyrisviðskipti. Það mun hefta þróun atvinnulífsins. Í vaxandi átökum um orku, vatn og hvers konar auðlindir munu styrkleikahlutföllin skipta sköpum. Við erum eina landið í vestanverðri Evrópu sem býr við haftastefnu.

Árið 1951 stofnuðu Belgía, Frakkland, Ítalía, Lúxemborg og Þýskaland til samvinnu í þungaiðnaði sem gekk mun lengra en gengur og gerist í milliríkjasamningum. Það var undanfari ESB. Þá var verið að undirbyggja framtíð og komast úr vítahring styrjalda og tryggja frið. Þetta samstarf þróast og þann 1. jan. 2002 var Evran tekin í notkun. Hvatinn henni var að tryggja efnahagslegt mótvægi við BNA og tryggja samkeppnistöðu og auka með því atvinnu.

Þetta hefur heppnast mun betur en nokkur gerði ráð fyrir og er Evran orðin ein af megingjaldmiðlum heimsins. Ef við skiptum um mynt mun áhættuálag Íslands lækka töluvert. Það munar gríðarlega um hvert prósentustig í vöxtum eins og komið er fyrir Íslandi með hinar svimandi háu skuldir. Hvert prósentustig lækkar vaxtagreiðslur íslenska hagkerfisins um nokkra milljarða.