Var að sjá í fjölmiðlum að þingmenn Hreyfingarinnar hafa lagt fram frumvarp á Alþingi um þak á laun forsvarsmanns stéttarfélags eða hagsmunasamtaka launafólks og þau eigi að takmarkast við þreföld lágmarkskjör í kjarasamningum viðkomandi stéttarfélags.
Þingmennirnir telja að baki þessarar tillögu séu rík sanngirnissjónarmið enda eru þessi laun greidd úr sameiginlegum sjóðum verkalýðsins. Með þessu telja þau tryggt að hámarkið sé ákvarðað þannig að launin séu samkeppnishæf svo að hæft fólk fáist til starfans. Ég er viss um að margir stjórnarmenn stéttarfélaga komi til með að eiga erfitt með að sætta við svona aðdróttanir um að þeir séu að fara illa með félagssjóð.
Flutningsmenn telja jafnframt rétt að vekja athygli á því að setning hámarks sem er á þennan hátt bundið lágmarkskjörum getur verið forsvarsmönnum mikilvægur hvati til að berjast fyrir bættum rétti félagsmanna þar sem hækkun lágmarkslauna getur leitt til beinnar hækkunar launa þeirra segir í greinargerð með frumvarpinu.
Mér lýst ákaflega vel á þessa tillögu hvað það varðar að þá gæti ég farið fram á allt að þrefalt hærri laun en ég er með í dag, eða um 800 þús kr. daglaun og síðan yfirvinnuálag og stjórnunarálag ofan á þá upphæð. Ég er með, eins og allt starfsfólk Rafiðnaðarsambandsins, laun samkvæmt einum af kjarasamningum sambandsins, sem reyndar hefur komið alloft fram hér á þessari síðu. Ég er með nákvæmlega sömu laun og aðrir starfsmenn hjá sambandinu utan þess að ég er með verkstjóraálag, eins og kveðið er á um í kjarasamningum.
En mér finnst tillaga þeirra aftur á móti ákaflega einkennileg og reyndar í henni ósmekklegar aðdróttanir gagnvart stjórnarmönnum stéttarfélaga. Ég er næsta viss um að hin 18 manna miðstjórn sambandsins, sem ákvarðar laun okkar starfsfólksins sé ekki eins hrifinn. Stjórnin ákvarðar þessi laun og þau eru vitanlega í reikningum sambandsins og borinn upp þar á ársfundum. Um helmingur félagsmanna Rafiðnaðarsambandsins eru með hærri regluleg laun en ég, sem mönnum finnst í lagi og ég hef ekki gert athugasemdir við.
Miðstjórn RSÍ myndi örugglega aldrei samþykkja að ég fengi þrefalt hærri laun en kjarasamningar sambandsins kveða á um og ef henni dytti það í hug þá væri það snarfellt á næsta ársfundi. Ég er líka næsta viss um að stjórnin myndi aldrei samþykkja að breyta núverandi fyrirkomulagi um að við starfsmennirnir séum með laun samkvæmt gildandi kjarasamningum.
En mig grunar aftur á móti að þingmennirnir átti sig ekki á því hvað þeir eru að tala um, það kemur reyndar æði oft fyrir stjórnmálamenn þegar þeir fjalla um kaup og kjör á vinnumarkaði að þeir opinbera fyrir okkur fullkomið skilningsleysi á því hvernig þessu er háttað. þeir séu að bera saman strípuð grunndaglaun lágmarkstaxta við heildarlaun með þeim kjörum sem kjarasamningar og reglur á vinnumarkaði kveða á um. Sá samanburður er oft notaður þegar fólk er að bera saman launakjör og í sumum tilfellum.
En ég væri til í að samþykkja um 34% launalækkun ef ég fengi samskonar lífeyrisréttindi og skattafríðindi og þingmenn hafa. Og ég væri til í að hafa samskonar vinnuskyldu og þeir með sömu sumar- og vetrarfrí.
Starf mitt er reyndar í mörgu mjög svipað og þingmanna, lestur laga- og reglugerða, samningar, samkipti við fólk um allt land og margir fundir og mikil ferðalög. Vinnutímu er langur og óreglulegur. "Þú ert alltaf í vinnunni" segir konan oft, "sama hvar við erum. Síminn í gangi eða þú ert að tala við menn um allskonar vandamál."
fimmtudagur, 24. mars 2011
Icesave
Nýi Icesave samningurinn gerir ráð fyrir að Tryggingarsjóður innistæðueigenda og fjárfesta (TIF) endurgreiði brestum og hollenskum stjórnvöldum þær fjárhæðir sem þau hafa nú þegar lagt út vegna lágmarkstryggingar við innistæðueigendur Landsbankans í Bretlandi og Hollandi.
Áætlað er að samningurinn kosti ríkissjóð um 27 MIA. Sé litið til 500 milljarða útgjalda ríkisins vegna gjaldþrots Seðlabankans, stofnun nýju bankanna þriggja, stuðnings við SpKef, Sjóvá, Lánasjóð landbúnaðarins og Íbúðalánasjóðs er heildarkostnaðurinn vegna skuldbindinga TIF 6,4% af þeirri upphæð. Inn í hana vantar þó líklega hundruð milljóna í annan óbeinan kostnað svo hlutdeild TIF er enn lægri. Stærstu útgjaldaliðurinn er gjaldþrot Seðlabankans upp á 175 milljarða eða 35% af þessari upphæð.
Vextir vegna samningsins eru fastir út árið 2016 og reiknast frá 1. okt. 2009 í stað 1. jan. 2009. Verði greiðslum ekki lokið að fullu árið 2016 munu vextir verða svokallaðir CIRR vextir, sem eru þeir lægstu sem tíðkast í lánasamningum erlendra aðila. Í samningnum eru efnahagslegir fyrirvarar með þaki á árlegar greiðslur úr ríkissjóð. hvað þessi atriði myndum við standa algjörlega óvarin verði horfið frá samningaleið.
Lánshæfi Íslands ekki bara ríkissjóðs heldur einnig allra fyrirtækja í landinu hefur skaðast vegna dráttar á lausn Icesave deilunnar. Lánshæfismat ríkissjóðs lækkaði í kjölfar þess að forsetinn synjaði Icesave lögunum staðfestingar í ársbyrjun 2010. Alþjóðleg matsfyrirtæki telja að leið Íslands út úr efnahagsvandanum sé torveldari á meðan Icesave deilan er óleyst. Þessi afstaða hefur komið fram í lánshæfismati þeirra á Íslandi.
Icesave deilan hefur því áhrif á möguleika Íslands til að fá lán á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og einnig og ekki síður á vaxtakjör á þeim lánum sem kunna að fást. Þetta á við um möguleika okkar við að taka ný lán til fjárfestinga, endurfjármögnun á eldri lánum og svo vaxtakostnað vegna þess.
Þau lán sem hafa fengist eru beint eða óbeint háð því skilyrði að Icesave deilan leysist. Á endurfjármögnum hefur þegar reynt og mun reyna þegar líður á þetta ár og vextir skipta hér gríðarlega miklu. Þetta hefur valdið því að hagvöxtur hefur orðið minni en áætlanir gerðu ráð fyrir og það stefnir í gríðarlegan vanda við gerð næstu fjárlaga. Mun meiri en var síðasta haust. Gatið stefnir í að vera um 30 MIA stærra en gert var ráð fyrir, sem getur ekki leitt til annars en enn meir niðurskurðar og enn meiri skattahækkana.
Hér má minna á að hvert prósentustig í hagvexti gefur árlega 15 MIA og ástæða að geta þess sérstaklega að það er endanlega tapað og tekur síðan tvöfalt meira á í endurreisn að ná því tilbaka. Þannig að við erum töluvert fjær því að ná markmiðum okkar um að minnka atvinnuleysi og auka tekjur í landinu, endurvinna kaupmátt og vitanlega tapar ríkissjóður umtalsverðum skatttekjum.
Takist að hrinda þeim fjárfestingaráformum sem nú er unnið að í framkvæmd mun það hafa úrslitaáhrif á efnahagslífið. Draga myndi úr atvinnuleysi og hagvöxtur aukast sem myndi skila verðmætum sem nema um 120 MIA fyrir þjóðfélagið í heild á næstu þremur árum. fyrir liggur að stór hluti þessara fjárfestinga ráðast af því hvort okkur takist að tryggja okkur lánsfé á erlendum mörkuðum.
Áætlað er að samningurinn kosti ríkissjóð um 27 MIA. Sé litið til 500 milljarða útgjalda ríkisins vegna gjaldþrots Seðlabankans, stofnun nýju bankanna þriggja, stuðnings við SpKef, Sjóvá, Lánasjóð landbúnaðarins og Íbúðalánasjóðs er heildarkostnaðurinn vegna skuldbindinga TIF 6,4% af þeirri upphæð. Inn í hana vantar þó líklega hundruð milljóna í annan óbeinan kostnað svo hlutdeild TIF er enn lægri. Stærstu útgjaldaliðurinn er gjaldþrot Seðlabankans upp á 175 milljarða eða 35% af þessari upphæð.
Vextir vegna samningsins eru fastir út árið 2016 og reiknast frá 1. okt. 2009 í stað 1. jan. 2009. Verði greiðslum ekki lokið að fullu árið 2016 munu vextir verða svokallaðir CIRR vextir, sem eru þeir lægstu sem tíðkast í lánasamningum erlendra aðila. Í samningnum eru efnahagslegir fyrirvarar með þaki á árlegar greiðslur úr ríkissjóð. hvað þessi atriði myndum við standa algjörlega óvarin verði horfið frá samningaleið.
Lánshæfi Íslands ekki bara ríkissjóðs heldur einnig allra fyrirtækja í landinu hefur skaðast vegna dráttar á lausn Icesave deilunnar. Lánshæfismat ríkissjóðs lækkaði í kjölfar þess að forsetinn synjaði Icesave lögunum staðfestingar í ársbyrjun 2010. Alþjóðleg matsfyrirtæki telja að leið Íslands út úr efnahagsvandanum sé torveldari á meðan Icesave deilan er óleyst. Þessi afstaða hefur komið fram í lánshæfismati þeirra á Íslandi.
Icesave deilan hefur því áhrif á möguleika Íslands til að fá lán á alþjóðlegum fjármálamörkuðum og einnig og ekki síður á vaxtakjör á þeim lánum sem kunna að fást. Þetta á við um möguleika okkar við að taka ný lán til fjárfestinga, endurfjármögnun á eldri lánum og svo vaxtakostnað vegna þess.
Þau lán sem hafa fengist eru beint eða óbeint háð því skilyrði að Icesave deilan leysist. Á endurfjármögnum hefur þegar reynt og mun reyna þegar líður á þetta ár og vextir skipta hér gríðarlega miklu. Þetta hefur valdið því að hagvöxtur hefur orðið minni en áætlanir gerðu ráð fyrir og það stefnir í gríðarlegan vanda við gerð næstu fjárlaga. Mun meiri en var síðasta haust. Gatið stefnir í að vera um 30 MIA stærra en gert var ráð fyrir, sem getur ekki leitt til annars en enn meir niðurskurðar og enn meiri skattahækkana.
Hér má minna á að hvert prósentustig í hagvexti gefur árlega 15 MIA og ástæða að geta þess sérstaklega að það er endanlega tapað og tekur síðan tvöfalt meira á í endurreisn að ná því tilbaka. Þannig að við erum töluvert fjær því að ná markmiðum okkar um að minnka atvinnuleysi og auka tekjur í landinu, endurvinna kaupmátt og vitanlega tapar ríkissjóður umtalsverðum skatttekjum.
Takist að hrinda þeim fjárfestingaráformum sem nú er unnið að í framkvæmd mun það hafa úrslitaáhrif á efnahagslífið. Draga myndi úr atvinnuleysi og hagvöxtur aukast sem myndi skila verðmætum sem nema um 120 MIA fyrir þjóðfélagið í heild á næstu þremur árum. fyrir liggur að stór hluti þessara fjárfestinga ráðast af því hvort okkur takist að tryggja okkur lánsfé á erlendum mörkuðum.
miðvikudagur, 23. mars 2011
Samræming lífeyrisréttinda
Samræming lífeyrisréttinda hafa verið áberandi í umræðu á þeim fjölmörgu félagsfunda sem ég hef sótt undanfarin misseri. Óþol hefur farið vaxandi vegna þess óréttlætis sem ríkir milli annars vegar þeirra launamanna sem eru í samtökum opinberra starfsmanna og hins vegar þeirra launamanna sem starfa hjá hinu opinbera en eru félagsmenn í aðildarfélögum ASÍ, ásamt þeim mikla fjölda launamanna sem starfa á almennum vinnumarkaði.
Lífeyriskerfi opinberra starfsmanna er ekki sjálfbært og hefur safnast þar upp um 500 milljarða króna halli sem ríki og sveitarfélög eru í ábyrgð fyrir, með örðumorðum iðgjöld duga ekki fyrir þeim skuldbindingum sem sjóðirnir lofa, þessi vandi heldur áfram að vaxa og er nú að verða óviðráðanlegur. Þessi staða er ekki tilkominn sakir þess að sveitarfélögin og hið opinbera hefi ekki skilað iðgjöldum. Það þarf annað hvort að hækka iðgjöld eða skerða réttindi.
Af hálfu opinberra starfsmanna hefur jafnan verið lögð áhersla á að verja áunnin réttindi opinberra starfsmanna, og að réttindi á almennum vinnumarkaði verði hækkuð til jafns við opinbera vinnumarkaðinn. Samstaða hefur verið að mér hefur skilist meðala allra stéttarfélaga um að allt lífeyriskerfið verði sjálfbært, þannig að hver kynslóð standi undir sínum réttindum, en hvíli ekki á bakábyrgð launagreiðanda.
Félagsmenn aðildarfélaga ASÍ hafa fallist á þessa kröfu, en þeir hafa einnig vakin athygli á því að aðilar verði að gera sér grein fyrir því að það muni leggja gríðarlegar byrðar á ríki og sveitarfélög sem fyrirfram er vitað að muni leiða til niðurskurðar á þjónustu og uppsagna opinberra starfsmanna. Launamenn á almennum vinnumarkaði telja sig hafa skoðun á því í hvað fjármunum ríkis og sveitarfélaga verði varið í framtíðinni.
Launamenn í aðildarfélögum innan ASÍ hafa við samningsgerð í vetur sett fram kröfur um jöfnun lífeyrisréttinda, ekki að réttindi annarra launamanna verði færð niður. SA eftir framkomnar kröfur farið fram á að fá upplýsingar um áform stjórnvalda varðandi lífeyriskerfi opinberra starfsmanna.
Ef ætlunin er að jafna lífeyrisréttindi almenns launafólks að réttindum opinberra starfsmanna, sé mikilvægt að fá upplýsingar um áform hins stjórnvalda og sveitarfélaga í lífeyrisréttindum sinna starfsmanna. Þetta hefur komið fram í viðræðum við stjórnvöld.
Í þeim viðræðum hefur komið fram að öll stéttarfélögin séu sammála um að lífeyriskerfin séu sjálfbær og ekki verði um frekari skuldaaukningu, umfram þá 500 milljarða sem nú þegar hafa safnast upp og lenda munu á skattgreiðendum næstu árin. Sé litið til þessa er útilokað að skilja ummæla sem hafa verið viðhöfð um þessi réttindamál almennra launamanna þar á meðal eins ráðherra og nokkurra þingmanna.
Lífeyriskerfi opinberra starfsmanna er ekki sjálfbært og hefur safnast þar upp um 500 milljarða króna halli sem ríki og sveitarfélög eru í ábyrgð fyrir, með örðumorðum iðgjöld duga ekki fyrir þeim skuldbindingum sem sjóðirnir lofa, þessi vandi heldur áfram að vaxa og er nú að verða óviðráðanlegur. Þessi staða er ekki tilkominn sakir þess að sveitarfélögin og hið opinbera hefi ekki skilað iðgjöldum. Það þarf annað hvort að hækka iðgjöld eða skerða réttindi.
Af hálfu opinberra starfsmanna hefur jafnan verið lögð áhersla á að verja áunnin réttindi opinberra starfsmanna, og að réttindi á almennum vinnumarkaði verði hækkuð til jafns við opinbera vinnumarkaðinn. Samstaða hefur verið að mér hefur skilist meðala allra stéttarfélaga um að allt lífeyriskerfið verði sjálfbært, þannig að hver kynslóð standi undir sínum réttindum, en hvíli ekki á bakábyrgð launagreiðanda.
Félagsmenn aðildarfélaga ASÍ hafa fallist á þessa kröfu, en þeir hafa einnig vakin athygli á því að aðilar verði að gera sér grein fyrir því að það muni leggja gríðarlegar byrðar á ríki og sveitarfélög sem fyrirfram er vitað að muni leiða til niðurskurðar á þjónustu og uppsagna opinberra starfsmanna. Launamenn á almennum vinnumarkaði telja sig hafa skoðun á því í hvað fjármunum ríkis og sveitarfélaga verði varið í framtíðinni.
Launamenn í aðildarfélögum innan ASÍ hafa við samningsgerð í vetur sett fram kröfur um jöfnun lífeyrisréttinda, ekki að réttindi annarra launamanna verði færð niður. SA eftir framkomnar kröfur farið fram á að fá upplýsingar um áform stjórnvalda varðandi lífeyriskerfi opinberra starfsmanna.
Ef ætlunin er að jafna lífeyrisréttindi almenns launafólks að réttindum opinberra starfsmanna, sé mikilvægt að fá upplýsingar um áform hins stjórnvalda og sveitarfélaga í lífeyrisréttindum sinna starfsmanna. Þetta hefur komið fram í viðræðum við stjórnvöld.
Í þeim viðræðum hefur komið fram að öll stéttarfélögin séu sammála um að lífeyriskerfin séu sjálfbær og ekki verði um frekari skuldaaukningu, umfram þá 500 milljarða sem nú þegar hafa safnast upp og lenda munu á skattgreiðendum næstu árin. Sé litið til þessa er útilokað að skilja ummæla sem hafa verið viðhöfð um þessi réttindamál almennra launamanna þar á meðal eins ráðherra og nokkurra þingmanna.
þriðjudagur, 22. mars 2011
Erfiðar ákvarðanir
Umræðunni miðar oft lítið og hlutunum snúið á haus. Það eru stjórnmálamenn sem fara með ákvarðanatöku í atvinnuuppbyggingu. Það voru ekki stéttarfélög sem tóku ákvarðanir um hvort byggja ætti álver í Straumsvík og Reyðarfirði, það voru stjórnmálamenn.
Það reis upp deila í Karphúsinu við gerð Stöðugleikasáttmála þegar stjórnvöld lögðu fram lista um stækkun Ísal, Helguvík og Bakka, ásamt gagnaverum, kísilverum og fleiri orkufrekra framkvæmda og jafnvel streng yfir hafið til Skotlands. Við spurðum árangurslaust hvaðan orkan ætti að koma og hvort búið væri að samþykkja nauðsynlegar línulagnir. Fullyrt var af hálfu stjórnmálamanna og sveitarstjórnarmanna að þetta væri allt á áætlun.
Síðar kom í ljós að svo var ekki, allar aths. ASÍ voru réttar og Stöðugleikasáttmálinn fjaraði út á þeim grunni. Það er fantaskapur af stjórnvöldum að boða fjölgun starfa í svona ástandi vitandi að með því sé verið að vekja óraunsæjar væntingar hjá atvinnulausu fólki.
Á það hefur verið ítrekað bent að að þessi atvinnumálastefnu gangi ekki upp nema þá að ríkisstjórnin taki upp breytta ákvarðanatöku í orkumálum. Stéttarfélögin hafa verið að biðja um atvinnumálastefnu og ekkert sérstaklega um álver og hafa bent á marga aðra möguleika. T.d. hefur á þessari síðu margoft verið bent á hvar fjölgun ativnnutækifæra hafi verið í rafgeirnanum, það er hjá sprota- og tæknifyrirtækjum. Þar má benda á að styrkir til sprota- og tæknifyrirtækja er brot af því sem varið er til stóriðju. Eins nauðsyn þess að hér verði tekinn upp alvöru gjaldmiðill sem er forsenda þess að sprota- og tæknifyrirtæki þrífist í þessu efnahagsumhverfi.
Allir sem þekkingu hafa á þessum málum vita að ef framlögð atvinnustefna stjórnvalda á að ganga upp á næstu 3 - 4 árum, með því sem búið er að samþykkja, er það ekki framkvæmanlegt nema með því að virkja neðri hluta Þjórsár, annað er blekking.
Ríkisstjórnin verður þar af leiðandi að koma fram og segja fólkinu í landinu og ekki síst fólkinu á Suðurnesjum að annað hvort að hún sé hætt við Helguvík eða að hún ætli að virkja Þjórsá.
Nú nálgast lokaferli gerð kjarasamninga. Því hefur algjörlega verið hafnað að þessi atvinnustefnu verði aftur hluti af forsendum kjarasamninga, nema að fyrir liggi marktækar áætlanir um hvernig leysa eigi orkumálin. Það hefur kallað á mikinn vandræðagang þar sem stjórnmálamenn hafa áttað sig á að þeir haga lokað sig inni í eigin blindgötum og eru þessa dagana að undirbúa afsökunarferli með ASÍ og karllægan ásetning atvinnulífsins fremst á blaði.
Það er freistandi eftir gærdaginn að setja þetta í stærra samhengi. Það mun reynast mörgum um megn að horfast í augu við lausnir í orkuvandann, eigi atvinnustefnu þeirra að ganga upp. Hagkerfið er að verslast upp. Þar er stór þáttur óleyst Icesavemál. Margir hafa orðið til þess að slá sér á brjóst og sagt að þeir hafi haft sigur á innihaldlausum hræðsluáróðri um hér myndi allt fara fjandans til ef landsmenn höfnuðu Icesave og þeir hafi sparað íslensku samfélagi milljarðatugi.
Það þarf ekki glögga menn til þess að sjá að spádómar atvinnulífsmanna rættust um vaxandi uppdráttarsýki vegna í óleystra Icesave-samninga. Vitanlega notuðu margir of dökka liti í sínum málflutningi, en afleiðingar þess að atvinnulífið fékk ekki aðgang að eðlilegum tengslum við alþjóðlega markaði og lánalínum blasa við. Þetta hefur komið fram í ummælum margra af forsvarsmönnum stærstu fyrirtækjanna og orkufyrirtækjanna.
Hagvöxtur hefur verið að dragast saman og tekjur samfélagsins að minnka, verðmætasköpun er minni vegna þess að 15% vinnuafls er frá vinnu. Skatttekjur eru þar af leiðandi minni og velta í viðskiptalífinu minni. Þarna á óleyst Icesave stóra sök. Það stefnir í að í fjárlagagatið hafi stækkað um 30 MIA og mun gera fjárlagagerð fyrir næsta haust nánast óbærilega. Það verður ekki hjá því komist að hækka skatta enn frekar og skera enn meira niður við gerð næstu fjárlaga.
Eða svo maður segi það bara beint út; stjórnmálamenn komast ekki hjá því að taka mjög óvinsælar ákvarðanir á næstu vikum eigi að leysa þá hnúta sem fyrir okkur liggja. Þar dugar ekki að reka AGS á dyr og verja öllum gjaldeyrisforaðnum í að losa um jöklabréfin og taka við óviðráðanlegum vaxtakjörum. Ekki heldur að skipta um nafn á gjaldmiðli landsins og það verður að klára Icesave. Ákvarðanir sem eru sumum stjórnmálamönnum er um megn að taka.
Það reis upp deila í Karphúsinu við gerð Stöðugleikasáttmála þegar stjórnvöld lögðu fram lista um stækkun Ísal, Helguvík og Bakka, ásamt gagnaverum, kísilverum og fleiri orkufrekra framkvæmda og jafnvel streng yfir hafið til Skotlands. Við spurðum árangurslaust hvaðan orkan ætti að koma og hvort búið væri að samþykkja nauðsynlegar línulagnir. Fullyrt var af hálfu stjórnmálamanna og sveitarstjórnarmanna að þetta væri allt á áætlun.
Síðar kom í ljós að svo var ekki, allar aths. ASÍ voru réttar og Stöðugleikasáttmálinn fjaraði út á þeim grunni. Það er fantaskapur af stjórnvöldum að boða fjölgun starfa í svona ástandi vitandi að með því sé verið að vekja óraunsæjar væntingar hjá atvinnulausu fólki.
Á það hefur verið ítrekað bent að að þessi atvinnumálastefnu gangi ekki upp nema þá að ríkisstjórnin taki upp breytta ákvarðanatöku í orkumálum. Stéttarfélögin hafa verið að biðja um atvinnumálastefnu og ekkert sérstaklega um álver og hafa bent á marga aðra möguleika. T.d. hefur á þessari síðu margoft verið bent á hvar fjölgun ativnnutækifæra hafi verið í rafgeirnanum, það er hjá sprota- og tæknifyrirtækjum. Þar má benda á að styrkir til sprota- og tæknifyrirtækja er brot af því sem varið er til stóriðju. Eins nauðsyn þess að hér verði tekinn upp alvöru gjaldmiðill sem er forsenda þess að sprota- og tæknifyrirtæki þrífist í þessu efnahagsumhverfi.
Allir sem þekkingu hafa á þessum málum vita að ef framlögð atvinnustefna stjórnvalda á að ganga upp á næstu 3 - 4 árum, með því sem búið er að samþykkja, er það ekki framkvæmanlegt nema með því að virkja neðri hluta Þjórsár, annað er blekking.
Ríkisstjórnin verður þar af leiðandi að koma fram og segja fólkinu í landinu og ekki síst fólkinu á Suðurnesjum að annað hvort að hún sé hætt við Helguvík eða að hún ætli að virkja Þjórsá.
Nú nálgast lokaferli gerð kjarasamninga. Því hefur algjörlega verið hafnað að þessi atvinnustefnu verði aftur hluti af forsendum kjarasamninga, nema að fyrir liggi marktækar áætlanir um hvernig leysa eigi orkumálin. Það hefur kallað á mikinn vandræðagang þar sem stjórnmálamenn hafa áttað sig á að þeir haga lokað sig inni í eigin blindgötum og eru þessa dagana að undirbúa afsökunarferli með ASÍ og karllægan ásetning atvinnulífsins fremst á blaði.
Það er freistandi eftir gærdaginn að setja þetta í stærra samhengi. Það mun reynast mörgum um megn að horfast í augu við lausnir í orkuvandann, eigi atvinnustefnu þeirra að ganga upp. Hagkerfið er að verslast upp. Þar er stór þáttur óleyst Icesavemál. Margir hafa orðið til þess að slá sér á brjóst og sagt að þeir hafi haft sigur á innihaldlausum hræðsluáróðri um hér myndi allt fara fjandans til ef landsmenn höfnuðu Icesave og þeir hafi sparað íslensku samfélagi milljarðatugi.
Það þarf ekki glögga menn til þess að sjá að spádómar atvinnulífsmanna rættust um vaxandi uppdráttarsýki vegna í óleystra Icesave-samninga. Vitanlega notuðu margir of dökka liti í sínum málflutningi, en afleiðingar þess að atvinnulífið fékk ekki aðgang að eðlilegum tengslum við alþjóðlega markaði og lánalínum blasa við. Þetta hefur komið fram í ummælum margra af forsvarsmönnum stærstu fyrirtækjanna og orkufyrirtækjanna.
Hagvöxtur hefur verið að dragast saman og tekjur samfélagsins að minnka, verðmætasköpun er minni vegna þess að 15% vinnuafls er frá vinnu. Skatttekjur eru þar af leiðandi minni og velta í viðskiptalífinu minni. Þarna á óleyst Icesave stóra sök. Það stefnir í að í fjárlagagatið hafi stækkað um 30 MIA og mun gera fjárlagagerð fyrir næsta haust nánast óbærilega. Það verður ekki hjá því komist að hækka skatta enn frekar og skera enn meira niður við gerð næstu fjárlaga.
Eða svo maður segi það bara beint út; stjórnmálamenn komast ekki hjá því að taka mjög óvinsælar ákvarðanir á næstu vikum eigi að leysa þá hnúta sem fyrir okkur liggja. Þar dugar ekki að reka AGS á dyr og verja öllum gjaldeyrisforaðnum í að losa um jöklabréfin og taka við óviðráðanlegum vaxtakjörum. Ekki heldur að skipta um nafn á gjaldmiðli landsins og það verður að klára Icesave. Ákvarðanir sem eru sumum stjórnmálamönnum er um megn að taka.
laugardagur, 19. mars 2011
Loksins umræða um lífeyrisréttindin
Ég vill byrja á því að þakka forsvarsmönnum stéttarfélaga tiltekins hóps opinberra starfsmanna, sem búa við ríkistryggð réttindi, að koma loksins umræðunni um þessi réttindi í fjölmiðla og viðurkenna forréttindi sín. Hingað til hefur það verið nánast ómögulegt og málinu undantekningalaust rutt út af borðinu þegar við forsvarsmenn stéttarfélaga launamanna á almennum markaði og hluta starfsmanna hins opinbera, höfum vakið máls þessu óréttlæti.
Þar höfum við nefnilega verið að ræða við opinbera embættismenn og stjórnmálamenn sem hafa búið sjálfum sem þessi góðu réttindi. Málið snýst um að á næstu árum verður að skerða lífskjör almennings umtalsvert til þess að standa undir þessum réttindum auk þess að hækka tekjuskatt um 3 – 4%
Á almennum vinnumarkaði eru iðgjöld launamanna og launagreiðenda til lífeyrissjóða samtals 12% af heildarlaunum, en 15,5% hjá ríkinu og 16,0% hjá sveitarfélögunum. Samkvæmt lögum er miðað við að sjóðir á almennum vinnumarkaði tryggi að lágmarki 56% meðalævitekna á mánuði í mánaðarlegan lífeyri en samsvarandi hlutfall er 76% hjá hinu opinbera. Lífeyrisaldur á almennum vinnumarkaði er nú 67 ár en 65 ár hjá opinberum starfsmönnum. Þennan mun vilja launamenn á almennum markaði jafna og búa við samskonar kjör og aðrir, það er hægt sé að sækja skerðingar í ríkissjóð.
Á almennum vinnumarkaði er kerfinu gert að vera sjálfbært og iðgjöld og ávöxtun þeirra standi undir lífeyrisréttindum, en aftur á móti er það ríki og sveitarfélög sem ábyrgjast tiltekin réttindi í sjóðum opinberra starfsmanna. Þar hefur safnast upp verulegur halli og voru lífeyrisloforð umfram eignir í B-deild LSR (og LH) í árslok 2009 um 392 milljarðar króna og í sjóðum sveitarfélaganna um 43 milljarðar.
Halli B-deildarinnar hefur vaxið hratt á liðnum árum einkum vegna hinnar s.k. eftirmannsreglur og viðmiðunar við dagvinnulaun opinberra starfsmanna í stað vísitölu neysluverðs. Skuldir deildarinnar halda áfram að vaxa og að lokum er reikningurinn sendur til á skattgreiðenda í framtíðinni. Almennu lífeyrissjóðirnir verða hins vegar að mæta þessu með skerðingu lífeyrisréttinda sjóðfélaga. Þetta birtist okkur vel við Hrunið þegar almennu lífeyrissjóðirnir þurftu lögum samkvæmt að skerða réttindi lífeyrisþega sinna umtalsvert til að rétta stöðu sjóðanna, en á sama tíma stóðu réttindi tiltekinna opinberra starfsmanna óbreytt og tryggð með skattpeningum almennings.
Hvað varðar eftirlaunasjóð Alþingis má samkvæmt útreikningum hagdeildar Samtaka atvinnulífsins leggja þau að jöfnu við 23 - 35% mánaðarlega launauppbót. Umframlífeyriskjör ráðherra sem gegndi embætti í þrjú kjörtímabil eru ígildi 85 -102 m.kr. starfslokagreiðslu og 66 - 79% mánaðarlegrar launauppbótar. Umframlífeyriskjör þingmanna að jöfnu við 23 - 35% mánaðarlega launauppbót.
Í dag ávinna launamenn í almennum lífeyrissjóðum sér árlega lífeyrisrétt sem nemur frá 1.2% til 1,47%. Fyrir sama iðgjald ávinna útvaldir ríkisstarfsmenn sér lífeyrisrétt sem nemur um 1,9%, að allt að 50% hærri réttindi en sjóðsfélagar í almennu lífeyrissjóðanna hafa. Réttindastuðull þingmanna er í dag 2,4% af launum. Þingmenn eru 29 ár að ávinna sér 70% eftirlaunarétt. Almennir launamenn eru 41 ár að ávinna sér 56%, eða 25% mismunun.
Réttindastuðull ráðherra þegar búið er að lækka ávinnslustuðul úr 6% í 4,8% af launum. Ráðherrar eru þar með 14,5 ár að ávinna sér 70% eftirlaunarétt og þurfa eftir það ekki að greiða af launum sínum í lífeyrissjóð svo fremi þeir greiði í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Til samanburðar má geta þess að þá hafa sjóðfélagar almennu sjóðanna unnið sér inn að meðaltali um 16% lífeyrisrétt eftir 14,5 ára greiðslu í sjóðinn.
Meginmarkmiðið sem unnið er eftir við endurnýjun kjarasamninga þessa dagana er að allir lífeyrissjóðir starfi á sjálfbærum grunni líkt og sjóðir á almennum vinnumarkaði. Þess verði freistað að standa vörð um þegar áunninn réttindi en stöðva verði áframhaldandi skuldaaukningu lífeyrissjóða opinberra starfsmanna þannig að reikningurinn á skattborgara framtíðarinnar hætti að vaxa. Réttur opinberra starfsmanna til lífeyris í A-deild miðist líkt og á almenna vinnumarkaðnum við 67 ár í stað 65 til að jafna halla sjóðsins. Ríkisárbyrgð á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna verði afnumin.
Krafan er skýr um jöfnun réttinda í náinni framtíð, ríkisstjórnin verður bæta upp það Hrun sem varð í almennu sjóðunum en ekki í hinum opinberu. Miðað við uppgjör sjóðanna í árslok 2009 samsvarar þetta um 23% aukningu áunninna réttinda.
Þar höfum við nefnilega verið að ræða við opinbera embættismenn og stjórnmálamenn sem hafa búið sjálfum sem þessi góðu réttindi. Málið snýst um að á næstu árum verður að skerða lífskjör almennings umtalsvert til þess að standa undir þessum réttindum auk þess að hækka tekjuskatt um 3 – 4%
Á almennum vinnumarkaði eru iðgjöld launamanna og launagreiðenda til lífeyrissjóða samtals 12% af heildarlaunum, en 15,5% hjá ríkinu og 16,0% hjá sveitarfélögunum. Samkvæmt lögum er miðað við að sjóðir á almennum vinnumarkaði tryggi að lágmarki 56% meðalævitekna á mánuði í mánaðarlegan lífeyri en samsvarandi hlutfall er 76% hjá hinu opinbera. Lífeyrisaldur á almennum vinnumarkaði er nú 67 ár en 65 ár hjá opinberum starfsmönnum. Þennan mun vilja launamenn á almennum markaði jafna og búa við samskonar kjör og aðrir, það er hægt sé að sækja skerðingar í ríkissjóð.
Á almennum vinnumarkaði er kerfinu gert að vera sjálfbært og iðgjöld og ávöxtun þeirra standi undir lífeyrisréttindum, en aftur á móti er það ríki og sveitarfélög sem ábyrgjast tiltekin réttindi í sjóðum opinberra starfsmanna. Þar hefur safnast upp verulegur halli og voru lífeyrisloforð umfram eignir í B-deild LSR (og LH) í árslok 2009 um 392 milljarðar króna og í sjóðum sveitarfélaganna um 43 milljarðar.
Halli B-deildarinnar hefur vaxið hratt á liðnum árum einkum vegna hinnar s.k. eftirmannsreglur og viðmiðunar við dagvinnulaun opinberra starfsmanna í stað vísitölu neysluverðs. Skuldir deildarinnar halda áfram að vaxa og að lokum er reikningurinn sendur til á skattgreiðenda í framtíðinni. Almennu lífeyrissjóðirnir verða hins vegar að mæta þessu með skerðingu lífeyrisréttinda sjóðfélaga. Þetta birtist okkur vel við Hrunið þegar almennu lífeyrissjóðirnir þurftu lögum samkvæmt að skerða réttindi lífeyrisþega sinna umtalsvert til að rétta stöðu sjóðanna, en á sama tíma stóðu réttindi tiltekinna opinberra starfsmanna óbreytt og tryggð með skattpeningum almennings.
Hvað varðar eftirlaunasjóð Alþingis má samkvæmt útreikningum hagdeildar Samtaka atvinnulífsins leggja þau að jöfnu við 23 - 35% mánaðarlega launauppbót. Umframlífeyriskjör ráðherra sem gegndi embætti í þrjú kjörtímabil eru ígildi 85 -102 m.kr. starfslokagreiðslu og 66 - 79% mánaðarlegrar launauppbótar. Umframlífeyriskjör þingmanna að jöfnu við 23 - 35% mánaðarlega launauppbót.
Í dag ávinna launamenn í almennum lífeyrissjóðum sér árlega lífeyrisrétt sem nemur frá 1.2% til 1,47%. Fyrir sama iðgjald ávinna útvaldir ríkisstarfsmenn sér lífeyrisrétt sem nemur um 1,9%, að allt að 50% hærri réttindi en sjóðsfélagar í almennu lífeyrissjóðanna hafa. Réttindastuðull þingmanna er í dag 2,4% af launum. Þingmenn eru 29 ár að ávinna sér 70% eftirlaunarétt. Almennir launamenn eru 41 ár að ávinna sér 56%, eða 25% mismunun.
Réttindastuðull ráðherra þegar búið er að lækka ávinnslustuðul úr 6% í 4,8% af launum. Ráðherrar eru þar með 14,5 ár að ávinna sér 70% eftirlaunarétt og þurfa eftir það ekki að greiða af launum sínum í lífeyrissjóð svo fremi þeir greiði í lífeyrissjóð opinberra starfsmanna. Til samanburðar má geta þess að þá hafa sjóðfélagar almennu sjóðanna unnið sér inn að meðaltali um 16% lífeyrisrétt eftir 14,5 ára greiðslu í sjóðinn.
Meginmarkmiðið sem unnið er eftir við endurnýjun kjarasamninga þessa dagana er að allir lífeyrissjóðir starfi á sjálfbærum grunni líkt og sjóðir á almennum vinnumarkaði. Þess verði freistað að standa vörð um þegar áunninn réttindi en stöðva verði áframhaldandi skuldaaukningu lífeyrissjóða opinberra starfsmanna þannig að reikningurinn á skattborgara framtíðarinnar hætti að vaxa. Réttur opinberra starfsmanna til lífeyris í A-deild miðist líkt og á almenna vinnumarkaðnum við 67 ár í stað 65 til að jafna halla sjóðsins. Ríkisárbyrgð á lífeyrisréttindum opinberra starfsmanna verði afnumin.
Krafan er skýr um jöfnun réttinda í náinni framtíð, ríkisstjórnin verður bæta upp það Hrun sem varð í almennu sjóðunum en ekki í hinum opinberu. Miðað við uppgjör sjóðanna í árslok 2009 samsvarar þetta um 23% aukningu áunninna réttinda.
föstudagur, 18. mars 2011
Trú á framtíðina stórkostleg kjarabót
Nýsköpun krefst fjárfestingar og það er tómt mál að tala um nýsköpun í umhverfi þar sem fjármagn og vilji til fjárfestinga er ekki til staðar. Á Íslandi er sú staða að hlutabréfamarkaður dauður vegna krónunnar og hafta, en hann er helsta vaxtarvon nýrra fyrirtækja.
Fjármagn leitar frekar úr landi en inn í landið. Engin vill lána krónur til langs tíma nema vera þokkalegur tryggður gagnvart því að fá raunvirði með lágmarksvöxtum vöxtum tilbaka. Almennu lífeyrissjóðirnir eru ekki ríkistryggðir og verða að skerða réttindi ef ávöxtun gengur ekki upp, auk þess að stjórnarmenn þeirra fá útreið af hálfu sjóðsfélaga eins og glögglega hefur komið fram undanfarinn misseri.
En þrátt fyrir það krefst ríkisstjórn að í almennu lífeyrissjóðirnir fjármagni gæluverkefni eins og lagningu vega og ganga. Íslenska krónan er alltof dýr til þess að fjármagna stóriðju verkefni með langtímalánum.
Eins og staðan er núna þessa stundina eru líkur á því að kjarasamningagerð verði lögð til hliðar þar til kosning um Icesave er lokið. Nei við Icesave mun framlengja höft segir seðlabankastjóri. Atvinnulífið á allt undir að samningurinn verði samþykktur, það fjármagn sem vantar til þess að koma í fjárfestingar í atvinnulífinu mun ekki koma hingað til lands verði hann felldur. Þá verða á borðinu tilboð um skammtímasamninga og áframhaldandi deyfð og niðursveifla.
Það eru tæknifyrirtækin sem hafa verið að bæta við sig mannskap og segja að það sé vöntun á starfsfólki með tækniþekkingu. En á sama tíma leggja nauðhyggjustjórnmálamenn fram tillögur um að skera niður kvöldskóla og leggja niður starfsmenntadeildir. Með öðrum orðum að skera á þær leiðir sem fólk á vinnumarkaði hefur getað nýtt til þess að mæta þörfum fyrirtækjanna. Þetta er að leiða til þess að hafinn er innflutningur á erlendum tæknimönnum.
Sé litið til heildarhagsmuna er langtímasamningur bestur, en þá þurfa allir að starfa af heilindum og traust að ríkja milli aðila. Tryggja verður meiri stöðugleika og kaupmátt. Launahækkanir verða að ná til allra. Bæta má stöðu þeirra lægst launuðu sérstaklega í gegnum skerðingarmörk bótakerfisins og frekari tekjutengingar.
Trú á framtíðina er stórkostlegasta kjarabót sem við gætum náð núna. Aðilar vinnumarkaðarins hafa ásamt ríkisstjórninni tækifæri til þess að taka á þessu máli núna, en það er kjarkleysi á hinum ýmsu stöðum á að taka á þessu máli. Þetta er kjarni málsins.
Fjármagn leitar frekar úr landi en inn í landið. Engin vill lána krónur til langs tíma nema vera þokkalegur tryggður gagnvart því að fá raunvirði með lágmarksvöxtum vöxtum tilbaka. Almennu lífeyrissjóðirnir eru ekki ríkistryggðir og verða að skerða réttindi ef ávöxtun gengur ekki upp, auk þess að stjórnarmenn þeirra fá útreið af hálfu sjóðsfélaga eins og glögglega hefur komið fram undanfarinn misseri.
En þrátt fyrir það krefst ríkisstjórn að í almennu lífeyrissjóðirnir fjármagni gæluverkefni eins og lagningu vega og ganga. Íslenska krónan er alltof dýr til þess að fjármagna stóriðju verkefni með langtímalánum.
Eins og staðan er núna þessa stundina eru líkur á því að kjarasamningagerð verði lögð til hliðar þar til kosning um Icesave er lokið. Nei við Icesave mun framlengja höft segir seðlabankastjóri. Atvinnulífið á allt undir að samningurinn verði samþykktur, það fjármagn sem vantar til þess að koma í fjárfestingar í atvinnulífinu mun ekki koma hingað til lands verði hann felldur. Þá verða á borðinu tilboð um skammtímasamninga og áframhaldandi deyfð og niðursveifla.
Það eru tæknifyrirtækin sem hafa verið að bæta við sig mannskap og segja að það sé vöntun á starfsfólki með tækniþekkingu. En á sama tíma leggja nauðhyggjustjórnmálamenn fram tillögur um að skera niður kvöldskóla og leggja niður starfsmenntadeildir. Með öðrum orðum að skera á þær leiðir sem fólk á vinnumarkaði hefur getað nýtt til þess að mæta þörfum fyrirtækjanna. Þetta er að leiða til þess að hafinn er innflutningur á erlendum tæknimönnum.
Sé litið til heildarhagsmuna er langtímasamningur bestur, en þá þurfa allir að starfa af heilindum og traust að ríkja milli aðila. Tryggja verður meiri stöðugleika og kaupmátt. Launahækkanir verða að ná til allra. Bæta má stöðu þeirra lægst launuðu sérstaklega í gegnum skerðingarmörk bótakerfisins og frekari tekjutengingar.
Trú á framtíðina er stórkostlegasta kjarabót sem við gætum náð núna. Aðilar vinnumarkaðarins hafa ásamt ríkisstjórninni tækifæri til þess að taka á þessu máli núna, en það er kjarkleysi á hinum ýmsu stöðum á að taka á þessu máli. Þetta er kjarni málsins.
fimmtudagur, 17. mars 2011
Hvert eigum við að stefna?
Dr. Michael Porter hefur komið hingað til lands nokkrum sinnum og flutt áhugaverða fyrirlestra. Hann var m.a. hér haustið 2006 og spáði fyrir um að hér væru vaxandi efnahagsvandamál sem menn yrðu að taka strax á. Of mikil þensla og vöxtur bankakerfisins væri áhyggjuefni.
Porter var einnig hér í nóvember síðastliðnum og lagði áherslu á að Íslendingar yrðu sjálfir að hafa frumkvæði að því að vinna sig upp úr vandanum, en við værum einfaldlega ekki að því, heldur eyddum við öllum tíma okkar í að slá pólitískar keilur og koma höggi hver á annan. Pólitíkin væri alls ráðandi. Íslendingar hefðu mikla möguleika til þess að geta unnið sig úr vandanum, ættu mikla orku og í nóvember sagði hann að við ættum að vera komnir lengra af stað í uppbyggingunni. En til þess þyrfti að taka ákvarðanir - og standa við þær.
Íslendingar eru sjálfumglaðir og oft ekki hægt að skilja þá öðruvísi en svo að við teldum okkur vera nánast ein með þekkingu á vinnslu jarðvarma, segir Porter, en svo væri ekki, til væru stór samfélög þar sem væri margfalt meiri jarðvarmanýting en hér.
Þetta kemur upp í hugann bæði vegna yfirstandandi vinnu við gerð kjarasamninga þar sem möguleikar um að koma hagkerfinu í gang eru grandskoðaðir og staldra menn við aukna orkunýtingu. Í erindum sínum hefur Porter velt fyrir sér hvernig íslensk stjórnvöld tækju ákvarðanir. Hann hefur ásamt aðstoðarmönnum sínum leitað mikið eftir gögnum sem sýndu fram á hvaða forsendum íslenskir stjórnmálamenn hefðu tekið ákvarðanir um uppbyggingu orkuvera og stóriðju. Við fundum engar kannanir, engar skýrslur, sagði Porter. Hér virtust ráða för ákvarðanir sem eru að taka mið af einhverju öðru en rannsóknum og staðföstum rökum.
Það liggur fyrir að það er hægt að tvöfalda orkuvinnslu hér á landi á næstu 10 – 15 árum. Verð orku mun hækka og íslenskt samfélag getur líklega tífaldað tekjur sínar af orkusölu, fengið skatttekjur af orkusölu sem duga til þess að reka heilbrigðiskerfið. Hér er ég að vitna tilendurtekinna ummæla Harðar Arnarssonar forstjóra Landsvirkjunar og ummæla Porter.
Þeim sem vinna við gerð kjarasamninga þessa dagana er vel ljóst eigi þau markmið að nást sem aðilar vinnumarkaðs hafa sett sér um kaupmáttaraukningu á samningstímanum, verði fjárfestingar hér að vera yfir 300 MIA ári meiri en þær hafa verið frá Hruni, ætlum við að ná 3% hagvexti sem er lágmark þess að það takist að laga stöðuna í ríkisbúskap og minnka atvinnuleysi. Fjárfestingar hafa verið undir þeim mörkum og hagkerfið er að dragast saman og hér ríkir vaxandi doði.
Eins og staðan er núna stefnir í 2% hagvöxt á þessu ári, sem er svipað eða minni á næsta ári. Nú er hafinn vinna við undirbúning fjárlaga næsta árs, fyrir liggur núverandi staða leiðir okkur í enn meiri minnkun hagkerfisins og fjárlagagatið stækkar um 30MIA, sem mun kalla á enn meiri niðurskurð og hækkun skatta.
Eina leiðin til komast út er þessu ástandi er að auka hagvöxt, eða með öðrum orðum atvinnu og útflutning. Það þarf að skapa um 30 þús. störf á næstu árum. Ef það á að vera hægt þarf atvinnulífinu að standa til boða nægt lánsfé á ásættanlegum kjörum.
Ef það tækist að ná 2% árlegum hagvexti til ársins 2020, verða lífskjör þá orðin svipuð og þau voru við Hrun 2008. En atvinnuleysi verður enn svipað og það er nú og velferðarkerfið verður umtalsvert laskað.
Ef hagvöxtur verður 3,5% fram til 2020 verða lífskjör svipuð og 2008, en atvinnuleysi verður um það bil helmingi minna en það er í dag, eða um 5%, sem er samt töluvert lakara en það var 2008 og verðferðarkerfið verður í sömu stöðu og það er í dag.
Það þarf 5% hagvöxt til ársins 2020 til þess að losna við atvinnuleysið bæta lífskjör og ná velferðakerfinu í svipaða stöðu að það var fyrir Hrun. Við náum ekki 5% hagvöxt nema þá með því að auka orkuframleiðslu og nýta orkuna vel. Þar ættum við að huga vel að fjölnýtingu jarðvarmans, lífefnaiðnað og framleiðslu matvæla.
Það verður skortur á orku og matvælum í framtíðinni. Flutningskostnaður mun hafa mikil áhrif. Ræktun fisks í landkerum við 27° hita sem gefur kost á hraðvexti er virkilega áhugaverður kostur við fjölnýtingu jarðvarmans. Í samtenginu við það á að reisa gríðarlega stór gróðurhús fyrir matvælaframleiðslu og repjurækt.
Porter var einnig hér í nóvember síðastliðnum og lagði áherslu á að Íslendingar yrðu sjálfir að hafa frumkvæði að því að vinna sig upp úr vandanum, en við værum einfaldlega ekki að því, heldur eyddum við öllum tíma okkar í að slá pólitískar keilur og koma höggi hver á annan. Pólitíkin væri alls ráðandi. Íslendingar hefðu mikla möguleika til þess að geta unnið sig úr vandanum, ættu mikla orku og í nóvember sagði hann að við ættum að vera komnir lengra af stað í uppbyggingunni. En til þess þyrfti að taka ákvarðanir - og standa við þær.
Íslendingar eru sjálfumglaðir og oft ekki hægt að skilja þá öðruvísi en svo að við teldum okkur vera nánast ein með þekkingu á vinnslu jarðvarma, segir Porter, en svo væri ekki, til væru stór samfélög þar sem væri margfalt meiri jarðvarmanýting en hér.
Þetta kemur upp í hugann bæði vegna yfirstandandi vinnu við gerð kjarasamninga þar sem möguleikar um að koma hagkerfinu í gang eru grandskoðaðir og staldra menn við aukna orkunýtingu. Í erindum sínum hefur Porter velt fyrir sér hvernig íslensk stjórnvöld tækju ákvarðanir. Hann hefur ásamt aðstoðarmönnum sínum leitað mikið eftir gögnum sem sýndu fram á hvaða forsendum íslenskir stjórnmálamenn hefðu tekið ákvarðanir um uppbyggingu orkuvera og stóriðju. Við fundum engar kannanir, engar skýrslur, sagði Porter. Hér virtust ráða för ákvarðanir sem eru að taka mið af einhverju öðru en rannsóknum og staðföstum rökum.
Það liggur fyrir að það er hægt að tvöfalda orkuvinnslu hér á landi á næstu 10 – 15 árum. Verð orku mun hækka og íslenskt samfélag getur líklega tífaldað tekjur sínar af orkusölu, fengið skatttekjur af orkusölu sem duga til þess að reka heilbrigðiskerfið. Hér er ég að vitna tilendurtekinna ummæla Harðar Arnarssonar forstjóra Landsvirkjunar og ummæla Porter.
Þeim sem vinna við gerð kjarasamninga þessa dagana er vel ljóst eigi þau markmið að nást sem aðilar vinnumarkaðs hafa sett sér um kaupmáttaraukningu á samningstímanum, verði fjárfestingar hér að vera yfir 300 MIA ári meiri en þær hafa verið frá Hruni, ætlum við að ná 3% hagvexti sem er lágmark þess að það takist að laga stöðuna í ríkisbúskap og minnka atvinnuleysi. Fjárfestingar hafa verið undir þeim mörkum og hagkerfið er að dragast saman og hér ríkir vaxandi doði.
Eins og staðan er núna stefnir í 2% hagvöxt á þessu ári, sem er svipað eða minni á næsta ári. Nú er hafinn vinna við undirbúning fjárlaga næsta árs, fyrir liggur núverandi staða leiðir okkur í enn meiri minnkun hagkerfisins og fjárlagagatið stækkar um 30MIA, sem mun kalla á enn meiri niðurskurð og hækkun skatta.
Eina leiðin til komast út er þessu ástandi er að auka hagvöxt, eða með öðrum orðum atvinnu og útflutning. Það þarf að skapa um 30 þús. störf á næstu árum. Ef það á að vera hægt þarf atvinnulífinu að standa til boða nægt lánsfé á ásættanlegum kjörum.
Ef það tækist að ná 2% árlegum hagvexti til ársins 2020, verða lífskjör þá orðin svipuð og þau voru við Hrun 2008. En atvinnuleysi verður enn svipað og það er nú og velferðarkerfið verður umtalsvert laskað.
Ef hagvöxtur verður 3,5% fram til 2020 verða lífskjör svipuð og 2008, en atvinnuleysi verður um það bil helmingi minna en það er í dag, eða um 5%, sem er samt töluvert lakara en það var 2008 og verðferðarkerfið verður í sömu stöðu og það er í dag.
Það þarf 5% hagvöxt til ársins 2020 til þess að losna við atvinnuleysið bæta lífskjör og ná velferðakerfinu í svipaða stöðu að það var fyrir Hrun. Við náum ekki 5% hagvöxt nema þá með því að auka orkuframleiðslu og nýta orkuna vel. Þar ættum við að huga vel að fjölnýtingu jarðvarmans, lífefnaiðnað og framleiðslu matvæla.
Það verður skortur á orku og matvælum í framtíðinni. Flutningskostnaður mun hafa mikil áhrif. Ræktun fisks í landkerum við 27° hita sem gefur kost á hraðvexti er virkilega áhugaverður kostur við fjölnýtingu jarðvarmans. Í samtenginu við það á að reisa gríðarlega stór gróðurhús fyrir matvælaframleiðslu og repjurækt.
miðvikudagur, 16. mars 2011
Takmörkuð sæla í Karphúsinu
Það fer ekki mikið fyrir sælunni sem samninganefndarmenn í Karphúsinu mæta þessa dagana. Að undangengnum Stöðugleikasáttmála þarf trúverðugleiki hugsanlegs 3ja ára nýs kjarasamnings að vera reistur á þokkalega góðum grunni. Sé litið til ummæla ráðherra undanfarna daga getur maður ekki annað en velt fyrir sér hvert þessi mál stefni.
Fjármálaráðherra hefur sagt að hann stefni á krónuna til framtíðar, þrátt fyrir að við launamönnum blasi reglubundið kaupmáttarhrap, stökkbreytingar skulda, ofurvextir og verðtrygging sem rekja má til krónunnar og þess efnahagsumhverfis sem hún skapar.
Forsvarsmenn allra helstu fyrirtækja landsins hafa sagt að það verði ekki byggt upp alvöruatvinnulíf hér á landi með krónu, sem muni valda því að Ísland verði láglaunasvæði.
Þeim sem vinna við gerð kjarasamninga er vel ljóst eigi þau markmið að nást sem menn hafa sett sér um kaupmáttaraukningu á samningstímanum, verði fjárfestingar hér að vera yfir 300 MIA ári. Fjárfestingar hafa verið undir þeim mörkum og hagkerfið er að dragast saman og hér ríkir vaxandi doði.
Þessu tengjast margar fjárfestingar sem eru fastar í stjórnkerfinu. Þá helst í skipulagsnefndum. Í þessu sambandi má benda á byggingar við námsmannaíbúðir við Háskólann, Landspítalann, fangelsi á Hólmsheiði, orkuver og línubyggingar á Suðurnesjum, virkjanir við Þjórsá og þannig mætti áfram telja.
Forsvarsmenn atvinnulífisins segja að það sé sjálfhætt með væntingar um langtímasamning rætist verði Icesave-samningurinn ekki samþykktur. Það muni leiða til þess að ekki verði af nauðsynlegu innstreymi af erlendu fjármagni í íslenskt atvinnulíf og það muni leiða til þess að ríkissjóður kalli á enn meiri skattahækkanir á næsta ári.
Fjármálaráðherra hefur sagt að hann stefni á krónuna til framtíðar, þrátt fyrir að við launamönnum blasi reglubundið kaupmáttarhrap, stökkbreytingar skulda, ofurvextir og verðtrygging sem rekja má til krónunnar og þess efnahagsumhverfis sem hún skapar.
Forsvarsmenn allra helstu fyrirtækja landsins hafa sagt að það verði ekki byggt upp alvöruatvinnulíf hér á landi með krónu, sem muni valda því að Ísland verði láglaunasvæði.
Þeim sem vinna við gerð kjarasamninga er vel ljóst eigi þau markmið að nást sem menn hafa sett sér um kaupmáttaraukningu á samningstímanum, verði fjárfestingar hér að vera yfir 300 MIA ári. Fjárfestingar hafa verið undir þeim mörkum og hagkerfið er að dragast saman og hér ríkir vaxandi doði.
Þessu tengjast margar fjárfestingar sem eru fastar í stjórnkerfinu. Þá helst í skipulagsnefndum. Í þessu sambandi má benda á byggingar við námsmannaíbúðir við Háskólann, Landspítalann, fangelsi á Hólmsheiði, orkuver og línubyggingar á Suðurnesjum, virkjanir við Þjórsá og þannig mætti áfram telja.
Forsvarsmenn atvinnulífisins segja að það sé sjálfhætt með væntingar um langtímasamning rætist verði Icesave-samningurinn ekki samþykktur. Það muni leiða til þess að ekki verði af nauðsynlegu innstreymi af erlendu fjármagni í íslenskt atvinnulíf og það muni leiða til þess að ríkissjóður kalli á enn meiri skattahækkanir á næsta ári.
þriðjudagur, 15. mars 2011
Sjálfbær orkustefna og álver
Grundvallarmarkmið orkustefnu er að sjá til þess að orkuþörf samfélagsins sé mætt með öruggum og skilvirkum hætti. Þar er átt við að næg orka, á viðeigandi og fjölbreyttu formi, sé jafnan fyrir hendi til að mæta þörfum heimila, grunnþjónustu og almenns atvinnulífs, hvort sem er í eðlilegu árferði eða við óvenjulegar aðstæður sem skapast kunna af völdum manna eða náttúru.
Markmið með sjálfbærri þróun er að hver kynslóð skili orkulindum náttúrunnar jafnsterkum til næstu kynslóðar. Þegar rætt hefur verið um endurnýjanlegar auðlindir (sjálfbærar) hér á landi er oft talað um gufuaflið, eða varmaflæði frá iðrum jarðar til yfirborðs. Gufuhitasvæði á Íslandi eru talin geta gefið um 3.600 – 4.200 MW af rafafli í 50 ár, ef þau væru í fullri nýtingu. Ferlið er í grófum dráttum þannig að með borholu er gufu og heitu vatni, sem hefur myndast á heitu bergi í iðrum jarðar hleypt upp á yfirborð og í stað þess kemur kalt vatn og kælir bergið niður.
Rannsóknir sýna að það taki nokkrar aldir að ná sama hita í bergið aftur. Þetta hefur verið þekkt um alllangt skeið t.d. í jarðvarmavirkjunum í USA og víðar og hefur komið fram hér á landi. Einhverra hluta vegna hefur þessi umræða náð að takmörkuðu leiti til stjórnmálamanna, þegar þeir hafa farið um héruð landsins og lofað stóriðju í hverjum firði, alla vega í hverjum landsfjórðungi, orka landsins væri óþrjótandi.
Það er ekki hægt annað en velta fyrir sér orkupælingunum á Suðurnesjum. Satt að segja virðist þar ríkja miklar efasemdir um hvernig HS ætli að skaffa alla þá orku sem þarf til Helguvíkur og í önnur verkefni, þegar jarðfræðingar benda á að allt bendi til þess að svæðið sé nú þegar ofnýtt.
Talið er að álbræðslan í Helguvík þurfi um 450 MW sem er um 150 MW minna en áður var áætlað, en í upphafi var fullyrt að nóg orka væri fyrirliggjandi til að reisa álbræðslu sem þyrfti um 600 MW. HS Orka er sögð munu útvega 250 MW, Orkuveita Reykjavíkur 120-140 MW og Landsvirkjun hefur sett fram loforð um 60-80 MW.
HS Orka ætlar að stækka Reykjanesvirkjun um 80 MW en flest bendir til að svæðið sé nú þegar ofnýtt enda hefur Orkustofnun ekki séð sér fært að veita leyfi fyrir stækkuninni. Þá hyggst HS Orka reisa 50 MW virkjun í Eldvörpum en þau eru hluti jarðhitasvæðisins í Svartsengi. Því er haldið fram að svæðið sé þegar fullnýtt. Um 130 MW eiga síðan að koma frá Krýsuvíkursvæðinu en tvær djúpar holur við Trölladyngju hafa gefið neikvæða niðurstöðu. Aðrir hlutar svæðisins virðast hafa svipaða eiginleika en þar hefur ekki verið borað sl. 40 ár.
Dr. Michael Porter lagði áherslu á það í fyrirlestri nýverið, að Íslendingar yrðu sjálfir að hafa frumkvæði að því að vinna sig upp úr vandanum, en í stað þess eyddum við öllum tíma okkar í að slá pólitískar keilur og koma höggi hver á annan. Pólitíkin væri alls ráðandi. Við hefðum mikla möguleika til þess að geta unnið okkur út úr vandanum, ættum mikla orku, mannauð og ættum að vera komnir lengra af stað í uppbyggingunni. En til þess þyrfti að taka ákvarðanir - og standa við þær.
Í þessu sambandi verða menn að velta fyrir þjóðhagslegum hagnaði, fjölda starfa, skatttekna og samfélagslega uppbyggingu. T.d. er ekki hægt að sjá að útflutningur raforku myndi skila miklu í íslenskt samfélag. Kostnaður við uppbyggingu stórra orkuvera, samtenging þeirra og eldri orkuver og lagning langs sæstrengs til markaðssvæðis kallar á orkuverð sem er hærra en fæst í sölu. Íslendingar myndu niðurgreiða orkuna, alla vega um langa næstu framtíð, þetta er t.d. það sem norskir skattgreiðendur eru að kvarta undan með miklum hávaða þessa dagana.
Markmið með sjálfbærri þróun er að hver kynslóð skili orkulindum náttúrunnar jafnsterkum til næstu kynslóðar. Þegar rætt hefur verið um endurnýjanlegar auðlindir (sjálfbærar) hér á landi er oft talað um gufuaflið, eða varmaflæði frá iðrum jarðar til yfirborðs. Gufuhitasvæði á Íslandi eru talin geta gefið um 3.600 – 4.200 MW af rafafli í 50 ár, ef þau væru í fullri nýtingu. Ferlið er í grófum dráttum þannig að með borholu er gufu og heitu vatni, sem hefur myndast á heitu bergi í iðrum jarðar hleypt upp á yfirborð og í stað þess kemur kalt vatn og kælir bergið niður.
Rannsóknir sýna að það taki nokkrar aldir að ná sama hita í bergið aftur. Þetta hefur verið þekkt um alllangt skeið t.d. í jarðvarmavirkjunum í USA og víðar og hefur komið fram hér á landi. Einhverra hluta vegna hefur þessi umræða náð að takmörkuðu leiti til stjórnmálamanna, þegar þeir hafa farið um héruð landsins og lofað stóriðju í hverjum firði, alla vega í hverjum landsfjórðungi, orka landsins væri óþrjótandi.
Það er ekki hægt annað en velta fyrir sér orkupælingunum á Suðurnesjum. Satt að segja virðist þar ríkja miklar efasemdir um hvernig HS ætli að skaffa alla þá orku sem þarf til Helguvíkur og í önnur verkefni, þegar jarðfræðingar benda á að allt bendi til þess að svæðið sé nú þegar ofnýtt.
Talið er að álbræðslan í Helguvík þurfi um 450 MW sem er um 150 MW minna en áður var áætlað, en í upphafi var fullyrt að nóg orka væri fyrirliggjandi til að reisa álbræðslu sem þyrfti um 600 MW. HS Orka er sögð munu útvega 250 MW, Orkuveita Reykjavíkur 120-140 MW og Landsvirkjun hefur sett fram loforð um 60-80 MW.
HS Orka ætlar að stækka Reykjanesvirkjun um 80 MW en flest bendir til að svæðið sé nú þegar ofnýtt enda hefur Orkustofnun ekki séð sér fært að veita leyfi fyrir stækkuninni. Þá hyggst HS Orka reisa 50 MW virkjun í Eldvörpum en þau eru hluti jarðhitasvæðisins í Svartsengi. Því er haldið fram að svæðið sé þegar fullnýtt. Um 130 MW eiga síðan að koma frá Krýsuvíkursvæðinu en tvær djúpar holur við Trölladyngju hafa gefið neikvæða niðurstöðu. Aðrir hlutar svæðisins virðast hafa svipaða eiginleika en þar hefur ekki verið borað sl. 40 ár.
Dr. Michael Porter lagði áherslu á það í fyrirlestri nýverið, að Íslendingar yrðu sjálfir að hafa frumkvæði að því að vinna sig upp úr vandanum, en í stað þess eyddum við öllum tíma okkar í að slá pólitískar keilur og koma höggi hver á annan. Pólitíkin væri alls ráðandi. Við hefðum mikla möguleika til þess að geta unnið okkur út úr vandanum, ættum mikla orku, mannauð og ættum að vera komnir lengra af stað í uppbyggingunni. En til þess þyrfti að taka ákvarðanir - og standa við þær.
Í þessu sambandi verða menn að velta fyrir þjóðhagslegum hagnaði, fjölda starfa, skatttekna og samfélagslega uppbyggingu. T.d. er ekki hægt að sjá að útflutningur raforku myndi skila miklu í íslenskt samfélag. Kostnaður við uppbyggingu stórra orkuvera, samtenging þeirra og eldri orkuver og lagning langs sæstrengs til markaðssvæðis kallar á orkuverð sem er hærra en fæst í sölu. Íslendingar myndu niðurgreiða orkuna, alla vega um langa næstu framtíð, þetta er t.d. það sem norskir skattgreiðendur eru að kvarta undan með miklum hávaða þessa dagana.
mánudagur, 14. mars 2011
Íslendingar til vandræða
Þing norska Rafiðnaðarsambandsins er að ljúka, hefur staðið yfir hér í Osló dagana 10. – 14. marz. Þingið sitja um 270 fulltrúar frá öllum deildum sambandsins, ásamt fjölda gesta frá öllum heimsálfum. Atvinnuleysi og ástand meðal norskra rafiðnaðarmanna er gott og mikið af erlendum rafiðnaðarmönnum hér að störfum.
Umræður hér þinginu eru fjörugar og í flestu svipar þeim sem við eigum að venjast heima. Hér er áberandi stolt yfir því hversu vel hefur gengið með norskt samfélag og oft vísað til þess að hér hafi setið stjórn sósíaldemókratar og Noregur sé ríkasta og best rekna samfélagi í heimi. Þeim hafi tekst betur en öðrum að koma í veg fyrir að stjórnmálamenn fylgi hinni breiðu hraðbraut hægri stefnunnar. Hér hafi hraðatakmarkanir ekki verið fjarlægðar og dregið úr eftirliti í sama mæli og gert var með svo alvarlegum afleiðingum þar sem hægri stjórnir voru við völd.
Norskur vinnumarkaður er ákaflega agaður og mikið eftirlit með öllu. Íslensk fyrirtæki hafa verið að reka sig á veggi hér, sama gildir um íslenska rafiðnaðarmenn. Öllum ber saman um að það sem valdi þessu aukna eftirliti hafi verið hvernig fyrirtæki og starfsmannaleigur komu fram við verkafólk frá Austur-Evrópu og rufu venjubundnar leikreglur á vinnumarkaði og rufu um leið eðlilegar samkeppnisreglur.
Við þessu var brugðist með sameiginlegu átaki samtaka fyrirtækja og launamanna, sem bitnar þá á norrænum fyrirtækjum sem hingað komi. Reyndar verð ég að viðurkenna að við starfsmenn hjá íslenska Rafiðnaðarsambandinu höfum ásamt hinu norska, því miður orðið að taka á nokkrum íslenskum fyrirtækjum, sem hafa verið að að haga sér eins skepnur hér í niðurboðum og hagað sér eins og austur-Evrópu fyrirtækin voru að haga sér heima fyrir Hrun, þannig að þolinmæði gagnvart okkur hér er minni en áður.
Á þinginu er mikið rætt um að bæta starfsmenntun og umhverfisvernd, eins og ég hef komið að í fyrri pistlum héðan. Hagræðing í menntakerfinu muni einungis leiða til lakari stöðu á vinnumarkaði og samkeppnisstöðu norskra fyrirtækja. Þau verði að geta keppt við láglaunasvæðin og Noregur eigi að leggja allt kapp á að auka menntunarstöðu vinnumarkaðsins og halda áfram að keppa í efstu deild. Auka eigi fjárfestingar hins opinbera í rannsóknum og á í orkuframleiðslu.
Á göngunum fyrir framan fundarherbergin erum við íslendingar endurtekið spurðir um hvernig gangi að koma atvinnulífinu í gang. Norskir rafiðnaðarmenn þekkja vel hvaða orkuframleiðslumöguleika íslendingar hafa, og skilja ekki hvers vegna við séum ekki á fullu að nýta þá til Þess að koma fótunum undir samfélagið.
Þegar maður fer að ræða við þá kemur oft fram að menn séu hættir að skilja stefnuleysi okkar og maður skynjar ekki þá samúð sem var hér fyrst eftir Hrun. Þetta virkar á mig eins og norðmenn nenni eiginlega ekki að velta þessum vandamálum íslendinga meira fyrir sér.
Umræður hér þinginu eru fjörugar og í flestu svipar þeim sem við eigum að venjast heima. Hér er áberandi stolt yfir því hversu vel hefur gengið með norskt samfélag og oft vísað til þess að hér hafi setið stjórn sósíaldemókratar og Noregur sé ríkasta og best rekna samfélagi í heimi. Þeim hafi tekst betur en öðrum að koma í veg fyrir að stjórnmálamenn fylgi hinni breiðu hraðbraut hægri stefnunnar. Hér hafi hraðatakmarkanir ekki verið fjarlægðar og dregið úr eftirliti í sama mæli og gert var með svo alvarlegum afleiðingum þar sem hægri stjórnir voru við völd.
Norskur vinnumarkaður er ákaflega agaður og mikið eftirlit með öllu. Íslensk fyrirtæki hafa verið að reka sig á veggi hér, sama gildir um íslenska rafiðnaðarmenn. Öllum ber saman um að það sem valdi þessu aukna eftirliti hafi verið hvernig fyrirtæki og starfsmannaleigur komu fram við verkafólk frá Austur-Evrópu og rufu venjubundnar leikreglur á vinnumarkaði og rufu um leið eðlilegar samkeppnisreglur.
Við þessu var brugðist með sameiginlegu átaki samtaka fyrirtækja og launamanna, sem bitnar þá á norrænum fyrirtækjum sem hingað komi. Reyndar verð ég að viðurkenna að við starfsmenn hjá íslenska Rafiðnaðarsambandinu höfum ásamt hinu norska, því miður orðið að taka á nokkrum íslenskum fyrirtækjum, sem hafa verið að að haga sér eins skepnur hér í niðurboðum og hagað sér eins og austur-Evrópu fyrirtækin voru að haga sér heima fyrir Hrun, þannig að þolinmæði gagnvart okkur hér er minni en áður.
Á þinginu er mikið rætt um að bæta starfsmenntun og umhverfisvernd, eins og ég hef komið að í fyrri pistlum héðan. Hagræðing í menntakerfinu muni einungis leiða til lakari stöðu á vinnumarkaði og samkeppnisstöðu norskra fyrirtækja. Þau verði að geta keppt við láglaunasvæðin og Noregur eigi að leggja allt kapp á að auka menntunarstöðu vinnumarkaðsins og halda áfram að keppa í efstu deild. Auka eigi fjárfestingar hins opinbera í rannsóknum og á í orkuframleiðslu.
Á göngunum fyrir framan fundarherbergin erum við íslendingar endurtekið spurðir um hvernig gangi að koma atvinnulífinu í gang. Norskir rafiðnaðarmenn þekkja vel hvaða orkuframleiðslumöguleika íslendingar hafa, og skilja ekki hvers vegna við séum ekki á fullu að nýta þá til Þess að koma fótunum undir samfélagið.
Þegar maður fer að ræða við þá kemur oft fram að menn séu hættir að skilja stefnuleysi okkar og maður skynjar ekki þá samúð sem var hér fyrst eftir Hrun. Þetta virkar á mig eins og norðmenn nenni eiginlega ekki að velta þessum vandamálum íslendinga meira fyrir sér.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)