Hanna Birna var í þættinum Sprengisandi í gær. Þar sem hún hefur verið í forystusveit Sjálfstæðisflokksins um allangt skeið og sækist eftir því að verða formaður flokksins fylgist maður með því sem hún er að segja. Sjálfstæðisflokkurinn hefur haft flokka mest áhrif á líf almennings hér á landi.
Í viðtalinu kom fram að Hanna Birna væri þeirrar skoðunar að við ættum að halda áfram í krónuna. Næstu 3 - 5 árin ætti að skoða hvort aðrir kostir séu betri, en miðað núverandi aðstæður finnst henni krónan sé besti kosturinn. Er Hanna Birna virkilega ekki betur að sér um þessi mál?
Ég hélt að allir landsmenn vissu að viðræður við ESB taka a.m.k. 2 ár og að því loknu er reiknað með að þjóðin taka afstöðu til fyrirliggjandi samningsdraga. Það hefur einnig komið fram að íslendingar komist ekki hjá því að taka til í sínu. Við komumst einfaldlega ekki lengra á þessari braut. Nóg sé komið af óstjórn og spillingu og vinnan við viðræðurnar snúist að mestu um mál sem við þyrftum hvort eð er að gera í okkar málum, sama hvort við göngum í ESB eða ekki.
Nei sinnar klifa sífellt á því að ESB sé engin skyndlilausn og telja sig þar með vera lausir undan því að vera þátttakendur í þessari umræðu um umbætur á því sem keyrði hér allt í kaf. Það eru nefnilega engir aðrir en Nei sinnar sem segja að ESB sé skyndilausn. Allir aðrir vilja taka á vandanum með vönduðum hætti.
Ef þau drög sem hugsanlega verða klár eftir 2 ár verða samþykkt í þjóðaratkvæðagreiðslu, taka við a.m.k. önnur tvö ár þar til búið verði að ganga frá gjaldmiðilsmálum og aðlögun. Allir geri sér grein fyrir að það sé eðlilegt að nýta þennan tíma. Þegar væntanleg þjóðaratkvæðagreiðsla færi fram lægi fyrir hvort ESB hefði tekist að lagfæra þau vandamál sem menn glíma við þessa dagana.
Það er hvort við tækjum upp Evru, eða færum samskonar leið og Danir og Færeyingar gerðu að halda í sína krónu studda af Seðlabanka ESB með 15% vikmörkum, sem mér hefur alltaf þótt líklegasta lendingin, merð öðrum orðum tengja íslensku krónuna við þá færeysku.
En það var annað sem dró til sín athygli mína. Hanna Birna sagði að menn tali um krónuna eins og hún væri ástæðan fyrir ástandinu, en gjaldmiðillinn sé í raun eins og hitamælir. Hann sé ekki brotinn þótt illa gangi. Þá minnti Hanna Birna á að Grikkir kenni evrunni um sína stöðu, en við krónunni um okkar stöðu.
Þetta er rangt ég hef allavega ekki heyrt annað en að menn tali um að það sé léleg efnahagsstjórn og mikil spilling meðal ráðandi stjórnmálamanna sem hafi verið aðalorsök þess að Grikkir og Íslendingar lentu í þessari stöðu.
Ítrekað hefur komið fram að við gætum haldið krónunni áfram. Það kallaði aftur á móti á mun harkalegri efnahagsstjórn, en ef við tækjum upp Evru með Seðlabanka ESB sem bakhjarl. Auk þess að ef við héldum í krónuna, þá muni það alltaf kalla aukalega á 2,5 – 3% hærra vaxtastig hér á landi vegna kostnaðar við rekstur örgjaldmiðils, með miklum og dýrum gjaldeyrisvarasjóðum.
Og svo kemur athyglisverðasti hluti innleggs Hönnu Birnu. Hún sagði að sumir séu með þau rök að upptaka evru myndi aga okkur. „Við getum bara agað okkur sjálf. Ef við getum það ekki þá ráðum við heldur ekki við það að skipta um gjaldmiðil,“ sagði Hanna Birna. „Fólk upplifir líka bara á hverjum einasta degi þegar það horfir á reikningana sína þá upplifir það ekki bara þessar tölur sem eru svo stórar heldur óréttlætið sem er fólgið í því. Ef að við nálgumst það ekki, segjum við þetta fólk, við ætlum að tryggja einhvers konar réttlæti með þjóðarsátt um það að leysa þessi mál þá komumst við ofsalega lítið áfram. Óháð krónu og ekki krónu þá er þetta veruleikinn sem að fólk býr við.“
Sjálfstæðisflokkurinn hefur stjórnað efnahagsmálum á Ísland nánast einhendis frá lýðveldisstofnun. Hanna Birna sakar hér Sjálfstæðisflokkinn réttilega um hvernig komið sé fyrir íslendingum. Flokkurinn hafi með slakri efnahagsstjórn eyðilagt möguleika á nauðsynlegum stöðugleika og nýtt sér krónuna með reglulegum gengisfellingum til eignaupptöku hjá íslenskum almenning og tilfærslum á launum frá verkafólki til fyrirtækjanna. Þeir ríku ríkari og bilið jókst sífellt.
Á þetta hafa margir árangurslaust bent árum saman og nú kemur loks fram á sjónarsviðið einn af forystumönnum Sjálfstæðisflokksins og viðurkennir þetta. + fyrir Hönnu Birnu, en þetta er reyndar í dálítilli mótsögn við það sem hún sagði í fyrri hluta viðtalsins.
mánudagur, 14. nóvember 2011
sunnudagur, 13. nóvember 2011
Allir synir mínir
Missti af þessari sýningu í vor vegna anna og dreif mig í gærkvöldi, sé svo sannarlega ekki eftir því. Arthur Miller er þekktasta leikskáld tuttugustu aldarinnar.
Allir synir mínir er verkið sem gerði hann frægan. Í sýningunni eru dregnir fram þættir í sálarlífi samfélagsins sem eru okkur svo hugleikin í dag, þegar græðgi og stundarhagsmunir ráða ferðinni.
Það er ekki veikur hlekkur í þessari sýningu, hún heldur manni vel við efnið allan tímann, með jöfnum stíganda. Aðalhlutverkin eru í höndum Jóhanns Sigurðarsonar og Guðrúnar S. Gísladóttur. Bæði frábærir leikarar og fara hér á kostum. Björn Thors fer einnig með burðarhlutverk og stendur sig vel. Í aukahlutverkum eru Arnbjörg Hlíf Valsdóttir, Atli Rafn Sigurðarson, Baldur Trausti Hreinsson, Edda Arnljótsdóttir, Hannes Óli Ágústsson og Vigdís Hrefna Pálsdóttir.
Allir synir mínir er verkið sem gerði hann frægan. Í sýningunni eru dregnir fram þættir í sálarlífi samfélagsins sem eru okkur svo hugleikin í dag, þegar græðgi og stundarhagsmunir ráða ferðinni.
Það er ekki veikur hlekkur í þessari sýningu, hún heldur manni vel við efnið allan tímann, með jöfnum stíganda. Aðalhlutverkin eru í höndum Jóhanns Sigurðarsonar og Guðrúnar S. Gísladóttur. Bæði frábærir leikarar og fara hér á kostum. Björn Thors fer einnig með burðarhlutverk og stendur sig vel. Í aukahlutverkum eru Arnbjörg Hlíf Valsdóttir, Atli Rafn Sigurðarson, Baldur Trausti Hreinsson, Edda Arnljótsdóttir, Hannes Óli Ágústsson og Vigdís Hrefna Pálsdóttir.
laugardagur, 12. nóvember 2011
Þjóðkirkjan og stjórnarskráin
"Vont er þeirra ranglæti en verra er þeirra réttlæti", segir forseti kirkjuþings, Pétur Kr. Hafstein og vísar þar í þjóðkunn ummæli Jóns Hreggviðssonar í Íslandsklukku Halldórs Laxnes.
Síðan snéri forseti kirkjuþings sér að kostulegum fabúleringum að meintar og heiftarlegar deilur Stjórnlagaráðs um forseta lýðveldisins. Hvert er maður inn að fara? Hann er allavega staddur á einhverjum öðrum stað en ég. Það var forsetinn sjálfur sem setti fram sína túlkun á þessu, allir aðrir bentu honum á að þetta væri ekki rétt túlkun, engar deilur hafa staðið uppi um þetta mál.
Það er þekkt þjóðaríþrótt að vísa í orð nóbelshöfundar okkar, en oft fatast mönnum flugið illilega. T.d. eins og þegar menn nota Bjart í Sumarhúsum sem helsta baráttumann fyrir sjálfstæði einstaklingsins. Lesendur vita að Bjartur var einn mesti hrotti sem sem Laxnes skapaði og endaði einangraður lengst upp í heiði. Enginn fór jafnilla með sínar konur og börn, svo maður tali nú ekki um skynlausar skepnur bóndans.
Fyrir liggur þjóðarvilji til þess að fá að taka afstöðu til þess hvort við höfum Þjóðkirkju eður ei.
Ef menn lesa frumvarp að nýrri stjórnarskrá þá er ljóst að Stjórnlagaráð vildi ekki taka þann rétt af þjóðinni og ákvarða einhliða í þessu máli.
Á Pétur Kr. Hafstein hér við að Stjórnlagráð hefði átt að taka niðurstöður margra skoðanakannana um að ekki væru ákvæði um þjóðkirkju í Stjórnarskrá, reyndar eins og er í flestum nýrri Stjórnarskrám. Er það réttlæti?
Eða á Pétur Kr. Hafstein forseti að hið meinta réttlæti hans sé að Stjórnlagaráð hefði átt að taka allan ákvörðunarrétt af þjóðinni og ganga gegn vilja þjóðarinnar til þessa máls og setja inn í frumvarp sitt að hin Evangelísk-lúthersk kirkja sé þjóðkirkja Íslands?
Skelfing væri umræðan markvissari ef menn töluðu hreint úr og horfðust í augu við eigin vanda, það er ekki við Stjórnlagaráð að sakast hvernig er komið fyrir íslenskri Þjóðkirkju
Síðan snéri forseti kirkjuþings sér að kostulegum fabúleringum að meintar og heiftarlegar deilur Stjórnlagaráðs um forseta lýðveldisins. Hvert er maður inn að fara? Hann er allavega staddur á einhverjum öðrum stað en ég. Það var forsetinn sjálfur sem setti fram sína túlkun á þessu, allir aðrir bentu honum á að þetta væri ekki rétt túlkun, engar deilur hafa staðið uppi um þetta mál.
Það er þekkt þjóðaríþrótt að vísa í orð nóbelshöfundar okkar, en oft fatast mönnum flugið illilega. T.d. eins og þegar menn nota Bjart í Sumarhúsum sem helsta baráttumann fyrir sjálfstæði einstaklingsins. Lesendur vita að Bjartur var einn mesti hrotti sem sem Laxnes skapaði og endaði einangraður lengst upp í heiði. Enginn fór jafnilla með sínar konur og börn, svo maður tali nú ekki um skynlausar skepnur bóndans.
Fyrir liggur þjóðarvilji til þess að fá að taka afstöðu til þess hvort við höfum Þjóðkirkju eður ei.
Ef menn lesa frumvarp að nýrri stjórnarskrá þá er ljóst að Stjórnlagaráð vildi ekki taka þann rétt af þjóðinni og ákvarða einhliða í þessu máli.
Á Pétur Kr. Hafstein hér við að Stjórnlagráð hefði átt að taka niðurstöður margra skoðanakannana um að ekki væru ákvæði um þjóðkirkju í Stjórnarskrá, reyndar eins og er í flestum nýrri Stjórnarskrám. Er það réttlæti?
Eða á Pétur Kr. Hafstein forseti að hið meinta réttlæti hans sé að Stjórnlagaráð hefði átt að taka allan ákvörðunarrétt af þjóðinni og ganga gegn vilja þjóðarinnar til þessa máls og setja inn í frumvarp sitt að hin Evangelísk-lúthersk kirkja sé þjóðkirkja Íslands?
Skelfing væri umræðan markvissari ef menn töluðu hreint úr og horfðust í augu við eigin vanda, það er ekki við Stjórnlagaráð að sakast hvernig er komið fyrir íslenskri Þjóðkirkju
fimmtudagur, 10. nóvember 2011
Kanadamenn vilja skipta um nafn á krónunni
Það er svo einkennilegt hvernig sumir stilla upp málum og halda því fram að það sé ekkert mál að bjarga gjaldeyrismálum, bara með því að gera allt annað en að taka upp Evru. Meir að segja fólk sem er menntað sem hagfræðingar segja að þetta sé ekkert mál bara skipta um nafn á krónunni.
Þá spyr maður; Veit viðkomandi ekki hvers vegna örgjaldmiðill sveiflast og hvers vegna t.d. vogunarsjóðir og hrægammasjóðir, hvað þessir stóru sjóðir heita nú, leita miskunnarlaust að leiðum til þess að græða, sama hvaða afleiðingar þær hafa fyrir launamenn. Þetta fjárhættuspil var ein af stóru ástæðunum fyrir því að krónan sveiflaðist og margir græddu drjúgar fúlgur á því, meðan blæddi um það bil 25 þús. íslenskum heimilum út.
Vita þessir hagfræðingar að kostnaður af krónunni, eða sama hvað örgjaldmiðillinn heitir, byggist að miklu leiti á því að það þarf að halda úti öflugum gjaldeyrissjóði til þess verja gjaldmiðilinn? Það kostar umtalsverðar upphæðir, sem lenda á heimilum og fyrirtækjum í formi aukavaxtakostnaðar sem nemur 1,5 – 2% og íslendingar eru að greiða um 3,5 - 4% hærri vexti vegna þess að þeir eru með þennan gjaldmiðil.
Auk þessa eru önnur smáræði eins og reglubundin eignaupptaka og stökkbreytingar skulda heimilanna.
Þeir sem dásama krónuna sleppa vitanlega öllum þessum tittlingaskít og miða allt við hvað gerðist eftir Hrun og gæta þess að taka ekki með í sínu dírrendí það sem gerðist fyrir Hrun og gerist á um það bil 10 ára fresti hér á Íslandi.
Helsta ástæða þess að menn velta fyrir sér Evru umfram aðrar leiðir eru tvær.
A) Um 60% viðskipta íslendinga fara fram í Evrum og ef við erum tengd þeim gjaldmiðli þá koma gjaldmiðilsveiflur í þessum viðskiptagjaldmiðli ekki fram við og dagvöruverð sveiflast einfaldlega jafnmikið. Auk þess mun kostnaður við að skipta um gjaldmiðil bæði á inn og útleið við okkar stærsta viðskiptasvæði hverfa.
B) Og svo er það hitt að Seðlabanki ESB er og mun verða bakhjarl þessa gjaldmiðils og Ísland losnar undan hinum gríðarlega kostnaði við að verja örgjaldmiðil sinn.
C) Ísland á allt undir að það takist að koma í veg fyrir að evrusamstarfið leysist ekki upp. Þeir hagsmunir eru til staðar alveg óháð því hvort við göngum inn í ESB eða ekki. Á þessu ári hafa liðlega 80% af öllum útflutningi Íslendinga farið á ESB svæðið og stór hluti innflutnings kemur þaðan. Þorri erlendra eigna lífeyrissjóða okkar er í evrum.
Eins og fram hefur komið í pistlum hér á þessari síðu undanfarna daga, er það sem sett er fram svo geggjað að maður veit eiginlega ekki hvort verið sé að tala í alvöru, þar má benda á "hagfræðinga?" sem stíga fram og stinga upp á því að taka t.d. upp Kanadískan dollar og Kanadamenn vilji það endilega og sumir virðast taka þetta alvarlega. Stundum hafa aðrar myntir verið nefndar. augljóslega er þetta í raun allt sama tóbak og skipta um nafn á krónunni, við þyrftum eftir sem áður að standa straum af rekstrarkostnaði þess gjaldmiðils.
Eru Kanadamenn virkilega tilbúnir í að spandera á okkur þeim fjármunum sem sem hlýst af því að verja okkar hagkerfi? Eða hitti sá hagfræðingur sem setur þetta fram, einhverja Kanadamenn á bar, datt í það með þeim og þeir urðu voru bestu vinir Íslands. Hér er ég augljóslega að vitna til umtalaðs ferðalags formanns Framsóknar til Noregs á bar í Osló til þess að tala við "norskan spesíalista" í beinni útsendingu RÚV. Mesta drykkjuflopp ever eins og krakkarnir mínir segja gjarnan.
Eru Kanadamenn virkilega til í að kaupa allar krónur sem eru í umferð, allt lausafé og skuldabréf, og greiða það upp í topp með kanadískum dollurum. Og henda svo öllu sem fylgdi krónunni í ruslið. Fyrirfinnst enn í heiminum slík gjafmildi og hjartahlýja, eða er þetta bara menn sem smella á sig nokkrum tvöföldum og faðmast á eftir?
Hvers vegna berjast menn svona mikið gegn því að tala um málin eins og þau eru, samfara því að gera allt til þess að drepa málum á dreif og koma með því vísvitandi í veg fyrir að við þurfum ekki að upplifa reglulega þessar svívirðilegu eignaupptökur, sem tilteknir aðilar ástunda á íslenskum almenning með því að viðhalda núverandi kerfi.
Allir vita að um 30% af vinnutíma íslenskra launamana fer í að standa undir rekstri örgjaldmiðilsins og þeir fjármunir renna þráðbeint í vasa fárra. Það eru þeir og þeirra málpípur sem gera allt til þess að koma í veg fyrir að þeim missi þetta kverkatak á íslenskum launamönnum og heimilum þeirra.
20% rafiðnaðarmanna hafa nú þegar flúið hið dásamlega dýrðarríki krónunnar og þeim fer fjölgandi.
Skráð atvinnuleysi rafiðnaðarmanna er hins vegar um 3,5%, aðdáendur krónunnar nota einungis skráð atvinnuleysi til þess að styðja sitt mál.
Um 300 rafiðnaðarmenn fóru eftir Hrun af vinnumarkaði inn í skóla, 20% hafa flúið land þetta gerir að raunverulegt atvinnuleysi rafiðnaðarmanna á Krónulandi er þegar allt er talið nálægt 25% og það er töluvert hærra í öðrum iðngreinum í því landi.
Svo eru menn að berjast fyrir því að viðhalda þessum ástandi með útúrsnúningum og víðáttuvitlausum tillögum.
Brilljant tillaga og allir happý.
Reyndar heyrði ég tillögu í gær sem kom, að mér skilst að einhverju leiti, frá hæstvirtum utanríkisráðherra. Seðlabanki ESB taki upp krónu því hún henti svo vel til þess að viðhalda spilltum hagkerfum eins og í Grikklandi og á Ítalíu.
Þá geta Íslendingar skipt um nafn á krónunni kallað hana Evru og síðan haldið áfram með sitt hagkerfi í óbreyttri mynd með áframhaldandi eignaupptöku hjá launamönnum.
Og þeir fjármálamenn sem græða á því að viðhalda óbreyttri stöðu bæði hér og í Evrópu, geti lifað hamingjusamir ever after við sístækkandi bankabækur í skattaparadísum og spilað golf fyrri part ársins á Flórida og seinni partinn á Spáni.
Þetta er draumalausnin sem Nei menn berjast fyrir. Feita söngkonan búinn að syngja og íslenskir launamenn eiga engan sjéns á því að komast í partýið og verða borða Ora fiskibollur og drekka vatn með.
Þá spyr maður; Veit viðkomandi ekki hvers vegna örgjaldmiðill sveiflast og hvers vegna t.d. vogunarsjóðir og hrægammasjóðir, hvað þessir stóru sjóðir heita nú, leita miskunnarlaust að leiðum til þess að græða, sama hvaða afleiðingar þær hafa fyrir launamenn. Þetta fjárhættuspil var ein af stóru ástæðunum fyrir því að krónan sveiflaðist og margir græddu drjúgar fúlgur á því, meðan blæddi um það bil 25 þús. íslenskum heimilum út.
Vita þessir hagfræðingar að kostnaður af krónunni, eða sama hvað örgjaldmiðillinn heitir, byggist að miklu leiti á því að það þarf að halda úti öflugum gjaldeyrissjóði til þess verja gjaldmiðilinn? Það kostar umtalsverðar upphæðir, sem lenda á heimilum og fyrirtækjum í formi aukavaxtakostnaðar sem nemur 1,5 – 2% og íslendingar eru að greiða um 3,5 - 4% hærri vexti vegna þess að þeir eru með þennan gjaldmiðil.
Auk þessa eru önnur smáræði eins og reglubundin eignaupptaka og stökkbreytingar skulda heimilanna.
Þeir sem dásama krónuna sleppa vitanlega öllum þessum tittlingaskít og miða allt við hvað gerðist eftir Hrun og gæta þess að taka ekki með í sínu dírrendí það sem gerðist fyrir Hrun og gerist á um það bil 10 ára fresti hér á Íslandi.
Helsta ástæða þess að menn velta fyrir sér Evru umfram aðrar leiðir eru tvær.
A) Um 60% viðskipta íslendinga fara fram í Evrum og ef við erum tengd þeim gjaldmiðli þá koma gjaldmiðilsveiflur í þessum viðskiptagjaldmiðli ekki fram við og dagvöruverð sveiflast einfaldlega jafnmikið. Auk þess mun kostnaður við að skipta um gjaldmiðil bæði á inn og útleið við okkar stærsta viðskiptasvæði hverfa.
B) Og svo er það hitt að Seðlabanki ESB er og mun verða bakhjarl þessa gjaldmiðils og Ísland losnar undan hinum gríðarlega kostnaði við að verja örgjaldmiðil sinn.
C) Ísland á allt undir að það takist að koma í veg fyrir að evrusamstarfið leysist ekki upp. Þeir hagsmunir eru til staðar alveg óháð því hvort við göngum inn í ESB eða ekki. Á þessu ári hafa liðlega 80% af öllum útflutningi Íslendinga farið á ESB svæðið og stór hluti innflutnings kemur þaðan. Þorri erlendra eigna lífeyrissjóða okkar er í evrum.
Eins og fram hefur komið í pistlum hér á þessari síðu undanfarna daga, er það sem sett er fram svo geggjað að maður veit eiginlega ekki hvort verið sé að tala í alvöru, þar má benda á "hagfræðinga?" sem stíga fram og stinga upp á því að taka t.d. upp Kanadískan dollar og Kanadamenn vilji það endilega og sumir virðast taka þetta alvarlega. Stundum hafa aðrar myntir verið nefndar. augljóslega er þetta í raun allt sama tóbak og skipta um nafn á krónunni, við þyrftum eftir sem áður að standa straum af rekstrarkostnaði þess gjaldmiðils.
Eru Kanadamenn virkilega tilbúnir í að spandera á okkur þeim fjármunum sem sem hlýst af því að verja okkar hagkerfi? Eða hitti sá hagfræðingur sem setur þetta fram, einhverja Kanadamenn á bar, datt í það með þeim og þeir urðu voru bestu vinir Íslands. Hér er ég augljóslega að vitna til umtalaðs ferðalags formanns Framsóknar til Noregs á bar í Osló til þess að tala við "norskan spesíalista" í beinni útsendingu RÚV. Mesta drykkjuflopp ever eins og krakkarnir mínir segja gjarnan.
Eru Kanadamenn virkilega til í að kaupa allar krónur sem eru í umferð, allt lausafé og skuldabréf, og greiða það upp í topp með kanadískum dollurum. Og henda svo öllu sem fylgdi krónunni í ruslið. Fyrirfinnst enn í heiminum slík gjafmildi og hjartahlýja, eða er þetta bara menn sem smella á sig nokkrum tvöföldum og faðmast á eftir?
Hvers vegna berjast menn svona mikið gegn því að tala um málin eins og þau eru, samfara því að gera allt til þess að drepa málum á dreif og koma með því vísvitandi í veg fyrir að við þurfum ekki að upplifa reglulega þessar svívirðilegu eignaupptökur, sem tilteknir aðilar ástunda á íslenskum almenning með því að viðhalda núverandi kerfi.
Allir vita að um 30% af vinnutíma íslenskra launamana fer í að standa undir rekstri örgjaldmiðilsins og þeir fjármunir renna þráðbeint í vasa fárra. Það eru þeir og þeirra málpípur sem gera allt til þess að koma í veg fyrir að þeim missi þetta kverkatak á íslenskum launamönnum og heimilum þeirra.
20% rafiðnaðarmanna hafa nú þegar flúið hið dásamlega dýrðarríki krónunnar og þeim fer fjölgandi.
Skráð atvinnuleysi rafiðnaðarmanna er hins vegar um 3,5%, aðdáendur krónunnar nota einungis skráð atvinnuleysi til þess að styðja sitt mál.
Um 300 rafiðnaðarmenn fóru eftir Hrun af vinnumarkaði inn í skóla, 20% hafa flúið land þetta gerir að raunverulegt atvinnuleysi rafiðnaðarmanna á Krónulandi er þegar allt er talið nálægt 25% og það er töluvert hærra í öðrum iðngreinum í því landi.
Svo eru menn að berjast fyrir því að viðhalda þessum ástandi með útúrsnúningum og víðáttuvitlausum tillögum.
Brilljant tillaga og allir happý.
Reyndar heyrði ég tillögu í gær sem kom, að mér skilst að einhverju leiti, frá hæstvirtum utanríkisráðherra. Seðlabanki ESB taki upp krónu því hún henti svo vel til þess að viðhalda spilltum hagkerfum eins og í Grikklandi og á Ítalíu.
Þá geta Íslendingar skipt um nafn á krónunni kallað hana Evru og síðan haldið áfram með sitt hagkerfi í óbreyttri mynd með áframhaldandi eignaupptöku hjá launamönnum.
Og þeir fjármálamenn sem græða á því að viðhalda óbreyttri stöðu bæði hér og í Evrópu, geti lifað hamingjusamir ever after við sístækkandi bankabækur í skattaparadísum og spilað golf fyrri part ársins á Flórida og seinni partinn á Spáni.
Þetta er draumalausnin sem Nei menn berjast fyrir. Feita söngkonan búinn að syngja og íslenskir launamenn eiga engan sjéns á því að komast í partýið og verða borða Ora fiskibollur og drekka vatn með.
miðvikudagur, 9. nóvember 2011
Verðtrygging og verkalýðsforystan
Ég er í hópi þeirra fjölmörgu íslendinga sem vilja stöðugra verðlag og lægri verðbólgu, sem mun leiða til lækkunar vaxta og útrýma okurvöxtum og verðtryggingu. Ég er undrandi á niðurstöðu nýlegrar skoðanakönnunar. Spurt var: Ert þú hlynntur eða andvígur afnámi verðtryggingar? Einungis 80,4% svarenda sögðust vilja afnema verðtryggingu, ég hefði fyrirfram haldið að 100% myndu segja já.
En þetta segir okkur reyndar ekkert. Svona vinnubrögð eru oft nefnd lýðskrum. Ef verðtrygging (greiðsludreifing á vöxtum yfir tilsettu marki) er afnuminn með einu pennastriki, taka einfaldlega breytilegir vextir við. Það fyrirkomulega getur orðið töluvert óhagkvæmari fyrir skuldara. Svona spurningu þurfa að fylgja valkostir hvað fólk vill í staðinn.
Það er þjóðarvilji fyrir því að taka á stökkbreyttum lánum. Deilan hefur snúist um hvernig að eiga gera það og hver eigi að bera þann kostnað. Á þetta hefur næstum öll verkalýðsforystan lagt áherslu, og bent á að hér verði menn að skoða allt málið til enda. Ef ekki væri rétt haldið á spilunum gæti staða skuldara versnað samfara því að útgjöld Tryggingarstofnunar snarhækkuðu og það kallaði á umtalsverða hækkun skatta.
Umræðan í samfélagi okkar líður fyrir það hversu slaka fjölmiðlamenn við eigum. Það blasti t.d. svo vel við þegar Geir þáverandi forsætisráðherra lenti í breskum spjallþætti, í þriðju spurningu var hann orðinn kjaftstopp vegna þess að spyrillinn hafði kynnt sér málið og lét Geir ekki komast upp með sömu undanskot og menn komast upp með í spjallþáttum á Íslandi.
Reglulega er hent upp reyksprengjum hér á landi til þess að afvegaleiða umræðuna og beina athygli fólks frá hinum raunverulegum hlutum. Á meðan sitja þeir sem fjölmiðlamenn ættu að vera að tala við stikkfríi brosandi í bakherberjum og hafa það notalegt.
Tökum nokkur dæmi. Ítrekað komast tilteknir fastagestir í fjölmiðlum upp með að fullyrða að það hafi verið skúrkar sem starfa hjá í lífeyriskerfinu sem skópu Hrunið og nýttu fjármuni lífeyrissjóðanna til þess að keyra hér allt í þrot. Þessu er haldið blákalt fram af þekktum fjölmiðlamönnum og spjallþáttastjórnendum, þrátt fyrir að það liggi fyrir að tapið í Hruninu varð um 15 falt hærra en samanlagðar heildareignir allra íslensku lífeyrissjóðanna og 75 falt meira en samanlagt heildartap lífeyrissjóðanna.
Öll vitum við hvaðan þetta fjármagn kom, það kom ekki ein króna af þessum peningum inn á borð starfsmanna stéttarfélaga eða lífeyrissjóða og þeir spiluðu ekki með þetta erlenda fjármagn. Hverjir voru það sem komu því undan? Allar stofnanir á fjármálamarkaði hrundu til grunna nema almennu lífeyrissjóðirnir. Hvaða hagsmuni eru þessir tilteknu fjölmiðlamenn að verja, með því að halda uppi svona afkáralegum fullyrðingum?
Af hverju er þessum fjölmiðlamönnum svo annt um að beina umræðunni inn á villigötur? Af hverju spyrja þeir ekki stjórnmálamenn og stjórnendur þeirra sjóða og banka sem hrundu til grunna og vísa kostnaði vegna þess á skattborgarana þessara spurningar : „Hvers vegna tókst starfsmönnum og stjórnum lífeyrissjóðanna að forða sjóðunum frá falli á meðan allt sem þið komuð nálægt fór til fjandans?“ Hvaða hagsmuni eru þessir fjölmiðlamenn að verja?
Tökum annað dæmi. Ýmislegt var gert til þess að taka á skuldavandanum, en margir töldu að gera mætti meira. Fram kom krafa að verðtrygging yrði strikuð út, það væri einfalt. Nokkrir stjórnmálamenn virtust trúa þessu og ráðherrar kom fram í fjölmiðlum fyrir rúmu ári og sögðust ætla að gera þetta. Það þýddi að taka átti um 235 milljarða úr lífeyrissjóðunum til þess að greiða þennan reikning.
Þá höfðu samband allmargir félagsmenn stéttarfélaganna (sjóðsfélagar í lífeyrissjóðum) og bentu á að það væru í gildi landslög og reyndar stjórnarskrá sem gerði þessa leið ófæra. Hún myndi leiða til þess að þeir örorku- og lífeyrisþegar sem væru á bótum í dag auk þeirra sem kæmust á bætur á næstu árum myndi borga allan kostnaðinn af þessu, það væri brot á eignarétti og auk þess jafnræðisreglu.
Þetta myndi einvörðungu bitna á sjóðsfélögum almennu lífeyrissjóðanna sem væru á bótum. Þeir sem væru í opinberu sjóðunum myndu ekki verða fyrir skerðingum þar sem þeirra sjóðir væru ríkistryggðir. Það yrði sótt í ríkiskassann auk þess að útgjöld Tryggingarstofnunar myndu snarhækka, það kallaði svo á aukinn niðurskurð eða verulega hækkun skatta.
Ráðherrum og embættismönnum áttuðu sig loks á að sú leið sem þeir væru að velta fyrir sér væri ófær, hún myndi einungis skapa enn meiri vanda. Það yrði að taka á skuldavanda heimilanna með öðrum hætti. Starfsmenn stéttarfélaganna höfðu árangurslaust í allangan tíma ítrekað bent ráðherrum og fjölmiðlamönnum á þetta. Nú voru ráðherrar komnir í vanda þeir voru búnir að lofa þjóðinni eitthvað sem erfitt var að standa við og elli- og örorkuþegar höfnuðu því að greiða reikninginn og sögðust myndi fara fyrir dómstóla og lögmenn sögðu að þeir væru með gjörunnið mál.
Hvað gerðu ráðherrarnir? Jú þeir fóru í fjölmiðla og sögðu að verkalýðshreyfingin stæði gegn því að tekið yrði á skuldavanda heimilanna!!?? (mikið skelfing þekkir maður þessi viðbrögð stjórnmálamanna vel) Síðan þá hefur ekki verið sendur í loftið einn fjölmiðlaþáttur um þetta efni án þess að því sé haldið fram að starfsmenn stéttarfélaganna standi gegn því að tekið sé á verðtryggingu og skuldavanda heimilanna.
Hverjir eru það sem setja lög í þessu landi? Hverjir eru það sem ákvarða hina opinberu efnahagstefnu og vaxtastigið og hvernig það kerfi er útfært? Hverjir voru það sem settu lög um verðtryggingu? Allir vita svarið og vita að það eru ekki starfsmenn stéttarfélaganna.
En hinir arfaslöku fjölmiðlamenn hafa með þessu skapað það ástand að stjórnmálamenn eru í skjóli á meðan sjónum allra er beint á ranga átt. Það leiðir til þess að þeir komast hjá því að taka á þessum vanda. Öll vitum við að lausnin er ekki fólgin í því að reyna fá starfsmenn stéttarfélaganna til þess að samþykkja að stjórnmálamenn megi brjóta landslög og stjórnarskrá.
Svona í lokin, fyrir þá sem skrifa í aths. dálkana, þá upplýsist það að ég hef verið aðalstjórnarmaður í lífeyrisjóð í 5 mán. og hafði verið varamaður í 2 ár þar á undan. Ég hef aldrei fengið boð um eina einustu ferð hvorki innanlands eða utan og sit ekki í stjórn fyrirtækis, sama á við um alla stjórnarmenn í þeim sjóð sem ég er í. Ég hef allan minn starfsaldur greitt í lífeyrissjóð og hef mikinn hag af því að allt sé í lagi á þeim bæ.
En þetta segir okkur reyndar ekkert. Svona vinnubrögð eru oft nefnd lýðskrum. Ef verðtrygging (greiðsludreifing á vöxtum yfir tilsettu marki) er afnuminn með einu pennastriki, taka einfaldlega breytilegir vextir við. Það fyrirkomulega getur orðið töluvert óhagkvæmari fyrir skuldara. Svona spurningu þurfa að fylgja valkostir hvað fólk vill í staðinn.
Það er þjóðarvilji fyrir því að taka á stökkbreyttum lánum. Deilan hefur snúist um hvernig að eiga gera það og hver eigi að bera þann kostnað. Á þetta hefur næstum öll verkalýðsforystan lagt áherslu, og bent á að hér verði menn að skoða allt málið til enda. Ef ekki væri rétt haldið á spilunum gæti staða skuldara versnað samfara því að útgjöld Tryggingarstofnunar snarhækkuðu og það kallaði á umtalsverða hækkun skatta.
Umræðan í samfélagi okkar líður fyrir það hversu slaka fjölmiðlamenn við eigum. Það blasti t.d. svo vel við þegar Geir þáverandi forsætisráðherra lenti í breskum spjallþætti, í þriðju spurningu var hann orðinn kjaftstopp vegna þess að spyrillinn hafði kynnt sér málið og lét Geir ekki komast upp með sömu undanskot og menn komast upp með í spjallþáttum á Íslandi.
Reglulega er hent upp reyksprengjum hér á landi til þess að afvegaleiða umræðuna og beina athygli fólks frá hinum raunverulegum hlutum. Á meðan sitja þeir sem fjölmiðlamenn ættu að vera að tala við stikkfríi brosandi í bakherberjum og hafa það notalegt.
Tökum nokkur dæmi. Ítrekað komast tilteknir fastagestir í fjölmiðlum upp með að fullyrða að það hafi verið skúrkar sem starfa hjá í lífeyriskerfinu sem skópu Hrunið og nýttu fjármuni lífeyrissjóðanna til þess að keyra hér allt í þrot. Þessu er haldið blákalt fram af þekktum fjölmiðlamönnum og spjallþáttastjórnendum, þrátt fyrir að það liggi fyrir að tapið í Hruninu varð um 15 falt hærra en samanlagðar heildareignir allra íslensku lífeyrissjóðanna og 75 falt meira en samanlagt heildartap lífeyrissjóðanna.
Öll vitum við hvaðan þetta fjármagn kom, það kom ekki ein króna af þessum peningum inn á borð starfsmanna stéttarfélaga eða lífeyrissjóða og þeir spiluðu ekki með þetta erlenda fjármagn. Hverjir voru það sem komu því undan? Allar stofnanir á fjármálamarkaði hrundu til grunna nema almennu lífeyrissjóðirnir. Hvaða hagsmuni eru þessir tilteknu fjölmiðlamenn að verja, með því að halda uppi svona afkáralegum fullyrðingum?
Af hverju er þessum fjölmiðlamönnum svo annt um að beina umræðunni inn á villigötur? Af hverju spyrja þeir ekki stjórnmálamenn og stjórnendur þeirra sjóða og banka sem hrundu til grunna og vísa kostnaði vegna þess á skattborgarana þessara spurningar : „Hvers vegna tókst starfsmönnum og stjórnum lífeyrissjóðanna að forða sjóðunum frá falli á meðan allt sem þið komuð nálægt fór til fjandans?“ Hvaða hagsmuni eru þessir fjölmiðlamenn að verja?
Tökum annað dæmi. Ýmislegt var gert til þess að taka á skuldavandanum, en margir töldu að gera mætti meira. Fram kom krafa að verðtrygging yrði strikuð út, það væri einfalt. Nokkrir stjórnmálamenn virtust trúa þessu og ráðherrar kom fram í fjölmiðlum fyrir rúmu ári og sögðust ætla að gera þetta. Það þýddi að taka átti um 235 milljarða úr lífeyrissjóðunum til þess að greiða þennan reikning.
Þá höfðu samband allmargir félagsmenn stéttarfélaganna (sjóðsfélagar í lífeyrissjóðum) og bentu á að það væru í gildi landslög og reyndar stjórnarskrá sem gerði þessa leið ófæra. Hún myndi leiða til þess að þeir örorku- og lífeyrisþegar sem væru á bótum í dag auk þeirra sem kæmust á bætur á næstu árum myndi borga allan kostnaðinn af þessu, það væri brot á eignarétti og auk þess jafnræðisreglu.
Þetta myndi einvörðungu bitna á sjóðsfélögum almennu lífeyrissjóðanna sem væru á bótum. Þeir sem væru í opinberu sjóðunum myndu ekki verða fyrir skerðingum þar sem þeirra sjóðir væru ríkistryggðir. Það yrði sótt í ríkiskassann auk þess að útgjöld Tryggingarstofnunar myndu snarhækka, það kallaði svo á aukinn niðurskurð eða verulega hækkun skatta.
Ráðherrum og embættismönnum áttuðu sig loks á að sú leið sem þeir væru að velta fyrir sér væri ófær, hún myndi einungis skapa enn meiri vanda. Það yrði að taka á skuldavanda heimilanna með öðrum hætti. Starfsmenn stéttarfélaganna höfðu árangurslaust í allangan tíma ítrekað bent ráðherrum og fjölmiðlamönnum á þetta. Nú voru ráðherrar komnir í vanda þeir voru búnir að lofa þjóðinni eitthvað sem erfitt var að standa við og elli- og örorkuþegar höfnuðu því að greiða reikninginn og sögðust myndi fara fyrir dómstóla og lögmenn sögðu að þeir væru með gjörunnið mál.
Hvað gerðu ráðherrarnir? Jú þeir fóru í fjölmiðla og sögðu að verkalýðshreyfingin stæði gegn því að tekið yrði á skuldavanda heimilanna!!?? (mikið skelfing þekkir maður þessi viðbrögð stjórnmálamanna vel) Síðan þá hefur ekki verið sendur í loftið einn fjölmiðlaþáttur um þetta efni án þess að því sé haldið fram að starfsmenn stéttarfélaganna standi gegn því að tekið sé á verðtryggingu og skuldavanda heimilanna.
Hverjir eru það sem setja lög í þessu landi? Hverjir eru það sem ákvarða hina opinberu efnahagstefnu og vaxtastigið og hvernig það kerfi er útfært? Hverjir voru það sem settu lög um verðtryggingu? Allir vita svarið og vita að það eru ekki starfsmenn stéttarfélaganna.
En hinir arfaslöku fjölmiðlamenn hafa með þessu skapað það ástand að stjórnmálamenn eru í skjóli á meðan sjónum allra er beint á ranga átt. Það leiðir til þess að þeir komast hjá því að taka á þessum vanda. Öll vitum við að lausnin er ekki fólgin í því að reyna fá starfsmenn stéttarfélaganna til þess að samþykkja að stjórnmálamenn megi brjóta landslög og stjórnarskrá.
Svona í lokin, fyrir þá sem skrifa í aths. dálkana, þá upplýsist það að ég hef verið aðalstjórnarmaður í lífeyrisjóð í 5 mán. og hafði verið varamaður í 2 ár þar á undan. Ég hef aldrei fengið boð um eina einustu ferð hvorki innanlands eða utan og sit ekki í stjórn fyrirtækis, sama á við um alla stjórnarmenn í þeim sjóð sem ég er í. Ég hef allan minn starfsaldur greitt í lífeyrissjóð og hef mikinn hag af því að allt sé í lagi á þeim bæ.
þriðjudagur, 8. nóvember 2011
Meistaraverkið
Hef undanfarið verið að grípa í Meistaraverkið nýtt smásagnasafn Ólafs Gunnarssonar. Hef alltaf verið hrifin af smásögurforminu. Ólafur er án nokkurs vafa með betri sögumönnum okkar og það er staðfest í þessari bók.
Sögurnar eru misjafnar, sumar mætti vinna aðeins betur, sumar eru reyndar efni í heila skáldsögu. Við lestur á „dagsform“ lesandans stóran þátt í mati lesandans, eins og menn segja í íþróttunum. Við aðrar aðstæður og annað dagsform getur saga sem var ekkert sérstök þegar hún er fyrst lesinn orðið að bestu sögunni þegar hún er endurlesinn.
Ólafur kemur víða við, sögurnar taka á vandamálum, samskiptum fólks og þeim átökum sem við könnumst öll við með einum eða öðrum hætti.
Ég mæli með þessari bók.
Sögurnar eru misjafnar, sumar mætti vinna aðeins betur, sumar eru reyndar efni í heila skáldsögu. Við lestur á „dagsform“ lesandans stóran þátt í mati lesandans, eins og menn segja í íþróttunum. Við aðrar aðstæður og annað dagsform getur saga sem var ekkert sérstök þegar hún er fyrst lesinn orðið að bestu sögunni þegar hún er endurlesinn.
Ólafur kemur víða við, sögurnar taka á vandamálum, samskiptum fólks og þeim átökum sem við könnumst öll við með einum eða öðrum hætti.
Ég mæli með þessari bók.
mánudagur, 7. nóvember 2011
Íslenska lífeyriskerfið
Það er margt skrifað um lífeyriskerfið. Því miður virðist það æði oft vera gert af mikilli vanþekkingu og tilgangur skrifanna einkennist umfram annað af fordómum í garð kerfisins og beinist að því einu að rífa það niður. Þeir sem þekkja til baráttu launamanna á Íslandi vita að veikinda- og sjúkrasjóðakerfið ásamt lífeyriskerfinu var bein afleiðing þess að valdastéttin hafnaði því alfarið á árunum milli 1955 – 1965, að byggja upp samskonar samtryggingarkerfi og gert hafði verið á hinum norðurlöndunum. Tryggingaréttindi fólks á íslenskum vinnumarkaði voru þá töluvert lakari en gerðist í nágrannalöndum okkar.
Stjórnvöld höfðu komið sér upp sínu prívat eftirlaunakerfi fyrir fyrir embættismenn. Í kjölfar breytinga á íslensku samfélagi, tilkomnum af miklum fólksflutningum til þéttisbýlissvæðanna fyrri hluta síðustu aldar. Það varð til þess að stórfjölskyldan leið undir lok. Fram að því hafði hún séð um stærstan hluta af kostnaði samfélagsins við örorkuna og ellilífeyrisþega. Á þessum árum fór að bera á því í þéttbýlinu að öryrkjar og fullorðið fólk einangraðist, fólk sem hvorki átti til hnífs eða skeiðar. Almannabætur voru víðsfjarri öllum veruleika.
Þetta varð til þess að stéttarfélögin á almenna vinnumarkaðinum tóku þennan málaflokk upp á sína arma og fóru með hann inn í kjarabaráttuna og byggðu smá saman upp gríðarlega öflugt kerfi, sem hefur reynst það vel að réttindi hér á landi eru í mörgum tilfellum betri en þau eru á hinum Norðurlandanna. Enda hafa öll Norðurlöndin á undanförnum árum tekið til við að endurskoða og byggja upp samskonar kerfi hjá sér.
Umtal um kerfið hér á landi einkennist oftar en ekki af því að sumir einstaklingar leita sér að afsökun fyrir því að koma sér hjá því að greiða til samfélagsins. Vera „free riders“ og láta aðra um að greiða skatta og skyldur. Lífeyriskerfið, með sínum örorkubótum samtvinnað við bótakerfi kjarasamninga (sjúkrasjóðir og veikindadagakerfið) stendur í dag undir miklum hluta af almenna tryggingarkerfinu og er óaðskiljanlegur hluti bótakerfis velferðakerfisins sem við gerum kröfu til að sé í því samfélagi sem við viljum búa í. Þegar stjórnvöld áttuðu sig á hversu mikils virði þetta kerfi var samþykkti Alþingi skylduaðild.
Um síðustu aldamót var útstreymi frá lífeyriskerfinu jafnhátt útstreymi Tryggingarstofnunar. Í dag er árlegt útstreymi lífeyriskerfisins 70 milljarðar en Tryggingarstofnunar einungis 50 milljarðar. Hlutfall lífeyrisjóðanna á eftir að hækka verulega mikið á næstu 15 árum. Upp úr 2025 mun útstreymi úr lífeyriskerfinu vera svipað og innstreymi í kerfið, eða verða vel ríflega tvöföld sú upphæð sem það er í dag.
Hluti af velferðar- og skattakerfinu.
Ef lífeyris- og samtryggingarkerfi vinnumarkaðsins væri lagt niður þyrfti að hækka skatta umtalsvert hér landi, eitthvað nálægt 14 - 15%, eins og fram hefur komið í útreikningum hagfræðinga nýverið. Íslenska lífeyriskerfið er uppsöfnunarkerfi, ekki gegnumstreymiskerfi, á því flaska margir þegar þeir eru að reikna stærðir í kerfinu.
Víða í Evrópu, sérstaklega suðurhlutanum, eru ráðandi gegnumstreymiskerfi. Þau eru fjármögnuð með sköttum, en þessa dagana blasir við þeim ríkjum sem búa við þessháttar kerfi óyfirstíganlegur vandi sem vex samfara því að hlutfall lífeyrisþega hækkar og stefnir í að það verði um 3 skattgreiðendur fyrir hvern lífeyrisþega. Þá þurfa stjórnmálamenn að velja milli loka t.d. öllum skólum til þess að standa undir lífeyris- og örorkubótakerfinu. Ef grannt er skoðað snýst stór hluti af vandamálum Grikklands og Ítalíu um þetta. Bregðist þau ekki við þessum vanda verða þau endanlega gjaldþrota á næsta áratug.
Önnur lönd líta til okkar Íslendinga í þessum efnum, með okkar uppsöfnunarkerfi til þess að búa samfélagið undir að taka við hinum risastóru barnasprengjuárgöngum þegar þeir verða lífeyrisþegar. Leiðbeinandi tilmæli Alþjóðabankans til þjóða er að horft sé til þriggja stoða kerfis eins og Íslendingar eru með, enda sé það kerfi best. Stoðirnar þrjár eru; a) Samtryggingar lífeyriskerfi (sjóðsöfnun), b) Lífeyrir frá Tryggingastofnun, c) Séreignar lífeyriskerfi fyrir þá aðila sem vilja hafa rýmri fjárráð við lok starfsævi.
Það er útilokað að fjalla um þetta kerfi með því einu að stara einvörðungu á lífeyrisréttindin eins og sumum hættir til. Ef kerfið væri tekið niður eins og sumir eru að tala um, er ekki einvörðungu verið að taka niður lífeyrisgreiðslur, stærsti hluti örorkubóta falla einnig niður og til þess að lagfæra það þarf að auka tekjur Tryggingarstofnunar um upphæð sem samvara um 12% hækkun tekjuskatts.
Þar til viðbótar verða menn að huga vel að því hvað gerist ef menn standast ekki freistingarnar og taka til við að skattleggja kerfið eins og tækifærissinnaðir stjórnmálamenn eru með áætlanir um í dag. Með því væri verið að flytja greiðslubyrði milli kynslóða. Láta ömmu borga fyrir barnabörnin.
Réttindi sjóðsfélaga
Samkvæmt lögum um lífeyrissjóði er sjóðfélögum tryggð lágmarksréttindi sem iðgjald skal veita eftir 40 ára greiðslur til sjóðsins. Árleg úttekt er lagaleg skylda til þess að koma í veg fyrir að ein kynslóð nái meir út úr kerfinu á kostnað annarra kynslóða. Lögum samkvæmt skulu stjórnir lífeyrissjóða tryggja að eftirlaunalífeyrir hvers sjóðfélaga sé hið minnsta 56% af þeim launum sem greitt var af. Margir sjóðir bjóða reyndar töluvert betri réttindi, með brattara ávinnslukerfi. Ádeilur um viðmiðunarávöxtun beinast umfram annað að þessu og einkennast af þekkingarleysi viðkomandi aðila.
Tökum dæmi af sjóðsfélaga sem hefur verið á núverandi meðallaunum eða tæpum 360 þús. kr. launum í 40 ár og þá væri áætlaður mánaðarlegur lífeyrir við 67 ára aldur alls kr. 200 þús. krónur út ævina. Athugið að þarna er um lágmarksréttindi að ræða og margir sjóðir lofa töluvert betri réttindum. Sama á við um makalífeyri og barnabætur. Við þessa tölu bætast síðan við greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins.
Stefna verkalýðshreyfingarinnar, eins kom mjög skýrt fram í síðustu kjarasamningum, er að samanlagður lífeyrir frá Tryggingarstofnun og úr lífeyriskerfinu tryggi að minnsta kost 75% af þeim meðallaunum sem viðkomandi sjóðsfélagi hafði, eða a.m.k. um 270 þús. kr. á mánuði í lífeyri, hafi meðalævilaun verið 360 þús. kr. á mánuði, tengt við neysluvísitölu.
Séreign
Undanfarin ár hefur verið rekið til viðbótar séreignarkerfi, grunnhugsun bak við það er að fyrstu árin eftir að fólk fer af vinnumarkaði er það í fullu fjöri og vill geta búið við svipuð laun fyrstu árin eftir starfslok. Hafi viðkomandi greitt í séreign, eins honum stendur til boða með töluverðum skattafslætti, geta lífeyrisþegar haldið fullum launum fyrstu 7 árin.
Margir flaska á því í sínum samanburði að bera saman séreign og samtryggingu, og svo uppsöfnunarkerfi og gegnumstreymiskerfi. Munur á þessum formum er gríðarlegur, samanburður verður ekki líkt með mismun á epli og appelsínu, frekar epli og kartöflu. Engin veit t.d. hversu lengi hann mun lifa, samtryggingarkerfið tryggir fullar greiðslur allt lífið.
Kerfið er reiknað út frá meðalaldri. Það segir okkur að sumir eru að fá mun meira úr kerfinu en þeir hafa greitt til þess, bæði þeir sem lifa lengur og ekki síður þeir sem verða fyrir því óláni að verða öryrkjar. Einkennilegt að heyra suma sem gefa sig út fyrir að tala fyrir jöfnuði vilja leggja þetta kerfi niður. Enginn gerir ráð fyrir því að verða öryrki og ekki er hægt að tryggja sig hjá tryggingafélagi fyrir sambærilegum tryggingum og lífeyrissjóðir bjóða.
Samtrygging
Mjög margir gleyma við sína útreikninga að taka inn í dæmið samtryggingarþátt kerfisins, sem hefur verið helsta áhersla launamanna. Það að þeim standi til boða samskonar bótaréttur og þekkist á hinum norðurlöndunum. Það tókst með uppbyggingu lífeyriskerfisins. Hluti af iðgjaldi til lífeyrisjóðs er um leið iðgjald til örorkubótatryggingar, tryggingar á makalífeyri og barnalífeyri.
Tökum dæmi af 35 ára sjóðfélaga sem lendir í örorku. Þá fengi hann sömu upphæð í örorkulífeyrir við 35 ára aldur og hann hefði fengið í eftirlaunalífeyrir við 67 ára aldur. Aðrir sjóðfélagar halda því uppi lífeyrisgreiðslum til hans svo áratugum skiptir, m.ö.o. taka þeir á sig lakari lífeyrisrétt til að hjálpa þeim er lenda í slíkum áföllum áður en að lífeyrisaldri er náð. Hlutfall örorkulífeyris af útgreiðslum lífeyrissjóðs er ákaflega misjafnt milli sjóða, en er um 40% hjá þeim sjóðum sem bera mestu örorkubyrðina.
Hér er lesandi góður helsta ástæða þeirra illvígu deilna milli almennu stéttarfélaganna og ríkisvaldsins um lífeyrismál, sem hafa komið fram í fjölmiðlum í hvert skipti sem yfir standa viðræður um endurnýjun kjarasamninga. Hvers vegna á launamaður á almenna vinnumarkaði að sætta sig við skerðingu á sínum ellilífeyri vegna þess að hann lenti í lífeyrissjóð sem ber uppi mikla örorkubyrði á meðan lífeyrisþegar í opinberu sjóðunum sleppa alveg við það? Þar ekki skert heldur reikningurinn sendur m.a. til launamanna á almennum vinnumarki í skattseðlinum.
Greiddur er makalífeyrir til eftirlifandi maka við andlát. Geta þessar greiðslur skipt sköpum fyrir fjölskyldur á erfiðum tímum og staðið yfir þangað til yngsta barn sjóðfélaga kemst á fullorðinsár. Einnig er greiddur barnalífeyrir vegna barna örorkulífeyrisþega og barna við andlát sjóðfélaga.
Skylduaðild
Stundum bera menn saman útgreiðslu lífeyris við það sem þeir fá hvort sem er úr Tryggingakerfinu. Hér gleyma menn þeim þýðingarmikla þætti að í dag er enginn með full réttindi, það hefur engin greitt af allri sinni starfsævi til lífeyriskerfisins. Kerfið var stofnað 1970. Þannig þessi samanburður byggir á alröngum forsendum.
Hér þarf að líta til tveggja þátta;
a) Það eru í gildi lög í landinu sem tryggja að allir launþegar greiði til lífeyrissjóðs þannig að það stendur engum til boða í dag að sleppa því að greiða lögbundið iðgjald til lífeyrissjóðs. Það eru ekki nema nokkur ár síðan farið var að fylgja þessu eftir af hörku. Áður komust sjálfstæðir atvinnurekendur upp með að sleppa greiðslum.
b) Ástæða þess að slíkt er bundið í lög er til að tryggja að allir sitji við sama borð. Þeir sem hafa ekki greitt iðgjald til lífeyrissjóðs fá þannig mun hærri greiðslur frá Tryggingastofnun en þeir sem hafa greitt til lífeyrissjóðs. Lífeyrir Tryggingastofnunar er greiddur með sköttum okkar allra þannig að með „gamla fyrirkomulaginu“ var verið að hækka skatta okkar allra til að greiða tekjutryggingu til þeirra sem aldrei greiddu til lífeyrissjóðs.
Lífeyrismál eru eitt helsta hagsmunamál launþega og þekking á þeim málaflokki veigamikill þáttur í öllum samningum sem gerðir eru á vinnumarkaði. Ekki er hægt að semja um kaup og kjör af neinu viti nema að hafa til að bera góða grundvallarþekkingu á þessum málaflokki. Allt tryggingarkerfi á vinnumarkaði byggist á samtryggingarkerfi. Þar má sérstaklega vísa til félagssjóðs, sjúkrasjóðs, endurmenntunarsjóða og Starfsendurhæfingarsjóðs.
Þar má einnig taka til veikindadagarétt í kjarasamningum hér á landi, sem er mun rýmri hér en á hinum Norðurlöndunum sakir þess hversu lakar bætur eru frá Tryggingarstofnun. Það er ekki hægt að tala gegn samtryggingu á þessum nótum öðruvísi en sjá réttindum þeirra sem minnst mega sín borgið þá með öðrum hætti og það verður ekki gert nema með umtalsverðum skattahækkunum.
Stjórnvöld höfðu komið sér upp sínu prívat eftirlaunakerfi fyrir fyrir embættismenn. Í kjölfar breytinga á íslensku samfélagi, tilkomnum af miklum fólksflutningum til þéttisbýlissvæðanna fyrri hluta síðustu aldar. Það varð til þess að stórfjölskyldan leið undir lok. Fram að því hafði hún séð um stærstan hluta af kostnaði samfélagsins við örorkuna og ellilífeyrisþega. Á þessum árum fór að bera á því í þéttbýlinu að öryrkjar og fullorðið fólk einangraðist, fólk sem hvorki átti til hnífs eða skeiðar. Almannabætur voru víðsfjarri öllum veruleika.
Þetta varð til þess að stéttarfélögin á almenna vinnumarkaðinum tóku þennan málaflokk upp á sína arma og fóru með hann inn í kjarabaráttuna og byggðu smá saman upp gríðarlega öflugt kerfi, sem hefur reynst það vel að réttindi hér á landi eru í mörgum tilfellum betri en þau eru á hinum Norðurlandanna. Enda hafa öll Norðurlöndin á undanförnum árum tekið til við að endurskoða og byggja upp samskonar kerfi hjá sér.
Umtal um kerfið hér á landi einkennist oftar en ekki af því að sumir einstaklingar leita sér að afsökun fyrir því að koma sér hjá því að greiða til samfélagsins. Vera „free riders“ og láta aðra um að greiða skatta og skyldur. Lífeyriskerfið, með sínum örorkubótum samtvinnað við bótakerfi kjarasamninga (sjúkrasjóðir og veikindadagakerfið) stendur í dag undir miklum hluta af almenna tryggingarkerfinu og er óaðskiljanlegur hluti bótakerfis velferðakerfisins sem við gerum kröfu til að sé í því samfélagi sem við viljum búa í. Þegar stjórnvöld áttuðu sig á hversu mikils virði þetta kerfi var samþykkti Alþingi skylduaðild.
Um síðustu aldamót var útstreymi frá lífeyriskerfinu jafnhátt útstreymi Tryggingarstofnunar. Í dag er árlegt útstreymi lífeyriskerfisins 70 milljarðar en Tryggingarstofnunar einungis 50 milljarðar. Hlutfall lífeyrisjóðanna á eftir að hækka verulega mikið á næstu 15 árum. Upp úr 2025 mun útstreymi úr lífeyriskerfinu vera svipað og innstreymi í kerfið, eða verða vel ríflega tvöföld sú upphæð sem það er í dag.
Hluti af velferðar- og skattakerfinu.
Ef lífeyris- og samtryggingarkerfi vinnumarkaðsins væri lagt niður þyrfti að hækka skatta umtalsvert hér landi, eitthvað nálægt 14 - 15%, eins og fram hefur komið í útreikningum hagfræðinga nýverið. Íslenska lífeyriskerfið er uppsöfnunarkerfi, ekki gegnumstreymiskerfi, á því flaska margir þegar þeir eru að reikna stærðir í kerfinu.
Víða í Evrópu, sérstaklega suðurhlutanum, eru ráðandi gegnumstreymiskerfi. Þau eru fjármögnuð með sköttum, en þessa dagana blasir við þeim ríkjum sem búa við þessháttar kerfi óyfirstíganlegur vandi sem vex samfara því að hlutfall lífeyrisþega hækkar og stefnir í að það verði um 3 skattgreiðendur fyrir hvern lífeyrisþega. Þá þurfa stjórnmálamenn að velja milli loka t.d. öllum skólum til þess að standa undir lífeyris- og örorkubótakerfinu. Ef grannt er skoðað snýst stór hluti af vandamálum Grikklands og Ítalíu um þetta. Bregðist þau ekki við þessum vanda verða þau endanlega gjaldþrota á næsta áratug.
Önnur lönd líta til okkar Íslendinga í þessum efnum, með okkar uppsöfnunarkerfi til þess að búa samfélagið undir að taka við hinum risastóru barnasprengjuárgöngum þegar þeir verða lífeyrisþegar. Leiðbeinandi tilmæli Alþjóðabankans til þjóða er að horft sé til þriggja stoða kerfis eins og Íslendingar eru með, enda sé það kerfi best. Stoðirnar þrjár eru; a) Samtryggingar lífeyriskerfi (sjóðsöfnun), b) Lífeyrir frá Tryggingastofnun, c) Séreignar lífeyriskerfi fyrir þá aðila sem vilja hafa rýmri fjárráð við lok starfsævi.
Það er útilokað að fjalla um þetta kerfi með því einu að stara einvörðungu á lífeyrisréttindin eins og sumum hættir til. Ef kerfið væri tekið niður eins og sumir eru að tala um, er ekki einvörðungu verið að taka niður lífeyrisgreiðslur, stærsti hluti örorkubóta falla einnig niður og til þess að lagfæra það þarf að auka tekjur Tryggingarstofnunar um upphæð sem samvara um 12% hækkun tekjuskatts.
Þar til viðbótar verða menn að huga vel að því hvað gerist ef menn standast ekki freistingarnar og taka til við að skattleggja kerfið eins og tækifærissinnaðir stjórnmálamenn eru með áætlanir um í dag. Með því væri verið að flytja greiðslubyrði milli kynslóða. Láta ömmu borga fyrir barnabörnin.
Réttindi sjóðsfélaga
Samkvæmt lögum um lífeyrissjóði er sjóðfélögum tryggð lágmarksréttindi sem iðgjald skal veita eftir 40 ára greiðslur til sjóðsins. Árleg úttekt er lagaleg skylda til þess að koma í veg fyrir að ein kynslóð nái meir út úr kerfinu á kostnað annarra kynslóða. Lögum samkvæmt skulu stjórnir lífeyrissjóða tryggja að eftirlaunalífeyrir hvers sjóðfélaga sé hið minnsta 56% af þeim launum sem greitt var af. Margir sjóðir bjóða reyndar töluvert betri réttindi, með brattara ávinnslukerfi. Ádeilur um viðmiðunarávöxtun beinast umfram annað að þessu og einkennast af þekkingarleysi viðkomandi aðila.
Tökum dæmi af sjóðsfélaga sem hefur verið á núverandi meðallaunum eða tæpum 360 þús. kr. launum í 40 ár og þá væri áætlaður mánaðarlegur lífeyrir við 67 ára aldur alls kr. 200 þús. krónur út ævina. Athugið að þarna er um lágmarksréttindi að ræða og margir sjóðir lofa töluvert betri réttindum. Sama á við um makalífeyri og barnabætur. Við þessa tölu bætast síðan við greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins.
Stefna verkalýðshreyfingarinnar, eins kom mjög skýrt fram í síðustu kjarasamningum, er að samanlagður lífeyrir frá Tryggingarstofnun og úr lífeyriskerfinu tryggi að minnsta kost 75% af þeim meðallaunum sem viðkomandi sjóðsfélagi hafði, eða a.m.k. um 270 þús. kr. á mánuði í lífeyri, hafi meðalævilaun verið 360 þús. kr. á mánuði, tengt við neysluvísitölu.
Séreign
Undanfarin ár hefur verið rekið til viðbótar séreignarkerfi, grunnhugsun bak við það er að fyrstu árin eftir að fólk fer af vinnumarkaði er það í fullu fjöri og vill geta búið við svipuð laun fyrstu árin eftir starfslok. Hafi viðkomandi greitt í séreign, eins honum stendur til boða með töluverðum skattafslætti, geta lífeyrisþegar haldið fullum launum fyrstu 7 árin.
Margir flaska á því í sínum samanburði að bera saman séreign og samtryggingu, og svo uppsöfnunarkerfi og gegnumstreymiskerfi. Munur á þessum formum er gríðarlegur, samanburður verður ekki líkt með mismun á epli og appelsínu, frekar epli og kartöflu. Engin veit t.d. hversu lengi hann mun lifa, samtryggingarkerfið tryggir fullar greiðslur allt lífið.
Kerfið er reiknað út frá meðalaldri. Það segir okkur að sumir eru að fá mun meira úr kerfinu en þeir hafa greitt til þess, bæði þeir sem lifa lengur og ekki síður þeir sem verða fyrir því óláni að verða öryrkjar. Einkennilegt að heyra suma sem gefa sig út fyrir að tala fyrir jöfnuði vilja leggja þetta kerfi niður. Enginn gerir ráð fyrir því að verða öryrki og ekki er hægt að tryggja sig hjá tryggingafélagi fyrir sambærilegum tryggingum og lífeyrissjóðir bjóða.
Samtrygging
Mjög margir gleyma við sína útreikninga að taka inn í dæmið samtryggingarþátt kerfisins, sem hefur verið helsta áhersla launamanna. Það að þeim standi til boða samskonar bótaréttur og þekkist á hinum norðurlöndunum. Það tókst með uppbyggingu lífeyriskerfisins. Hluti af iðgjaldi til lífeyrisjóðs er um leið iðgjald til örorkubótatryggingar, tryggingar á makalífeyri og barnalífeyri.
Tökum dæmi af 35 ára sjóðfélaga sem lendir í örorku. Þá fengi hann sömu upphæð í örorkulífeyrir við 35 ára aldur og hann hefði fengið í eftirlaunalífeyrir við 67 ára aldur. Aðrir sjóðfélagar halda því uppi lífeyrisgreiðslum til hans svo áratugum skiptir, m.ö.o. taka þeir á sig lakari lífeyrisrétt til að hjálpa þeim er lenda í slíkum áföllum áður en að lífeyrisaldri er náð. Hlutfall örorkulífeyris af útgreiðslum lífeyrissjóðs er ákaflega misjafnt milli sjóða, en er um 40% hjá þeim sjóðum sem bera mestu örorkubyrðina.
Hér er lesandi góður helsta ástæða þeirra illvígu deilna milli almennu stéttarfélaganna og ríkisvaldsins um lífeyrismál, sem hafa komið fram í fjölmiðlum í hvert skipti sem yfir standa viðræður um endurnýjun kjarasamninga. Hvers vegna á launamaður á almenna vinnumarkaði að sætta sig við skerðingu á sínum ellilífeyri vegna þess að hann lenti í lífeyrissjóð sem ber uppi mikla örorkubyrði á meðan lífeyrisþegar í opinberu sjóðunum sleppa alveg við það? Þar ekki skert heldur reikningurinn sendur m.a. til launamanna á almennum vinnumarki í skattseðlinum.
Greiddur er makalífeyrir til eftirlifandi maka við andlát. Geta þessar greiðslur skipt sköpum fyrir fjölskyldur á erfiðum tímum og staðið yfir þangað til yngsta barn sjóðfélaga kemst á fullorðinsár. Einnig er greiddur barnalífeyrir vegna barna örorkulífeyrisþega og barna við andlát sjóðfélaga.
Skylduaðild
Stundum bera menn saman útgreiðslu lífeyris við það sem þeir fá hvort sem er úr Tryggingakerfinu. Hér gleyma menn þeim þýðingarmikla þætti að í dag er enginn með full réttindi, það hefur engin greitt af allri sinni starfsævi til lífeyriskerfisins. Kerfið var stofnað 1970. Þannig þessi samanburður byggir á alröngum forsendum.
Hér þarf að líta til tveggja þátta;
a) Það eru í gildi lög í landinu sem tryggja að allir launþegar greiði til lífeyrissjóðs þannig að það stendur engum til boða í dag að sleppa því að greiða lögbundið iðgjald til lífeyrissjóðs. Það eru ekki nema nokkur ár síðan farið var að fylgja þessu eftir af hörku. Áður komust sjálfstæðir atvinnurekendur upp með að sleppa greiðslum.
b) Ástæða þess að slíkt er bundið í lög er til að tryggja að allir sitji við sama borð. Þeir sem hafa ekki greitt iðgjald til lífeyrissjóðs fá þannig mun hærri greiðslur frá Tryggingastofnun en þeir sem hafa greitt til lífeyrissjóðs. Lífeyrir Tryggingastofnunar er greiddur með sköttum okkar allra þannig að með „gamla fyrirkomulaginu“ var verið að hækka skatta okkar allra til að greiða tekjutryggingu til þeirra sem aldrei greiddu til lífeyrissjóðs.
Lífeyrismál eru eitt helsta hagsmunamál launþega og þekking á þeim málaflokki veigamikill þáttur í öllum samningum sem gerðir eru á vinnumarkaði. Ekki er hægt að semja um kaup og kjör af neinu viti nema að hafa til að bera góða grundvallarþekkingu á þessum málaflokki. Allt tryggingarkerfi á vinnumarkaði byggist á samtryggingarkerfi. Þar má sérstaklega vísa til félagssjóðs, sjúkrasjóðs, endurmenntunarsjóða og Starfsendurhæfingarsjóðs.
Þar má einnig taka til veikindadagarétt í kjarasamningum hér á landi, sem er mun rýmri hér en á hinum Norðurlöndunum sakir þess hversu lakar bætur eru frá Tryggingarstofnun. Það er ekki hægt að tala gegn samtryggingu á þessum nótum öðruvísi en sjá réttindum þeirra sem minnst mega sín borgið þá með öðrum hætti og það verður ekki gert nema með umtalsverðum skattahækkunum.
sunnudagur, 6. nóvember 2011
Einvígið
Var að ljúka við að lesa Einvígið eftir Arnald. Eins og nafnið gefur til kynna er söguþráðurinn ofinn saman við einvígi Boris Spassky og Bobby Fischer um heimsmeistaratitilinn og allt það mikla umstang sem var í okkar pínulitla samfélagi kringum þennan mikla viðburð í miðju fáránleika kalda stríðsins.
Arnaldur kynnir hér nýja persónu Marion og sé litið til ummæla sem ég rakst einhversstaðar á, en man ekki hvar, þá hafði maður allan tímann það á tilfinningunni að hér færi undanfari Erlendar Sveinsonar góðkunningja okkar.
Arnaldur í hefur það fullkomlega á valdi sínu að setja upp glæpasögu og leiða okkur inn í einkalíf söguhetjanna um leið og unnið er að rannsókn málsins. Sagan er spennandi og heldur manni við efnið, en ég fæ stundum leið á þessum löngu innskotum um söguhetjuna, sem er svo áberandi í norrænu sakamálasögunni. En Arnaldur heldur sér þó rétt við 300 bls. þannig að þetta sleppur.
Ég er ef þeirri kynslóð að þekkja vel til á þessu tímabili, þá mikill áhugamaður um skák og var að átta mig á samfélaginu. Ég þekkti nákvæmlega hvaða umhverfi Arnaldur er lýsa. Hermannabraggann drungalega Hafnarbíó, amerískar kúrekamyndir, körfukjúkling í Naustinu og nokkur vinsæl lög frá þessum tíma. Meira þarf ekki til þess að allt sögusviðið renni ljóslifandi upp fyrir manni.
Bókin er mjög góð og vel skrifuð. Eins og það á að vera var þá er ekki fyrr en í lokaflanum sem plottið leysist, flott og vel út hugsað. Smellpassar við Einvígið og allan hasarinn í hinu litla samfélagi okkar í kringum sjéntilmannin Spassky og hinn óútreiknanlega Bobby. Óhætt að mæla með henni.
En Arnaldur er kominn á það stig að hann býr við óvægna kröfuhörku af hálfu okkar lesenda. Honum hefur tekist betur upp við persónulýsingar. Ég var ekki alveg að ná sumum persónunum, en myndi örugglega sætta mig við það í bókum eftir aðra og minni spámenn en meistara Arnald.
Arnaldur kynnir hér nýja persónu Marion og sé litið til ummæla sem ég rakst einhversstaðar á, en man ekki hvar, þá hafði maður allan tímann það á tilfinningunni að hér færi undanfari Erlendar Sveinsonar góðkunningja okkar.
Arnaldur í hefur það fullkomlega á valdi sínu að setja upp glæpasögu og leiða okkur inn í einkalíf söguhetjanna um leið og unnið er að rannsókn málsins. Sagan er spennandi og heldur manni við efnið, en ég fæ stundum leið á þessum löngu innskotum um söguhetjuna, sem er svo áberandi í norrænu sakamálasögunni. En Arnaldur heldur sér þó rétt við 300 bls. þannig að þetta sleppur.
Ég er ef þeirri kynslóð að þekkja vel til á þessu tímabili, þá mikill áhugamaður um skák og var að átta mig á samfélaginu. Ég þekkti nákvæmlega hvaða umhverfi Arnaldur er lýsa. Hermannabraggann drungalega Hafnarbíó, amerískar kúrekamyndir, körfukjúkling í Naustinu og nokkur vinsæl lög frá þessum tíma. Meira þarf ekki til þess að allt sögusviðið renni ljóslifandi upp fyrir manni.
Bókin er mjög góð og vel skrifuð. Eins og það á að vera var þá er ekki fyrr en í lokaflanum sem plottið leysist, flott og vel út hugsað. Smellpassar við Einvígið og allan hasarinn í hinu litla samfélagi okkar í kringum sjéntilmannin Spassky og hinn óútreiknanlega Bobby. Óhætt að mæla með henni.
En Arnaldur er kominn á það stig að hann býr við óvægna kröfuhörku af hálfu okkar lesenda. Honum hefur tekist betur upp við persónulýsingar. Ég var ekki alveg að ná sumum persónunum, en myndi örugglega sætta mig við það í bókum eftir aðra og minni spámenn en meistara Arnald.
Hreinsun
Sá sýningu Þjóðleikhússins á verkinu Hreinsun eftir Sofi Oksanen í gærkvöldi. Hreinsun gerist í Eistlandi á tveimur tímum, við upphaf tíunda áratugarins og við upphaf þess sjötta. Verkið hefst á því að ung kona kona að sveitabæ gamallar konu. Stúlkan hefur orðið fyrir harkalegu ofbeldi.
Dregin er upp svakaleg mynd af mansali. Mynd sem við þekkjum því miður ágætlega úr fréttum undanfarin misseri. Þegar líður á verkið kemur í ljós að gamla konan hefur einnig þurft að ganga í gegnum mikið ofbeldi af hendi karlmanna og þurft að læra listina að lifa af, hvað sem það kostar.
Mér finnst leikritið mikið betra en bókin. Einfallega mikið betra, var dáldið undrandi eftir að hafa lesið bókina fyrr í haust hvers vegna allir voru svona gríðarlega hrifnir af henni. Bókin er góð, en umfjöllunin var aðeins of yfirdrifin að mínu mati. Í leikverkinu tekst mjög vel að flétta saman á mjög skýran hátt frásagnir þeirra Zöru og Aliide beggja þó verið sé að fara fram og tilbaka í tíma.
Öll kvenhlutverkin eru mjög sterk og Margrét Helga Jóhannsdóttir vinnur leiksigur í hlutverki Aliide eldri. Hlutverkið er gríðarlega erfitt og reynir mikið á, en hún er kraftmikil fór á kostum.
Aliide yngri leikur Vigdís Hrefna Pálsdóttir. Arnbjörg Hlíf Valsdóttir leikur Zöru. Þær valda sínum hlutverkum ákaflega vel, stundum fannst manni aðeins yfirkeyrt, sérstaklega hjá Vigdísi.
Karlhlutverkin eru minni. Ólafur Egill Egilsson og Pálmi Gestsson leika fantana og draga upp skýra mynd af þessum ógeðfelldu drullusokkum. Stefán Hallur Stefánsson er í hlutverki mannsins í lífi Aliide, stundum erfitt að heyra hvað hann er að segja. Þorsteinn Bachmann leikur eiginmann hennar. Allt vanir menn og skila sínum hlutverkum með miklum ágætum.
Leikmynd Ilmar Stefánsdóttur var frábær, einfaldlega með því besta sem ég hef séð. Lýsing og og tónlist eru virkilega vel af hendi leyst.
Mjög góð sýning, virkilega góð, en hún rífur í og þeir sem ekki eru til í þannig flækjur ættu að hugsa sig um áður en þeir fara.
Dregin er upp svakaleg mynd af mansali. Mynd sem við þekkjum því miður ágætlega úr fréttum undanfarin misseri. Þegar líður á verkið kemur í ljós að gamla konan hefur einnig þurft að ganga í gegnum mikið ofbeldi af hendi karlmanna og þurft að læra listina að lifa af, hvað sem það kostar.
Mér finnst leikritið mikið betra en bókin. Einfallega mikið betra, var dáldið undrandi eftir að hafa lesið bókina fyrr í haust hvers vegna allir voru svona gríðarlega hrifnir af henni. Bókin er góð, en umfjöllunin var aðeins of yfirdrifin að mínu mati. Í leikverkinu tekst mjög vel að flétta saman á mjög skýran hátt frásagnir þeirra Zöru og Aliide beggja þó verið sé að fara fram og tilbaka í tíma.
Öll kvenhlutverkin eru mjög sterk og Margrét Helga Jóhannsdóttir vinnur leiksigur í hlutverki Aliide eldri. Hlutverkið er gríðarlega erfitt og reynir mikið á, en hún er kraftmikil fór á kostum.
Aliide yngri leikur Vigdís Hrefna Pálsdóttir. Arnbjörg Hlíf Valsdóttir leikur Zöru. Þær valda sínum hlutverkum ákaflega vel, stundum fannst manni aðeins yfirkeyrt, sérstaklega hjá Vigdísi.
Karlhlutverkin eru minni. Ólafur Egill Egilsson og Pálmi Gestsson leika fantana og draga upp skýra mynd af þessum ógeðfelldu drullusokkum. Stefán Hallur Stefánsson er í hlutverki mannsins í lífi Aliide, stundum erfitt að heyra hvað hann er að segja. Þorsteinn Bachmann leikur eiginmann hennar. Allt vanir menn og skila sínum hlutverkum með miklum ágætum.
Leikmynd Ilmar Stefánsdóttur var frábær, einfaldlega með því besta sem ég hef séð. Lýsing og og tónlist eru virkilega vel af hendi leyst.
Mjög góð sýning, virkilega góð, en hún rífur í og þeir sem ekki eru til í þannig flækjur ættu að hugsa sig um áður en þeir fara.
föstudagur, 4. nóvember 2011
Hraðlest til lægstu kjara
Alveg voru þau fyrirséð viðbrögð þingmanna framsóknarmanna við upplýstum skattsvikum og félagslegum niðurboðum fyrirtækja. Svokölluðu neðanjarðarhagkerfi, svartri vinnu. Það var ríkisstjórninni að kenna og að sjálfsögðu birtu forsvarsmenn systurflokksins þetta á forsíðu með stríðsletri.
Er nema von að stjórnarandstaðan njóti 7% fylgis?
Ríkisstjórnir framsóknar og sjálfstæðis hækkuðu skatta langt umfram aðra, og það sem var reyndar sóðalegast við þær hækkanir að þeim var eingöngu beint gegn láglauna- og millitekjufólki. Stórhluti þeirra skattabreytingar voru framkvæmdar í gegnum skerðingar í barna- og vaxtabótakerfinu.
En það er ekki málið. Málið er að það liggur fyrir að neðanjarðarhagkerfið er til staðar, sem er svo sem ekkert nýtt, en í dag er talið að verið sé að svíkjast um að skila til samfélagsins um 13 milljörðum króna, á sama tíma og samfélagið stendur frammi fyrir ógnvænlegum niðurskurði í velferðasamfélaginu, og þá standa upp þingmenn og réttlæta skattsvik!!?? Þessir þingmenn voru rétt áður í pontu og krefjast þess að umsvif velferðarkerfisins væru aukinn.
Málið snýst um þá skelfilegu staðreynd að þingmenn, já allir þingmenn geti nú ekki tekið höndum saman við ríkisskattstjóra í baráttu gegn þessu.
Það er ekki bara verið að svíkja undan skatti til samfélagsins, það er verið að taka margskonar umsaminn lágmarksréttindi frá launamönnum, eins og orlof, frí á lögbundnum helgidögum, veikindadaga, réttindum til bóta, uppsagnarfrest og þannig mætti lengi telja.
Þetta virkar ekki bara gegn launamönnum og velferðarkerfinu, með þessu er verið að skapa óeðlilega samkeppnisstöðu gagnvart þeim fyrirtækjum sem reyna að fara að öllum settum leikreglum. Það er verið að stuðla að enn fleiri gjaldþrotum fyrirtækja, með þessu háttalagi er verið að taka hraðlest til lægstu kjara. Fyrir þessu virðast þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar berjast.
Þessir sömu flokkar börðust fyrir því á fundum innan ESB að sett væru lög í Evrópu um að lágmarkskjör kjarasamninga í heimalandi giltu, voru reyndar gagnrýndir harkalega þar á meðal þáverandi forset Frakklands sem sagði að þetta jafngilti því að stefnan væri tekin á kjör í austur Evrópu í stað þess að reyna að draga kjör upp í það meðaltal sem þau eru í norður Evrópu.
Þessi sjónarmið eru heldur betur að koma í bakið á okkur, þar á meðal íslenska launamenn sem starfa hjá íslenskum fyrirtækjum í Noregi þessa dagana.
Á stofnfundi félags rafvirkja árið 1927 var flutt eftirminnileg ræða af ömmubróður mínum Einari Bachmann, bróður Hallgríms Bachmann síðar ljósameistara Þjóðleikhússins, þar viðhafði Einar í barátturæðu sinni fyrir stofnun fyrsta stéttarfélags rafiðnaðarmanna á Íslandi, orð sem oft er vitnað til á fundum rafiðnaðarmanna enn þann dag í dag, „Nú er kominn tími til að við snúum bökum saman og vinnum okkur upp úr skítnum“.
Er algjörlega vonlaust að allir þar á meðal allir þing þingmenn taki nú höndum saman og standi með þeim sem greiða sína skatta í að rífa íslenskan vinnumarkað upp úr skítnum?
Er nema von að stjórnarandstaðan njóti 7% fylgis?
Ríkisstjórnir framsóknar og sjálfstæðis hækkuðu skatta langt umfram aðra, og það sem var reyndar sóðalegast við þær hækkanir að þeim var eingöngu beint gegn láglauna- og millitekjufólki. Stórhluti þeirra skattabreytingar voru framkvæmdar í gegnum skerðingar í barna- og vaxtabótakerfinu.
En það er ekki málið. Málið er að það liggur fyrir að neðanjarðarhagkerfið er til staðar, sem er svo sem ekkert nýtt, en í dag er talið að verið sé að svíkjast um að skila til samfélagsins um 13 milljörðum króna, á sama tíma og samfélagið stendur frammi fyrir ógnvænlegum niðurskurði í velferðasamfélaginu, og þá standa upp þingmenn og réttlæta skattsvik!!?? Þessir þingmenn voru rétt áður í pontu og krefjast þess að umsvif velferðarkerfisins væru aukinn.
Málið snýst um þá skelfilegu staðreynd að þingmenn, já allir þingmenn geti nú ekki tekið höndum saman við ríkisskattstjóra í baráttu gegn þessu.
Það er ekki bara verið að svíkja undan skatti til samfélagsins, það er verið að taka margskonar umsaminn lágmarksréttindi frá launamönnum, eins og orlof, frí á lögbundnum helgidögum, veikindadaga, réttindum til bóta, uppsagnarfrest og þannig mætti lengi telja.
Þetta virkar ekki bara gegn launamönnum og velferðarkerfinu, með þessu er verið að skapa óeðlilega samkeppnisstöðu gagnvart þeim fyrirtækjum sem reyna að fara að öllum settum leikreglum. Það er verið að stuðla að enn fleiri gjaldþrotum fyrirtækja, með þessu háttalagi er verið að taka hraðlest til lægstu kjara. Fyrir þessu virðast þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar berjast.
Þessir sömu flokkar börðust fyrir því á fundum innan ESB að sett væru lög í Evrópu um að lágmarkskjör kjarasamninga í heimalandi giltu, voru reyndar gagnrýndir harkalega þar á meðal þáverandi forset Frakklands sem sagði að þetta jafngilti því að stefnan væri tekin á kjör í austur Evrópu í stað þess að reyna að draga kjör upp í það meðaltal sem þau eru í norður Evrópu.
Þessi sjónarmið eru heldur betur að koma í bakið á okkur, þar á meðal íslenska launamenn sem starfa hjá íslenskum fyrirtækjum í Noregi þessa dagana.
Á stofnfundi félags rafvirkja árið 1927 var flutt eftirminnileg ræða af ömmubróður mínum Einari Bachmann, bróður Hallgríms Bachmann síðar ljósameistara Þjóðleikhússins, þar viðhafði Einar í barátturæðu sinni fyrir stofnun fyrsta stéttarfélags rafiðnaðarmanna á Íslandi, orð sem oft er vitnað til á fundum rafiðnaðarmanna enn þann dag í dag, „Nú er kominn tími til að við snúum bökum saman og vinnum okkur upp úr skítnum“.
Er algjörlega vonlaust að allir þar á meðal allir þing þingmenn taki nú höndum saman og standi með þeim sem greiða sína skatta í að rífa íslenskan vinnumarkað upp úr skítnum?
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)