Mikið ofboðslega er ég ánægður með það að nokkrir þingmenn á Alþingi skuli loksins nú leggja fram þingsályktunartillögu þess efnis að nýlegri skýrslu rannsóknarnefndar um lífeyrissjóðina verði fylgt eftir með annarri rannsóknarnefnd sem starfi í umboði Alþingis.
Við vorum nefnilega allmargir sjóðsfélagar sem kröfðumst þess að þessi rannsókn yrði gerð í kjölfar rannsóknarskýrslu Alþingis, en stjórnmálamenn sinntu því í engu og þá var kröfum okkar snúið að Landsambandi lífeyrissjóða.
Í stjórn LL kom strax fram efi um hvort þetta gæti gengið, það yrði nákvæmlega sama hver niðurstaðan yrði, jákvæð eða neikvæð, skýrslan yrði gagnrýnd á grunni þess að LL hefði sjálft gert hana.
En við sjóðsfélagar sættum okkur ekki við að þetta yrði ekki gert, sama á við um þá stjórnarmenn sem ég þekki, engin vildi búa við þær ásakanir sem voru þá í umræðunni. Niðurstaðan varð sú að fá einhvern sem væri eins hlutlaus og hægt væri til þess að skipa í nefndina og hún hefði í engu tengsl við lífeyrissjóðina og leitað til ríkissáttasemjara.
Margir hafa auk þess bent á að það þyrfti að skoða stjórn Seðlabankans í aðdragandi Hrunsins, sama á við um Fjármálaeftirlitið og einkavæðingu bankanna.
Einhverja hluta vegna virðist sífellt að ganga lengi eftir stjórnmálamönnum til þess að fá fram rannsóknir og sama á við um þær rannsóknir sem liggur fyrir að Landsdómur sé að framkvæma, þær virðist eiga að stöðva.
Hvað hafa stjórnmálamenn gert við niðurstöður rannsóknanefnda eins og t.d. hina umfangsmiklu skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis?
Stjórnmálamenn hafa einhvernvegin alltaf lokast inn í umræðu um verðtrygginguna þegar þeir ræða um lífeyrissjóðina. Það er mjög verðugt verkefni að losa okkur við verðtrygginguna og við erum mörg sem höfum tekið undir það sjónarmið, öll viljum við losna við okurvexti og síðna þá greiðsludreifingu á þeim sem kölluð hefur verið verðtrygging.
En við höfum aldrei fengið svar við spurningunni um hvernig menn ætli sér að fara að því, málið snýst nefnilega um það. Það sé komið nóg af stjórnarskrárbrotum og lögum sem stangist á við gildandi lög.
fimmtudagur, 16. febrúar 2012
miðvikudagur, 15. febrúar 2012
Enn um sameiningu lífeyrissjóða
Nokkrir hafa túlkað síðustu pistla mína á þann veg að ég sé að finna því allt til foráttu að lífeyrissjóðum verði fækkað. Bendi vinsamlega á að sú afstaða kemur hvergi fram í umræddum pistlum.
Ég hef einungis verið að benda á að þetta er ekki eins einfalt og margir virðast telja. Samfara því að ég er næsta viss um að stórir hópar hafi takmarkaðan áhuga á að sameina alla sjóðina.
Það er tæknilega framkvæmanlegt að stefna á einn lífeyrissjóð, en menn verða þá að leggja það vel niður fyrir sér hversu mikil réttindi þessi sjóður eigi að veita, og þá er hægt að reikna í hversu hátt iðgjaldið þurfi að vera.
Ég hef bent á að menn verða þá að reikna með að sumir hópar muni örugglega velja að loka sínum sjóð, frekar en að hann renni inn í einn sameinaðan sjóð. Þar munu viðkomandi sjóðsfélagar vísa til stjórnarskrárvarins eignarréttar og hafna skerðingum. Það er reyndar tekið fram í lögum að sameiningar sem valdi skerðingum eins hóps umfram annarra, eru bannaðar.
Ég tel raunsætt til að byrja með, að stefna á 4 – 5 sjóði á einhverjum tilteknum tíma, eigi að nást þokkaleg sátt um málið. Ég viðurkenni reyndar mínar efasemdir um að menn nái svo stóru skrefi í fyrstu umferð, líklegra væri að fækka þeim um helming.
Í þessu sambandi má einnig velta fyrir sér hvers vegna þessi mismunandi staða lífeyrisjóðanna er þvísumir virðast halda að það sé stjórnendum sjóðanna að kenna.
Fámennið hefur ekkert með það að gera eins og sumir benda á sem helstu ástæðu þess að hér eigi að vera einn lífeyrissjóður. Íslenskt samfélag er vitanlega nákvæmlega jafn fjölbreytilegt og sambærileg vestræn samfélög og munur milli hópa jafnmikill.
Þar má benda á að í sumum starfsstéttum hefur örorka vaxið mun meir en gert var ráð fyrir í upphafi og valdið því að útgjöld nokkurra lífeyrissjóða hafa tvöfaldast vegna þessa liðar um fram aðra. Sama á við um meðalaldur kvenna, hann hefur hækkað um mörg ár umfram það sem gert var ráð fyrir við stofnun sjóðanna. Í fyrstu óx meðalaldur kvenna mun meir en karla, en þeir hafa verið að draga á þær nú síðusut ár. En hvert ár sem meðaladur hækkar kostar gríðarlega mikið.
Það er þessi þróun sem hefur gert það að verkum að sumir sjóðir hafa orðið að skerða mun meir en aðrir, ekki bara lífeyri heldur auk þess réttindi. Það er þarna sem hin mikli munur hefur myndast milli almennu sjóðanna.
En svo eru það opinberu og sveitarstjórnarsjóðirnir þar eru það ákvarðanir stjórnmálamanna og inngrip þeirra inn í eigin lífeyriskerfi sem hafa valdið vaxandi mismun milli opinberu sjóðanna og hinna almennu.
Ég hef einungis verið að benda á að þetta er ekki eins einfalt og margir virðast telja. Samfara því að ég er næsta viss um að stórir hópar hafi takmarkaðan áhuga á að sameina alla sjóðina.
Það er tæknilega framkvæmanlegt að stefna á einn lífeyrissjóð, en menn verða þá að leggja það vel niður fyrir sér hversu mikil réttindi þessi sjóður eigi að veita, og þá er hægt að reikna í hversu hátt iðgjaldið þurfi að vera.
Ég hef bent á að menn verða þá að reikna með að sumir hópar muni örugglega velja að loka sínum sjóð, frekar en að hann renni inn í einn sameinaðan sjóð. Þar munu viðkomandi sjóðsfélagar vísa til stjórnarskrárvarins eignarréttar og hafna skerðingum. Það er reyndar tekið fram í lögum að sameiningar sem valdi skerðingum eins hóps umfram annarra, eru bannaðar.
Ég tel raunsætt til að byrja með, að stefna á 4 – 5 sjóði á einhverjum tilteknum tíma, eigi að nást þokkaleg sátt um málið. Ég viðurkenni reyndar mínar efasemdir um að menn nái svo stóru skrefi í fyrstu umferð, líklegra væri að fækka þeim um helming.
Í þessu sambandi má einnig velta fyrir sér hvers vegna þessi mismunandi staða lífeyrisjóðanna er þvísumir virðast halda að það sé stjórnendum sjóðanna að kenna.
Fámennið hefur ekkert með það að gera eins og sumir benda á sem helstu ástæðu þess að hér eigi að vera einn lífeyrissjóður. Íslenskt samfélag er vitanlega nákvæmlega jafn fjölbreytilegt og sambærileg vestræn samfélög og munur milli hópa jafnmikill.
Þar má benda á að í sumum starfsstéttum hefur örorka vaxið mun meir en gert var ráð fyrir í upphafi og valdið því að útgjöld nokkurra lífeyrissjóða hafa tvöfaldast vegna þessa liðar um fram aðra. Sama á við um meðalaldur kvenna, hann hefur hækkað um mörg ár umfram það sem gert var ráð fyrir við stofnun sjóðanna. Í fyrstu óx meðalaldur kvenna mun meir en karla, en þeir hafa verið að draga á þær nú síðusut ár. En hvert ár sem meðaladur hækkar kostar gríðarlega mikið.
Það er þessi þróun sem hefur gert það að verkum að sumir sjóðir hafa orðið að skerða mun meir en aðrir, ekki bara lífeyri heldur auk þess réttindi. Það er þarna sem hin mikli munur hefur myndast milli almennu sjóðanna.
En svo eru það opinberu og sveitarstjórnarsjóðirnir þar eru það ákvarðanir stjórnmálamanna og inngrip þeirra inn í eigin lífeyriskerfi sem hafa valdið vaxandi mismun milli opinberu sjóðanna og hinna almennu.
þriðjudagur, 14. febrúar 2012
Einn lífeyrissjóður
Eitt af því sem oft heyrist hjá gagnrýnendum lífeyriskerfisins er spurning um hvers vegna ekki sé einn lífeyrissjóður fyrir alla landsmenn. Tillögur eru oft settar fram án þess að afleiðingar séu skoðaðar. Ef síðan einhver vogar sér að benda á einhverja vankanta, er viðkomandi samstundis úthrópaður og gerðar upp einhverjar ankannalegar skoðanir. En ég ætla nú samt að benda á nokkur atriði sem menn komast ekki hjá að taka með inn í umræðuna.
Tek sérstaklega fram að ég er ekki leggja eitt eða annað til í þessum efnum, einungis að benda á nokkur atriði sem menn verða að huga að þegar þessi mál eru rædd.
Við rafiðnaðarmenn höfum tvisvar gengið í gegnum sameiningar með okkar lífeyrissjóð, það er ákaflega flókinn hlutur og þar bar réttindakerfið hæst í umræðunni. Réttinda- og ávinnslukerfi lífeyrissjóðanna eru töluvert mismunandi.
Vinsælir álitsgjafar skauta ætíð framhjá því að réttinda- og ávinnslukerfi lífeyrissjóðanna eri ákfalega mismunandi. Strax eftir nokkrar setningar er manni ljóst að þeir vita mjög lítið um hvað þeir eru að tala um. Iðgjald snýst ekki bara um lífeyrisgreiðslur, það er aðgangur að víðtæku tryggingarkerfi, með örorkubætur, makalífeyri og barnabætur, sá hluti samsvarar líklega nálægt 4 - 6% tekjuskattsstofni og lífeyrishlutinn 8 - 10% tekjuskattsstofni.
Ef sameina á alla lífeyrissjóðina í einn, verður ekki komist hjá því að taka ákvörðun um hvort menn ætli sér að skerða réttindi hjá einhverjum hópum. Eða hið gagnstæða að færa þá sem hafa minni réttindi upp, eðli málsins samkvæmt er það ekki framkvæmanlegt nema að hækka iðgjöldin umtalsvert hjá þeim sem búa við lakari réttindi.
Hér minni ég á að Fjármálaeftirlitið hefur gefið það út að það verði að hækka iðgjald opinberu sjóðanna upp í 19% eigi þessir sjóðir að vera sjálfbærir, ef jafna á t.d. lífeyrisréttindi láglaunafólks á almennum markaði þarf að hækka iðgjöld þeirra frá 12% upp í þessa tölu.
Ég fullyrði að stórir hópar myndu aldrei samþykkja að iðgjald til lífeyrissjóða verði hækkað um allt að 7%. Ef það yrði gert yrði það líklega verða gert með því að fella 4% séreignariðgjaldið inn í samtryggingariðgjaldið. Ásamt því að næsta kauphækkun yrði að auki tekinn inn í iðgjaldið. Hið gagnstæða hefur verið áberandi krafa hjá stórum hópum, séreignin verði stækkuð á kostnað samtryggingarhlutans.
Samhliða þessu má benda á það sem hefur komið fram hjá þeim sem búa við bestu lífeyrisréttindin. Þeir munu berjast kröftuglega gegn því að þeirra lífeyrisréttindi verði skert.
Ef menn sameina lífeyrissjóðina án þess að breyta iðgjöldum, er það ekki framkvæmanlegt án þess að einhverjir hópar verði að sætta sig við umtalsverðar skerðingar. Þar má t.d. benda á að jafnvel þó „einungis“ almennu lífeyrissjóðirnir yrðu sameinaðir í einn sjóð og iðgjaldið yrði óbreytt áfram, myndi það samt sem áður verða mikill vandi og framkalla miklar deilur.
Tryggingarfræðilega séð eru hópar á á vinnumarkaði ákaflega mismunandi. Þar er að finna ástæðu þess að sumir sjóðir geta verið með mun dýrari réttindakerfi en aðrir. Sameiningar gætu valdið allt að 20% skerðingu á réttindum hjá sumum. Með öðrum orðum það væri þá verið að flytja umtalsverðar eignir frá einum hóp til annarra. Einnig gæti það þýtt umtalsverðan flutning á fjármunum milli kynslóða. Ég er ekki að sjá að það gerist hávaðalaust.
Einum landslífeyrissjóð verður stjórnað af stjórnmálamönnum. Öll vitum við hver staða þeirra sjóða er sem þeir hafa stjórnað. Öll þekkjum við tillögur stjórnmálamanna um hvernig verja eigi eignum lífeyrissjóða í að efna kosningaloforð þeirra.
Hinir föstu álitsgjafar spjallþáttanna hafa þegar lagt það upp þannig að það eina sem standi í vegi fyrir sameiningu lífeyrissjóðanna séu valdasjúkir og gjörspilltir verkalýðsforkólfarmenn. Það er reyndar viðkvæði þeirra í öllum málum sem koma upp í umræðu um lífeyrissjóðina.
Aldrei er skoðað hvort einhver rök séu fyrir því sem þeir segja spjallþátt eftir spjallþátt. Bornar er mjög þungar sakir á fólk út í bæ og spjallþáttastjórnandi gerir ekkert til þess að kanna hvort einhver fótur sé fyrir þeim alvarlegu ásökunum.
Halda menn virkilega að öflugir hópar kjósi bara einhverja gjörspillta og getulausa lúða til forystu og láti þá svo afskiptalausa? Þetta er svo óendanlega barnalegt, en látið fara athugasemdalaust í loftið af mörgum spjallþáttastjórnendum, sem segir reyndar allt sem segja þarf um þá sjálfa.
Tek sérstaklega fram að ég er ekki leggja eitt eða annað til í þessum efnum, einungis að benda á nokkur atriði sem menn verða að huga að þegar þessi mál eru rædd.
Við rafiðnaðarmenn höfum tvisvar gengið í gegnum sameiningar með okkar lífeyrissjóð, það er ákaflega flókinn hlutur og þar bar réttindakerfið hæst í umræðunni. Réttinda- og ávinnslukerfi lífeyrissjóðanna eru töluvert mismunandi.
Vinsælir álitsgjafar skauta ætíð framhjá því að réttinda- og ávinnslukerfi lífeyrissjóðanna eri ákfalega mismunandi. Strax eftir nokkrar setningar er manni ljóst að þeir vita mjög lítið um hvað þeir eru að tala um. Iðgjald snýst ekki bara um lífeyrisgreiðslur, það er aðgangur að víðtæku tryggingarkerfi, með örorkubætur, makalífeyri og barnabætur, sá hluti samsvarar líklega nálægt 4 - 6% tekjuskattsstofni og lífeyrishlutinn 8 - 10% tekjuskattsstofni.
Ef sameina á alla lífeyrissjóðina í einn, verður ekki komist hjá því að taka ákvörðun um hvort menn ætli sér að skerða réttindi hjá einhverjum hópum. Eða hið gagnstæða að færa þá sem hafa minni réttindi upp, eðli málsins samkvæmt er það ekki framkvæmanlegt nema að hækka iðgjöldin umtalsvert hjá þeim sem búa við lakari réttindi.
Hér minni ég á að Fjármálaeftirlitið hefur gefið það út að það verði að hækka iðgjald opinberu sjóðanna upp í 19% eigi þessir sjóðir að vera sjálfbærir, ef jafna á t.d. lífeyrisréttindi láglaunafólks á almennum markaði þarf að hækka iðgjöld þeirra frá 12% upp í þessa tölu.
Ég fullyrði að stórir hópar myndu aldrei samþykkja að iðgjald til lífeyrissjóða verði hækkað um allt að 7%. Ef það yrði gert yrði það líklega verða gert með því að fella 4% séreignariðgjaldið inn í samtryggingariðgjaldið. Ásamt því að næsta kauphækkun yrði að auki tekinn inn í iðgjaldið. Hið gagnstæða hefur verið áberandi krafa hjá stórum hópum, séreignin verði stækkuð á kostnað samtryggingarhlutans.
Samhliða þessu má benda á það sem hefur komið fram hjá þeim sem búa við bestu lífeyrisréttindin. Þeir munu berjast kröftuglega gegn því að þeirra lífeyrisréttindi verði skert.
Ef menn sameina lífeyrissjóðina án þess að breyta iðgjöldum, er það ekki framkvæmanlegt án þess að einhverjir hópar verði að sætta sig við umtalsverðar skerðingar. Þar má t.d. benda á að jafnvel þó „einungis“ almennu lífeyrissjóðirnir yrðu sameinaðir í einn sjóð og iðgjaldið yrði óbreytt áfram, myndi það samt sem áður verða mikill vandi og framkalla miklar deilur.
Tryggingarfræðilega séð eru hópar á á vinnumarkaði ákaflega mismunandi. Þar er að finna ástæðu þess að sumir sjóðir geta verið með mun dýrari réttindakerfi en aðrir. Sameiningar gætu valdið allt að 20% skerðingu á réttindum hjá sumum. Með öðrum orðum það væri þá verið að flytja umtalsverðar eignir frá einum hóp til annarra. Einnig gæti það þýtt umtalsverðan flutning á fjármunum milli kynslóða. Ég er ekki að sjá að það gerist hávaðalaust.
Einum landslífeyrissjóð verður stjórnað af stjórnmálamönnum. Öll vitum við hver staða þeirra sjóða er sem þeir hafa stjórnað. Öll þekkjum við tillögur stjórnmálamanna um hvernig verja eigi eignum lífeyrissjóða í að efna kosningaloforð þeirra.
Hinir föstu álitsgjafar spjallþáttanna hafa þegar lagt það upp þannig að það eina sem standi í vegi fyrir sameiningu lífeyrissjóðanna séu valdasjúkir og gjörspilltir verkalýðsforkólfarmenn. Það er reyndar viðkvæði þeirra í öllum málum sem koma upp í umræðu um lífeyrissjóðina.
Aldrei er skoðað hvort einhver rök séu fyrir því sem þeir segja spjallþátt eftir spjallþátt. Bornar er mjög þungar sakir á fólk út í bæ og spjallþáttastjórnandi gerir ekkert til þess að kanna hvort einhver fótur sé fyrir þeim alvarlegu ásökunum.
Halda menn virkilega að öflugir hópar kjósi bara einhverja gjörspillta og getulausa lúða til forystu og láti þá svo afskiptalausa? Þetta er svo óendanlega barnalegt, en látið fara athugasemdalaust í loftið af mörgum spjallþáttastjórnendum, sem segir reyndar allt sem segja þarf um þá sjálfa.
mánudagur, 13. febrúar 2012
Förum norsku leiðina
Álfheiður Ingadóttir hefur sett fram þá hugmynd að við sameinuðum alla lífeyrissjóðina í einn og mótuðum stefnu í samræmi við Norska olíusjóðinn. Þetta er auðvitað hið besta mál.
Olíusjóðurinn er byggður upp á auðlindagjaldi. Við höfum nákvæmlega sömu möguleika og norðmenn hafa meðolíuna sína, við höfum sjávarútveg og orku sem við eigum ónotaða í fallvötnum og jarðhita.
Nýi sjóðurinn lífeyrissjóðurinn okkar mætti vitanlega eins og sá norski einungis fjárfesta erlendis og væri utan áhrifasvæðis íslenskra stjórnmálamanna. Hann mætti ekki kaupa íslenska ríkis- og sveitarfélagapappíra og ekki fjárfesta beint í íslensku atvinnulífi, hvað þá jarðgöngum og spítölum og öðrum kosningaloforðum. Það verður að afnema gjaldeyrishöftin fyrir sjóðinn og hann hefur þá mun minni áhættu.
Þetta væri fínt því með mun betri áhættudreifingu og öll vísitala afnumin af íbúðarlánum þá gætum við notað það iðgjald sem við greiðum dag og fært það beint í launaumslagið. Enginn hafnar 12% - 15% launahækkun.
Vel á minnst þá færi öll fjármögnum á íbúðarlánum yfir á ríkissjóð og til bankanna og eins öll fjármögnun á fyrirtækjaverðbréfum og hlutabréfamarkaði.
Hvernig skyldu ríkissjóður og bankarnir fjármagna það? Það gerum við með því að hækka skatta um 12 - 15% eða ríkissjóður taki erlend lán og endurláni þau. Vitanlega engin verðtrygging bara breytilegir vextir sem ráðast af gengi krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum.
Já eigum við ekki að taka þetta lið á orðinu og fara Norsku leiðina? Þetta gengur nefnilega allt upp með þeirri hagfræði sem er frekar byggð á óskhyggju en rökum þeirra sem eru svo oft í Silfri Egils og spjallþáttunum eins og það er orðað á í þeim kaffistofum sem ég kem á.
Við erum reyndar allmörg sem höfum bent á margskonar göt í óskhyggju-hagfræðinni, en höfum einungis fengið til baka að við séum valdasjúkt og gjörspillt fólk. Aldrei hafa komið önnur rök frá óskhyggju-hagfræðingunum.
Ég er vitanlega svo illa innrættur en ég kemst ekki hjá því að hafa stjórnmála- og embættismenn grunaða um að þeir séu að átta sig á að það lífeyriskerfi, sem þeir hafa búið sér gengur ekki upp. Það vantar ekki 47 milljarða í kassann eins og þeir hafa haldið að fréttamönnum undanfarna daga. Það vantar reyndar einungis eitt núll inn töluna, skuldin er 470 milljarðar og sú tala vex hratt.
Við sem sjáum hlutina ekki með þeirri óskhyggju-hagfræði sem hefur verið haldið á lofti í Silfrinu og spjallþáttunum, erum þeirrar skoðunar að þetta stjórnmálamennirnir séu að horfa til eigna almennu sjóðanna og ætlar sér að jafna þeim yfir á ríkisstarfsmenn til þess að koma ríkinu og sveitarfélögunum undan því að bera ábyrgð á þessu kerfi og tryggja með sinn eigin lífeyri og komast hjá samskonar skerðingum og fram hafa komið í almenna kerfinu.
Olíusjóðurinn er byggður upp á auðlindagjaldi. Við höfum nákvæmlega sömu möguleika og norðmenn hafa meðolíuna sína, við höfum sjávarútveg og orku sem við eigum ónotaða í fallvötnum og jarðhita.
Nýi sjóðurinn lífeyrissjóðurinn okkar mætti vitanlega eins og sá norski einungis fjárfesta erlendis og væri utan áhrifasvæðis íslenskra stjórnmálamanna. Hann mætti ekki kaupa íslenska ríkis- og sveitarfélagapappíra og ekki fjárfesta beint í íslensku atvinnulífi, hvað þá jarðgöngum og spítölum og öðrum kosningaloforðum. Það verður að afnema gjaldeyrishöftin fyrir sjóðinn og hann hefur þá mun minni áhættu.
Þetta væri fínt því með mun betri áhættudreifingu og öll vísitala afnumin af íbúðarlánum þá gætum við notað það iðgjald sem við greiðum dag og fært það beint í launaumslagið. Enginn hafnar 12% - 15% launahækkun.
Vel á minnst þá færi öll fjármögnum á íbúðarlánum yfir á ríkissjóð og til bankanna og eins öll fjármögnun á fyrirtækjaverðbréfum og hlutabréfamarkaði.
Hvernig skyldu ríkissjóður og bankarnir fjármagna það? Það gerum við með því að hækka skatta um 12 - 15% eða ríkissjóður taki erlend lán og endurláni þau. Vitanlega engin verðtrygging bara breytilegir vextir sem ráðast af gengi krónunnar gagnvart erlendum gjaldmiðlum.
Já eigum við ekki að taka þetta lið á orðinu og fara Norsku leiðina? Þetta gengur nefnilega allt upp með þeirri hagfræði sem er frekar byggð á óskhyggju en rökum þeirra sem eru svo oft í Silfri Egils og spjallþáttunum eins og það er orðað á í þeim kaffistofum sem ég kem á.
Við erum reyndar allmörg sem höfum bent á margskonar göt í óskhyggju-hagfræðinni, en höfum einungis fengið til baka að við séum valdasjúkt og gjörspillt fólk. Aldrei hafa komið önnur rök frá óskhyggju-hagfræðingunum.
Ég er vitanlega svo illa innrættur en ég kemst ekki hjá því að hafa stjórnmála- og embættismenn grunaða um að þeir séu að átta sig á að það lífeyriskerfi, sem þeir hafa búið sér gengur ekki upp. Það vantar ekki 47 milljarða í kassann eins og þeir hafa haldið að fréttamönnum undanfarna daga. Það vantar reyndar einungis eitt núll inn töluna, skuldin er 470 milljarðar og sú tala vex hratt.
Við sem sjáum hlutina ekki með þeirri óskhyggju-hagfræði sem hefur verið haldið á lofti í Silfrinu og spjallþáttunum, erum þeirrar skoðunar að þetta stjórnmálamennirnir séu að horfa til eigna almennu sjóðanna og ætlar sér að jafna þeim yfir á ríkisstarfsmenn til þess að koma ríkinu og sveitarfélögunum undan því að bera ábyrgð á þessu kerfi og tryggja með sinn eigin lífeyri og komast hjá samskonar skerðingum og fram hafa komið í almenna kerfinu.
laugardagur, 11. febrúar 2012
Pistil sem fjölmiðlamenn ættu að lesa
Fyrrv. ráðherra og ritstjóri Þorsteinn Pálsson ritar pistil sem er á sömu nótum og ég hef sett fram nokkrum pistlum hér á Eyjunni. Hjá sumum hef ég uppskorið það eitt vað vera kallaður valdasjúkur og spilltur verkalýðsforkólfur
Ritstjórar Eyjunnar ásamt allmörgum öðrum fjölmiðlamönnum og spjallþáttastjórnendum ættu að byrja hvern vinnudag með því að lesa þennan pistil.
Í þessu sambandi mætti t.d. rifja upp að ein aðalfrétt vikunnar var að stór atvinnurekandi lýsti því yfir að hann ætlaði að gera upptæk 12% af launum starfsmanna sinna og ráðstafa þeim að eigin vild. Þetta þóttu t.d. fréttamönnum RÚV og Kastljóssins stórmerk frétt og birtu hana án ath.s.
Einnig mætti rifja úr fréttum vikunnar að virtist koma fréttamönnum í opna skjöldu að lífeyrissjóðirnir hefðu tapað fjármunum í Hruninu. Þetta hefur komið fram á ársfundum lífeyrissjóðanna undanfarinna ára og lítið nýtt sem kom fram í skýrslunni. Margir sjóðir, allavega allir sem ég þekki til hjá, hafa verið að taka á þeim vanda sem kom fram við Hrunið.
Eða að það hefur legið fyrir í langan tíma að allir lífeyrissjóðir í heimunum töpuðu svipuðu eða jafnvel meiri fjármunum. Þetta kallar maður slaka fréttamennsku og litaða einhverju sem oft hefur verið kallað lýðskrum.
Það hafa legið fyrir svör flestra ef ekki allra lífeyrisjóðanna um boðsferðir og fleira í alllangan tíma og hefur verið tekið á þeim vanda. Samt fjalla fjölmiðlar um að þessu sé haldið leyndu!!
Það þarf engan að undra þótt fram komi nýr stjórnmálaflokkur sem lofar upp á æru og trú að koma Íslandi á nokkrum árum í sömu stöðu og Grikkland með því að breyta lífeyris- og bótakerfi almannatrygginga í sama horf og er þar. Þessi flokkur fékk samstundis 21% fylgi.
Aðalstjörnur fréttatíma RÚV þessa vikuna hafa verið þekktir íslandsmeistarar í lýðskrumi, virðist reyndar svo að sumir fréttamenn séu komnir fram fyrir þá..
Ritstjórar Eyjunnar ásamt allmörgum öðrum fjölmiðlamönnum og spjallþáttastjórnendum ættu að byrja hvern vinnudag með því að lesa þennan pistil.
Í þessu sambandi mætti t.d. rifja upp að ein aðalfrétt vikunnar var að stór atvinnurekandi lýsti því yfir að hann ætlaði að gera upptæk 12% af launum starfsmanna sinna og ráðstafa þeim að eigin vild. Þetta þóttu t.d. fréttamönnum RÚV og Kastljóssins stórmerk frétt og birtu hana án ath.s.
Einnig mætti rifja úr fréttum vikunnar að virtist koma fréttamönnum í opna skjöldu að lífeyrissjóðirnir hefðu tapað fjármunum í Hruninu. Þetta hefur komið fram á ársfundum lífeyrissjóðanna undanfarinna ára og lítið nýtt sem kom fram í skýrslunni. Margir sjóðir, allavega allir sem ég þekki til hjá, hafa verið að taka á þeim vanda sem kom fram við Hrunið.
Eða að það hefur legið fyrir í langan tíma að allir lífeyrissjóðir í heimunum töpuðu svipuðu eða jafnvel meiri fjármunum. Þetta kallar maður slaka fréttamennsku og litaða einhverju sem oft hefur verið kallað lýðskrum.
Það hafa legið fyrir svör flestra ef ekki allra lífeyrisjóðanna um boðsferðir og fleira í alllangan tíma og hefur verið tekið á þeim vanda. Samt fjalla fjölmiðlar um að þessu sé haldið leyndu!!
Það þarf engan að undra þótt fram komi nýr stjórnmálaflokkur sem lofar upp á æru og trú að koma Íslandi á nokkrum árum í sömu stöðu og Grikkland með því að breyta lífeyris- og bótakerfi almannatrygginga í sama horf og er þar. Þessi flokkur fékk samstundis 21% fylgi.
Aðalstjörnur fréttatíma RÚV þessa vikuna hafa verið þekktir íslandsmeistarar í lýðskrumi, virðist reyndar svo að sumir fréttamenn séu komnir fram fyrir þá..
fimmtudagur, 9. febrúar 2012
Samhengi hlutanna
Undanfarið hefur umræðan verið undirlögð um lífeyrissjóðina og stjórnir þeirra. Hún hefur í nokkrum veigamiklum atriðum byggst á fullyrðingum sem ekki standast. Skýrsla þeirrar rannsóknarnefndar sem ríkissaksóknari skipaði er góð og upplýsandi. Þar koma fram margar þarfar ábendingar.
Sumir áberandi álitsgjafa virðast ganga út frá því að þáverandi stjórnum lífeyrissjóðanna hefði verið í lófa lagið að tapa ekki neinu við það kerfishrun, sem varð á Ísland í árslok 2008 og alþjóðlegri efnahagskreppu. Allir fjárfestar í heiminum töpuðu líka íslenskir lífeyrissjóðir, en það er spurning hversu mikið tapið hefði þurft að vera og örugglega hægt að skrifa langar greinar um það.
Mig langar til þess leggja smá innlegg í þessa umræðu, en á svo sem ekki von á því að það skili sér inn í fréttirnar. Tek það fram að ég var ekki stjórnarmaður á þessum tíma og ég hef aldrei þegið neina ferð á vegum fjármálafyrirtækja eða lífeyrissjóðsins, sama á við um þá stjórnarmenn sem ég starfa með.
Eru eigendur sparifjár skúrkar hrunsins?
Ég hef í þessu sambandi stundum bent á stöðu aldraðs föður míns. Hann var atvinnurekandi og greiddi aldrei í lífeyrissjóð. Hann seldi sitt litla fyrirtæki þegar hann komst á aldur og keypti fyrir ævisparnað sinn hlutabréf í bankanum sínum Landsbankanum. Í nóv. 2008 tapaði hann sínum lífeyrissjóð í heilu lagi.
Skilja má umræðuna í dag þannig að það sé hann sem hafi valdið falli bankans með því að hafa sett lífeyrissjóð sinn í bankann. Hann segist hingað til hafa skilið það á þann veg að ástæða falls bankanna og verðbréfamarkaðarins hefði verið að einhverjir náungar rændu bankana innanfrá. Í þessu sambandi má benda á marga sem fóru að tillögum bankanna og margra þingmanna, tóku út allan séreignarsparnað sinn og settu í bankasjóðina, þessir einstaklingar hafa glatað öllum sínum sparnaði.
Huliðshjúpur Seðlabanka og stjórnvalda yfir stöðu bankanna.
Ekkert í útgefnum gögnum frá Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum fram að Hruni gaf til kynna að bankarnir stæðu höllum fæti. Í febrúar 2008 kallaði þáverandi seðlabankastjóri nokkra ráðherra á fund og lýsti því að allir bankarnir stefndu í þrot, en í skýrslu Seðlabanka í byrjun júní 2008 kemur ekkert fram um þessa stöðu bankanna??!! En það virðast hafa verið samantekin ráð þessara aðila að sveipa bankakerfið huliðshjúp og velgengi hins íslenska efnahagsundurs haldið á lofti af hálfu Seðlabankans og ráðherrum.
Sparifjáreigendur og fjárfestar höfðu ekkert annað í höndum um stöðu bankanna en ársreikninga þeirra, sem reyndust vera ótrúverðugir pappírar, sbr. skýrslu RA. t.d. 17 kafla. og skýrslur eftirlitsaðilanna sögðu að þeir stæðust öll álagspróf. Stjórnendur sjóðanna þurftu að taka sínar ákvarðanir á grunvelli þessara gagna. Þegar ljóst var hvert stefndi voru „heit“ bréf ekki söluvara. Við skulum heldur ekki gleyma því að bankarnir voru með svipaða lánshæfiseinkunn og stærstu og öflugustu ríki heimsins.
Ég veit vel að það hefði verið hægt að minnka tapa sjóðanna töluvert, og reyndar tap almennings á sparfé sínu. En aðalforsenda þess að var að hæstvirtir stjórnendur efnahagsmála hefðu upplýst þjóðina í ársbyrjun hvert stefndi og gripið til viðeigandi ráðstafana. Það gerðu þeir ekki, og segjast hafa bjargað þjóðinni, Guð blessi Ísland.
Þjóðin vill að hún verði upplýst um þetta í vitnaleiðslum fyrir Landsdómi, en Alþingi virðist ætla að koma í veg fyrir það. Hvers vegna hafa þessir þingmenn ekki kallað eftir því að sérstök rannsóknarnefnd rannsaki hvort náin tengsl hafi verið milli þeirra þingmanna, sem staðfest hefur verið að hafi þegið stórar greiðslur frá m.a. bönkunum, við fjármálafyrirtækin? Hvers vegna hafa þingmenn ekki viljað láta skoða einkavæðingu bankanna? Nokkrir þeirra þingmanna sem eru þessa daga að gagnrýna stöðu lífeyrissjóðanna, voru með tillögur um að starfsemi þeirra væri óþörf, frekar ætti að setja alla lífeyrissjóðina inn í bankana. Hver væri staða lífeyrissjóðanna í dag ef það hefði verið gert?
Í þessu sambandi er einnig rétt að benda á að rekstrarkostnaður íslenska lífeyriskerfisins er með því lægsta sem þekkist. Sjóðsfélagar kröfðust þess að það væri lækkað enn frekar og það var gert. En ég veit að sumir stjórnarmenn telja að það hafi verið mestu mistök þeirra að ráða ekki fleiri starfsmenn til þess að efla greiningu á markaði.
Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eru tengsl ráðandi stjórnmálamanna við bankana rakinn. Stjórnmálamenn afregluðu kerfið í staðinn fengu stjórnmálaflokkar og einstaka stjórnmálamenn það ríkulega endurgreitt eins og lýst er í 2. bindi, bls. 200-201 þar sem fjallað er um lán til stjórnmálamanna, og í 8. bindi bls. 164 – 170 þar sem fjallað er um styrki og boðsferðir til stjórnmálamanna og til stjórnmálaflokka.
Þegar bankarnir hrundu, kom í ljós að 10 þingmenn skulduðu bönkunum sem námu persónulegar skuldir þeirra við gömlu bankanna á bilinu 1 milljón evra til 40 milljóna. Meðal skuld þessara tíu þingmanna var 9.000.000 evra. Hve margir þingmenn skulduðu bönkunum t.d. meir en hálfa milljón evra eða meira kemur ekki fram í skýrslunni, né er vitað hvort lán gömlu bankanna til stjórnmálamanna yrðu endurgreidd eða afskrifuð.
Glötuð iðgjöld?
Í þeim lífeyrissjóð sem ég er í hefur uppsöfnuð nafnávöxtun frá árinu 1991 út árið 2010 verið um 180%. Þetta jafngildir að meðaltali 8,8% nafnávöxtun á ári
Hér mynd með þeirri formúlu sem notuð er. úr þeim reglum. Í stað þess að nota 5 ár notuð við 21 ár. Allar ávöxtunartölur frá 1991 hafa verið staðfestar af ytri endurskoðendum. Mér yfirsást reyndar að í texta stendur 1991 til 2010 en ekki 2011 eins og myndin ber með sér. Ef við notum 20 ár væri meðaltalið 9 %, sem gerir þetta bara betra.
Þeir sem telja að iðgjöld til margra ára séu glötuð geta því haldið ró sinni. En við ættum reyndar að ræða frekar hvað þessi ofboðslega ávöxtun segir okkur, það er verðbólgan sem allt er hér að kæfa. Erlendir sjóðir þurfa ekki svona ávöxtun vegna þess að þeir búa við stöðugt verðlag. Ávöxtun íslenskra lífeyrissjóða er langt um betri en í flestum OECD ríkjum. Ef leiðrétt er fyrir verðbólgu er hún samt jákvæð, innlagt iðgjald á raunvirði er enn til staðar að viðbættum 32% í formi ávöxtunar.
Meðfylgjandi mynd sýnir að hrunárið 2008 tapaðist stór hluti af uppsöfnuðum vöxtum en ekki iðgjöldin.
Þrátt fyrir hrun og erfiðleika við að finna jákvæða fjárfestingarkosti hafa íslensku lífeyrissjóðirnir staðið undir því að greiða út lífeyri og reyndar hefur hann hækkað meir en umsamdar launahækkanir. Hlutdeild lífeyrissjóðanna í bótakerfinu hefur farið vaxandi, útgreiðslur lífeyrissjóðanna var jöfn Tryggingarstofnun um síðustu aldamót eða um 50 milljarðar komu frá hvorum aðila. Síðasta ár voru útgreiðslur lífeyrissjóðanna um 75 milljarðar á móti 50 milljörðum Tryggingarstofnunar og á næstu árum munu útgjöld lífeyrissjóðanna vaxa mjög hratt vegna þess að það eru stórir árgangar að komast á lífeyrisaldur.
Í fjölmörgum samþykktum launamanna er ein meginkrafna við gerð kjarasamninga viðunandi lífeyrir við lok starfsævinnar. Þeir sem gagnrýna þetta sem mest, er aftur á móti fólk sem ekki er í samtökum launamanna og vill helst greiða sem minnst til samfélagsins.
Hvítskúraðir englar
Hluti þjóðarinnar býr í þeirri stöðu að vera með ríkistryggð lífeyrisréttindi. Það eru uppi kröfur um að allir búi við svipaða stöðu. En þingmenn með sín ríkistryggðu lífeyrisréttindi sama á hverju gengur, að tala um að leggja niður sjóðasöfnun (brask) og vilja loka á inngreiðslur í kerfið.
Vitanlega hefði mátt gera ýmislegt öðruvísi og ekki allir hvítskúraðir englar eins og einn þingmaður hefur orðað það. En við þurfum yfirvegaða umræðu um hvernig við tökum á þessum vanda og hvernig við náum takmörkum okkar. Áttu menn virkilega von á því að hér hefði verið auðvelt að koma hlutnum þannig fyrir að ekki myndu tapast fjármunir þrátt fyrir fullkomið kerfishrun?
Kröfur um ávöxtun
Í þessu sambandi má minna á háværar kröfur sjóðsfélaga um ávöxtun. Kröfur um að vera ekki að vera ekki með of mikið fjármagn í ríkisbréfum, það gæfi alltof lága ávöxtun, sama gilti um sum af hinum erlendu bréfum sem lífeyrissjóðir keyptu. Það voru ekki bara íslenskir fjárfestar sem þetta gerðu, hingað streymdi erlent fjármagn vegna hárra vaxta.
Þeir fjárfestar sem ekki voru tilbúnir að kaupa bréf með þeim kvöðum sem í þeim voru urðu útundan. Þar voru ætíð bréfin með hæstu ávöxtunina og margir sjóðsfélagar fylgdust vel með þessu og skömmuðust yfir því ef lífeyrissjóðurinn komst ekki inn í þessi viðskipti. Jafnvel þó lífeyrissjóðirnir hefðu keypt öll ríkis- og sveitafélagabréf voru eftir um 700 milljarðar til að fjárfesta. Með kaupum á öllum þessum bréfum hefði að vísu verið hægt að leggja niður verðbréfamarkaðinn, eins skynsamlegt og það hefði nú verið.
Á þessum tíma voru daglega sérstakir þættir í fjölmiðlum um gengi bréfa á markaði. Þar var kynnt hvernig hægt var að ná fantaávöxtun og leiddi til þess að staða sjóðsfélaga var bætt töluvert.
Stjórnarmenn lífeyrissjóða
Í stjórnum lífeyrissjóða á almennum markaði eru um 6 tugir einstaklinga. Í þeim sjóð sem ég er í er þess krafist að allir stjórnarmenn séu sjóðsfélagar og ég fór í gegnum tvennar kosningar þar sem þátt tóku vel á annað hundrað sjóðsfélagar áður en ég náði kjöri í stjórn sjóðsins síðasta vor. Ég hef greitt í þennan lífeyrissjóð frá stofnun hans eða í 42 ár. Í samtryggingardeild og séreignardeild hans er allt mitt sparifé. Ég á því eins aðrir stjórnarmenn gríðarlega mikið undir því að vel takist til við ávöxtun og vörslu þessa sparifjár sem verður grundvöllur lífeyris míns komandi ár.
Þær fullyrðingar sem fram koma í hverjum fréttatímanum og spjallþættinum á fætur öðrum eru sumar hverjar ákaflega einkennilegar og reyndar meiðandi. Það væri ágætt ef fréttamenn og viðmælendur þeirra vildu útskýra fyrir okkur hvað þeir eigi við þegar þeir bera á okkur alla þessa stjórnarmenn, margir þeirra voru ekki í stjórnum á umræddu tímabili, en samt er alhæft um að þar fari hreinræktaðir glæpamenn sem hafi það eitt að markmiði að taka eigið sparifé og sólunda því á borðum spilavíta fjármálamarkaðarins og ferðast um í glysferðum þiggjandi mútur og ofurlaun. Margt af því sem fram kemur í skýrslunni er ekki nýtt það var rætt um það á síðustu ársfundum sjóðanna, það hefur verið tekið á sumum þessara vandamála nú þegar.
Sumir áberandi álitsgjafa virðast ganga út frá því að þáverandi stjórnum lífeyrissjóðanna hefði verið í lófa lagið að tapa ekki neinu við það kerfishrun, sem varð á Ísland í árslok 2008 og alþjóðlegri efnahagskreppu. Allir fjárfestar í heiminum töpuðu líka íslenskir lífeyrissjóðir, en það er spurning hversu mikið tapið hefði þurft að vera og örugglega hægt að skrifa langar greinar um það.
Mig langar til þess leggja smá innlegg í þessa umræðu, en á svo sem ekki von á því að það skili sér inn í fréttirnar. Tek það fram að ég var ekki stjórnarmaður á þessum tíma og ég hef aldrei þegið neina ferð á vegum fjármálafyrirtækja eða lífeyrissjóðsins, sama á við um þá stjórnarmenn sem ég starfa með.
Eru eigendur sparifjár skúrkar hrunsins?
Ég hef í þessu sambandi stundum bent á stöðu aldraðs föður míns. Hann var atvinnurekandi og greiddi aldrei í lífeyrissjóð. Hann seldi sitt litla fyrirtæki þegar hann komst á aldur og keypti fyrir ævisparnað sinn hlutabréf í bankanum sínum Landsbankanum. Í nóv. 2008 tapaði hann sínum lífeyrissjóð í heilu lagi.
Skilja má umræðuna í dag þannig að það sé hann sem hafi valdið falli bankans með því að hafa sett lífeyrissjóð sinn í bankann. Hann segist hingað til hafa skilið það á þann veg að ástæða falls bankanna og verðbréfamarkaðarins hefði verið að einhverjir náungar rændu bankana innanfrá. Í þessu sambandi má benda á marga sem fóru að tillögum bankanna og margra þingmanna, tóku út allan séreignarsparnað sinn og settu í bankasjóðina, þessir einstaklingar hafa glatað öllum sínum sparnaði.
Huliðshjúpur Seðlabanka og stjórnvalda yfir stöðu bankanna.
Ekkert í útgefnum gögnum frá Fjármálaeftirlitinu og Seðlabankanum fram að Hruni gaf til kynna að bankarnir stæðu höllum fæti. Í febrúar 2008 kallaði þáverandi seðlabankastjóri nokkra ráðherra á fund og lýsti því að allir bankarnir stefndu í þrot, en í skýrslu Seðlabanka í byrjun júní 2008 kemur ekkert fram um þessa stöðu bankanna??!! En það virðast hafa verið samantekin ráð þessara aðila að sveipa bankakerfið huliðshjúp og velgengi hins íslenska efnahagsundurs haldið á lofti af hálfu Seðlabankans og ráðherrum.
Sparifjáreigendur og fjárfestar höfðu ekkert annað í höndum um stöðu bankanna en ársreikninga þeirra, sem reyndust vera ótrúverðugir pappírar, sbr. skýrslu RA. t.d. 17 kafla. og skýrslur eftirlitsaðilanna sögðu að þeir stæðust öll álagspróf. Stjórnendur sjóðanna þurftu að taka sínar ákvarðanir á grunvelli þessara gagna. Þegar ljóst var hvert stefndi voru „heit“ bréf ekki söluvara. Við skulum heldur ekki gleyma því að bankarnir voru með svipaða lánshæfiseinkunn og stærstu og öflugustu ríki heimsins.
Ég veit vel að það hefði verið hægt að minnka tapa sjóðanna töluvert, og reyndar tap almennings á sparfé sínu. En aðalforsenda þess að var að hæstvirtir stjórnendur efnahagsmála hefðu upplýst þjóðina í ársbyrjun hvert stefndi og gripið til viðeigandi ráðstafana. Það gerðu þeir ekki, og segjast hafa bjargað þjóðinni, Guð blessi Ísland.
Þjóðin vill að hún verði upplýst um þetta í vitnaleiðslum fyrir Landsdómi, en Alþingi virðist ætla að koma í veg fyrir það. Hvers vegna hafa þessir þingmenn ekki kallað eftir því að sérstök rannsóknarnefnd rannsaki hvort náin tengsl hafi verið milli þeirra þingmanna, sem staðfest hefur verið að hafi þegið stórar greiðslur frá m.a. bönkunum, við fjármálafyrirtækin? Hvers vegna hafa þingmenn ekki viljað láta skoða einkavæðingu bankanna? Nokkrir þeirra þingmanna sem eru þessa daga að gagnrýna stöðu lífeyrissjóðanna, voru með tillögur um að starfsemi þeirra væri óþörf, frekar ætti að setja alla lífeyrissjóðina inn í bankana. Hver væri staða lífeyrissjóðanna í dag ef það hefði verið gert?
Í þessu sambandi er einnig rétt að benda á að rekstrarkostnaður íslenska lífeyriskerfisins er með því lægsta sem þekkist. Sjóðsfélagar kröfðust þess að það væri lækkað enn frekar og það var gert. En ég veit að sumir stjórnarmenn telja að það hafi verið mestu mistök þeirra að ráða ekki fleiri starfsmenn til þess að efla greiningu á markaði.
Í skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis eru tengsl ráðandi stjórnmálamanna við bankana rakinn. Stjórnmálamenn afregluðu kerfið í staðinn fengu stjórnmálaflokkar og einstaka stjórnmálamenn það ríkulega endurgreitt eins og lýst er í 2. bindi, bls. 200-201 þar sem fjallað er um lán til stjórnmálamanna, og í 8. bindi bls. 164 – 170 þar sem fjallað er um styrki og boðsferðir til stjórnmálamanna og til stjórnmálaflokka.
Þegar bankarnir hrundu, kom í ljós að 10 þingmenn skulduðu bönkunum sem námu persónulegar skuldir þeirra við gömlu bankanna á bilinu 1 milljón evra til 40 milljóna. Meðal skuld þessara tíu þingmanna var 9.000.000 evra. Hve margir þingmenn skulduðu bönkunum t.d. meir en hálfa milljón evra eða meira kemur ekki fram í skýrslunni, né er vitað hvort lán gömlu bankanna til stjórnmálamanna yrðu endurgreidd eða afskrifuð.
Glötuð iðgjöld?
Í þeim lífeyrissjóð sem ég er í hefur uppsöfnuð nafnávöxtun frá árinu 1991 út árið 2010 verið um 180%. Þetta jafngildir að meðaltali 8,8% nafnávöxtun á ári
Hér mynd með þeirri formúlu sem notuð er. úr þeim reglum. Í stað þess að nota 5 ár notuð við 21 ár. Allar ávöxtunartölur frá 1991 hafa verið staðfestar af ytri endurskoðendum. Mér yfirsást reyndar að í texta stendur 1991 til 2010 en ekki 2011 eins og myndin ber með sér. Ef við notum 20 ár væri meðaltalið 9 %, sem gerir þetta bara betra.
Þeir sem telja að iðgjöld til margra ára séu glötuð geta því haldið ró sinni. En við ættum reyndar að ræða frekar hvað þessi ofboðslega ávöxtun segir okkur, það er verðbólgan sem allt er hér að kæfa. Erlendir sjóðir þurfa ekki svona ávöxtun vegna þess að þeir búa við stöðugt verðlag. Ávöxtun íslenskra lífeyrissjóða er langt um betri en í flestum OECD ríkjum. Ef leiðrétt er fyrir verðbólgu er hún samt jákvæð, innlagt iðgjald á raunvirði er enn til staðar að viðbættum 32% í formi ávöxtunar.
Meðfylgjandi mynd sýnir að hrunárið 2008 tapaðist stór hluti af uppsöfnuðum vöxtum en ekki iðgjöldin.
Þrátt fyrir hrun og erfiðleika við að finna jákvæða fjárfestingarkosti hafa íslensku lífeyrissjóðirnir staðið undir því að greiða út lífeyri og reyndar hefur hann hækkað meir en umsamdar launahækkanir. Hlutdeild lífeyrissjóðanna í bótakerfinu hefur farið vaxandi, útgreiðslur lífeyrissjóðanna var jöfn Tryggingarstofnun um síðustu aldamót eða um 50 milljarðar komu frá hvorum aðila. Síðasta ár voru útgreiðslur lífeyrissjóðanna um 75 milljarðar á móti 50 milljörðum Tryggingarstofnunar og á næstu árum munu útgjöld lífeyrissjóðanna vaxa mjög hratt vegna þess að það eru stórir árgangar að komast á lífeyrisaldur.
Í fjölmörgum samþykktum launamanna er ein meginkrafna við gerð kjarasamninga viðunandi lífeyrir við lok starfsævinnar. Þeir sem gagnrýna þetta sem mest, er aftur á móti fólk sem ekki er í samtökum launamanna og vill helst greiða sem minnst til samfélagsins.
Hvítskúraðir englar
Hluti þjóðarinnar býr í þeirri stöðu að vera með ríkistryggð lífeyrisréttindi. Það eru uppi kröfur um að allir búi við svipaða stöðu. En þingmenn með sín ríkistryggðu lífeyrisréttindi sama á hverju gengur, að tala um að leggja niður sjóðasöfnun (brask) og vilja loka á inngreiðslur í kerfið.
Vitanlega hefði mátt gera ýmislegt öðruvísi og ekki allir hvítskúraðir englar eins og einn þingmaður hefur orðað það. En við þurfum yfirvegaða umræðu um hvernig við tökum á þessum vanda og hvernig við náum takmörkum okkar. Áttu menn virkilega von á því að hér hefði verið auðvelt að koma hlutnum þannig fyrir að ekki myndu tapast fjármunir þrátt fyrir fullkomið kerfishrun?
Kröfur um ávöxtun
Í þessu sambandi má minna á háværar kröfur sjóðsfélaga um ávöxtun. Kröfur um að vera ekki að vera ekki með of mikið fjármagn í ríkisbréfum, það gæfi alltof lága ávöxtun, sama gilti um sum af hinum erlendu bréfum sem lífeyrissjóðir keyptu. Það voru ekki bara íslenskir fjárfestar sem þetta gerðu, hingað streymdi erlent fjármagn vegna hárra vaxta.
Þeir fjárfestar sem ekki voru tilbúnir að kaupa bréf með þeim kvöðum sem í þeim voru urðu útundan. Þar voru ætíð bréfin með hæstu ávöxtunina og margir sjóðsfélagar fylgdust vel með þessu og skömmuðust yfir því ef lífeyrissjóðurinn komst ekki inn í þessi viðskipti. Jafnvel þó lífeyrissjóðirnir hefðu keypt öll ríkis- og sveitafélagabréf voru eftir um 700 milljarðar til að fjárfesta. Með kaupum á öllum þessum bréfum hefði að vísu verið hægt að leggja niður verðbréfamarkaðinn, eins skynsamlegt og það hefði nú verið.
Á þessum tíma voru daglega sérstakir þættir í fjölmiðlum um gengi bréfa á markaði. Þar var kynnt hvernig hægt var að ná fantaávöxtun og leiddi til þess að staða sjóðsfélaga var bætt töluvert.
Stjórnarmenn lífeyrissjóða
Í stjórnum lífeyrissjóða á almennum markaði eru um 6 tugir einstaklinga. Í þeim sjóð sem ég er í er þess krafist að allir stjórnarmenn séu sjóðsfélagar og ég fór í gegnum tvennar kosningar þar sem þátt tóku vel á annað hundrað sjóðsfélagar áður en ég náði kjöri í stjórn sjóðsins síðasta vor. Ég hef greitt í þennan lífeyrissjóð frá stofnun hans eða í 42 ár. Í samtryggingardeild og séreignardeild hans er allt mitt sparifé. Ég á því eins aðrir stjórnarmenn gríðarlega mikið undir því að vel takist til við ávöxtun og vörslu þessa sparifjár sem verður grundvöllur lífeyris míns komandi ár.
Þær fullyrðingar sem fram koma í hverjum fréttatímanum og spjallþættinum á fætur öðrum eru sumar hverjar ákaflega einkennilegar og reyndar meiðandi. Það væri ágætt ef fréttamenn og viðmælendur þeirra vildu útskýra fyrir okkur hvað þeir eigi við þegar þeir bera á okkur alla þessa stjórnarmenn, margir þeirra voru ekki í stjórnum á umræddu tímabili, en samt er alhæft um að þar fari hreinræktaðir glæpamenn sem hafi það eitt að markmiði að taka eigið sparifé og sólunda því á borðum spilavíta fjármálamarkaðarins og ferðast um í glysferðum þiggjandi mútur og ofurlaun. Margt af því sem fram kemur í skýrslunni er ekki nýtt það var rætt um það á síðustu ársfundum sjóðanna, það hefur verið tekið á sumum þessara vandamála nú þegar.
Eldhaf
Eldhafið á nýja sviði Borgarleikshússins er virkilega góð sýning. Umjörðin er mjög vel unnin og styrkir mjög vel þann boðskap sem sýningunni er ætlað að koma á framfæri. Leikmynd Ilmar Stefánsdóttur og myndabandshönnun Arnars Steins Friðbjarnarsonar fá allar þær stjörnur sem í boði eru ásamt lýsingu Þórðar Orra Péturssonar og hljóði Halls Ingólfssonar.
Leikhópurinn stendur sig mjög vel og ætla ekki að gera upp á milli þeirra, þau eru öll mjög góð.
Þau skilaboð sem höfundurinn Waijdi Mouawad er að koma á framfæri þurfa engra útskýringa við, vettvangurinn hefur verið í daglegum fréttum undanfarin ár. Grimmd mannsins, tilgangsleysi átaka og svo hefndarþorstinn sem einkennir mannskepnuna. Áhorfendur komast ekki hjá því að horfa í spegil stóran hluta verksins, og það verður oft óþægilegt, mjög óþægilegt. Verkið er mjög vel skrifað og skilaboðunum er komið til okkar á einfaldan og magnþrungin hátt.
En mér fannst sumum atriðum ofaukið, ástæðulaust að endurtaka skilaboðin við vorum búinn að ná þeim. T.d. athafnir leyniskyttu og viðbjóður þeirrar iðju og sama á við um nokkur atriði. Sýningin er nálægt 3 tímum að lengd og maður verður kröfuharðari eftir því sem leiksýning verður lengri, það verður að vera tilgangur með því að lengja sýninguna.
Ég lenti í því að sitja inn í miðjum bekkjarhóp ungs fólks, greinilegt var að þau höfðu verið send þangað og sum þeirra höfðu nákvæmlega engan áhuga á því sem fram fór á sviðinu. Biðu eftir því að þetta væri búið. Tveir ungir menn sátu fyrir framan okkur og þeir voru að segja hvor öðrum gamansögur allt verkið og veltust um af hlátri á meðan á sviðinu fóru fram atriði þar sem mannskepnan sýndi sínar alverstu hliðar. Í sumum tilfellum báur viðbrögð þessa unga fólks merki sjálfsvarnar, það var ekki tilbúið að horfast í augu við innræti mannskepnunnar. Kannski skýringin á því að ég fór stundum að hugsa, já við erum búinn að fá þessi skilaboð, hvar eru þau næstu.
Kannski ekki fimm stjörnur, en næsti bær við.
Leikhópurinn stendur sig mjög vel og ætla ekki að gera upp á milli þeirra, þau eru öll mjög góð.
Þau skilaboð sem höfundurinn Waijdi Mouawad er að koma á framfæri þurfa engra útskýringa við, vettvangurinn hefur verið í daglegum fréttum undanfarin ár. Grimmd mannsins, tilgangsleysi átaka og svo hefndarþorstinn sem einkennir mannskepnuna. Áhorfendur komast ekki hjá því að horfa í spegil stóran hluta verksins, og það verður oft óþægilegt, mjög óþægilegt. Verkið er mjög vel skrifað og skilaboðunum er komið til okkar á einfaldan og magnþrungin hátt.
En mér fannst sumum atriðum ofaukið, ástæðulaust að endurtaka skilaboðin við vorum búinn að ná þeim. T.d. athafnir leyniskyttu og viðbjóður þeirrar iðju og sama á við um nokkur atriði. Sýningin er nálægt 3 tímum að lengd og maður verður kröfuharðari eftir því sem leiksýning verður lengri, það verður að vera tilgangur með því að lengja sýninguna.
Ég lenti í því að sitja inn í miðjum bekkjarhóp ungs fólks, greinilegt var að þau höfðu verið send þangað og sum þeirra höfðu nákvæmlega engan áhuga á því sem fram fór á sviðinu. Biðu eftir því að þetta væri búið. Tveir ungir menn sátu fyrir framan okkur og þeir voru að segja hvor öðrum gamansögur allt verkið og veltust um af hlátri á meðan á sviðinu fóru fram atriði þar sem mannskepnan sýndi sínar alverstu hliðar. Í sumum tilfellum báur viðbrögð þessa unga fólks merki sjálfsvarnar, það var ekki tilbúið að horfast í augu við innræti mannskepnunnar. Kannski skýringin á því að ég fór stundum að hugsa, já við erum búinn að fá þessi skilaboð, hvar eru þau næstu.
Kannski ekki fimm stjörnur, en næsti bær við.
sunnudagur, 5. febrúar 2012
Útópísk óskhyggja?
Velti oft fyrir mér hvar menn ætluðu að ávaxta fjármuni lífeyrissjóðanna án þess að eitthvað myndi tapast eftir Hrun. Engin skammaðist yfir töluverðri hækkun lífeyrisbóta umfram neysluvísitölu fyrstu ár þessarar aldar.
En nú er fjallað um þá sem voru í stjórnum lífeyrissjóða árin 2008 og 2009 þannig að þeir hafi starfað af fullkominni glópsku og jafnvel verið spilltir. Það er stórt að alhæfa svona um allt þetta fólk sem var í stjórnum lífeyrissjóðanna.
En hvað áttu þáverandi stjórnarmenn að gera á sínum tíma til þess að koma í veg fyrir að bankarnir féllu með þeim afleiðingum að hlutabréfamarkaðurinn hrundi til grunna?
Það liggur fyrir að ríkistryggð skuldabréf stóðu ekki til boða í nægjanlegu magni, ekki heldur nægilegur fjöldi félagsmanna sem vildi taka sjóðsfélagalán, frekar voru tekinn erlend lán. Ekki nægilega mikið framboð á ríkistryggðum bréfum frá íbúðarlánasjóði, sveitarfélögum og hinu opinbera á markaði. Ekki nægilega mörg örugg fyrirtæki skráð á hlutabréfamarkaði sem aldrei áttu að tapa neinu.
Já svo voru það hlutabréfin í bönkunum, sem alltaf höfðu verið pottþéttustu pappírar landsins. Við erum búinn að fá daglega kennslu undanfarnar vikur hvernig stjórnendur bankanna og tilteknir stjórnmálamenn keyrðu hér allt í þrot í tilraunum við að framkvæma hið íslenska efnahagsundur og gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð.
Eru menn ekki að tala um útópíska óskhyggju? Var þetta mögulegt fyrir lífeyrissjóðina, miðað við það fjármagn sem þeir þurftu að ávaxta, til þess að koma í veg fyrir að skerða þyrfti bætur? Slíkt var einfaldlega óhjákvæmilegt eftir að stór hluti hlutabréfamarkaðarins þurrkaðist út við hrunið.
Þeir sem halda því fram að hægt hafi verið að komast hjá að lífeyrissjóðir myndu tapa fjármunum lifa í afneitun. Vilja beina sjónum frá ákveðnum hlutum. Sumir halda því fram að þar fari almannatenglar útrásarvíkingana fremstir í flokki, það henti þeim vel að halda umræðunni fjarri eigin málum.
Varla var það rekstrarkostnaður almennu sjóðanna a.m.k. því hann er með því lægsta sem þekkist og reyndar kvartað undan því að ekki hafi starfað nægilega margir hjá lífeyrissjóðunum við eigin greiningar á mörkuðunum. Það voru nokkrir starfsmenn á töluvert góðum launum það er búið að taka á því þar sem ég þekki til og var full þörf á því.
Mér dettur ekki augnablik í hug að mæla þeim bót sem fóru í glysferðir eignastýringadeilda bankanna, en hverjir fóru? Það voru ekki allir, það voru eftir því sem ég best veit tiltölulega fáir sem stigu hrunadansinn með bankastýrunum og tilteknum stjórnmálamönnum. Já svo forseta vorum, sem stóð ofarlega á tildurhaugnum brosandi með einkaþoturnar í baksýnisspeglinum.
Geggjunin varð nánast altæk, en þá er gott að láta óskhyggjuna taka völdin.
En nú er fjallað um þá sem voru í stjórnum lífeyrissjóða árin 2008 og 2009 þannig að þeir hafi starfað af fullkominni glópsku og jafnvel verið spilltir. Það er stórt að alhæfa svona um allt þetta fólk sem var í stjórnum lífeyrissjóðanna.
En hvað áttu þáverandi stjórnarmenn að gera á sínum tíma til þess að koma í veg fyrir að bankarnir féllu með þeim afleiðingum að hlutabréfamarkaðurinn hrundi til grunna?
Það liggur fyrir að ríkistryggð skuldabréf stóðu ekki til boða í nægjanlegu magni, ekki heldur nægilegur fjöldi félagsmanna sem vildi taka sjóðsfélagalán, frekar voru tekinn erlend lán. Ekki nægilega mikið framboð á ríkistryggðum bréfum frá íbúðarlánasjóði, sveitarfélögum og hinu opinbera á markaði. Ekki nægilega mörg örugg fyrirtæki skráð á hlutabréfamarkaði sem aldrei áttu að tapa neinu.
Já svo voru það hlutabréfin í bönkunum, sem alltaf höfðu verið pottþéttustu pappírar landsins. Við erum búinn að fá daglega kennslu undanfarnar vikur hvernig stjórnendur bankanna og tilteknir stjórnmálamenn keyrðu hér allt í þrot í tilraunum við að framkvæma hið íslenska efnahagsundur og gera Ísland að alþjóðlegri fjármálamiðstöð.
Eru menn ekki að tala um útópíska óskhyggju? Var þetta mögulegt fyrir lífeyrissjóðina, miðað við það fjármagn sem þeir þurftu að ávaxta, til þess að koma í veg fyrir að skerða þyrfti bætur? Slíkt var einfaldlega óhjákvæmilegt eftir að stór hluti hlutabréfamarkaðarins þurrkaðist út við hrunið.
Þeir sem halda því fram að hægt hafi verið að komast hjá að lífeyrissjóðir myndu tapa fjármunum lifa í afneitun. Vilja beina sjónum frá ákveðnum hlutum. Sumir halda því fram að þar fari almannatenglar útrásarvíkingana fremstir í flokki, það henti þeim vel að halda umræðunni fjarri eigin málum.
Varla var það rekstrarkostnaður almennu sjóðanna a.m.k. því hann er með því lægsta sem þekkist og reyndar kvartað undan því að ekki hafi starfað nægilega margir hjá lífeyrissjóðunum við eigin greiningar á mörkuðunum. Það voru nokkrir starfsmenn á töluvert góðum launum það er búið að taka á því þar sem ég þekki til og var full þörf á því.
Mér dettur ekki augnablik í hug að mæla þeim bót sem fóru í glysferðir eignastýringadeilda bankanna, en hverjir fóru? Það voru ekki allir, það voru eftir því sem ég best veit tiltölulega fáir sem stigu hrunadansinn með bankastýrunum og tilteknum stjórnmálamönnum. Já svo forseta vorum, sem stóð ofarlega á tildurhaugnum brosandi með einkaþoturnar í baksýnisspeglinum.
Geggjunin varð nánast altæk, en þá er gott að láta óskhyggjuna taka völdin.
Taptölur og afkomutölur
Ég var að koma heim í gærkvöldi eftir viku orlof og sá umfjöllun um skýrslu rannsóknarnefndar sem Ríkissáttasemjari var fenginn til þess að skipa og kanna stefnumótun, ákvarðanatöku og áhættumat lífeyrissjóðanna við fjárfestingar í aðdraganda bankahrunsins.
Í öllum fyrirsögnum var talað um 480 milljarða tap sjóðanna vegna Hrunsins. Ég staldraði við þessa tölu í gærkvöld þegar ég var að fara yfir fréttirnar, því hún var önnur en sú tala sem ég hafði heyrt. Ég lagðist því yfir skýrsluna í morgun og fór að kynna mér innihald hennar og fann fljótt skýringu á þessu.
Í skýrslunni kemur nefnilega fram að einungis eru teknar taptölur og þær lagðar saman. Yfirleitt tölum við um afkomu. T.d. gefur Hagkaup ekki bara upp rýrnun í verslunum sínum og tap vegna ógreiddra reikninga í árslok. Lífeyrissjóðir eru fjárfestar og þeir hafa alla tíð tapað einhverju og samfara því að hagnast eitthvað, annars væru þeir líkleg ekki til og ættu ekki eignir upp á tvö þús. milljarða.
Hérna missa fjölmiðlamennirnir fótanna í endurtekinni leit að hasar. Skýrsluhöfundar taka fram að ekki sé talin ástæða til að fjalla sérstaklega um þau eignasöfn sjóðanna, sem skilað hafa þeim jafnri og góðri ávöxtun í gegnum árin eins og verðbréf og skuldabréf með ábyrgð ríkissjóðs, innlán í bönkum og sparisjóðum og lán til sjóðfélaga. Enginn sem fjallar um þetta mál kemur inn á þennan vinkil.
Því verður vitanlega að halda einnig til haga að Alþingi setti á sínum tíma mjög ítarleg lög um hvernig lífeyrissjóðir ættu að fjárfesta og ná sem mestri ávöxtun. Eigi að taka á þessu verða menn að skoða þessi lög og bera þau saman við störf stjórnanna.
Einnig eru í gildi mjög ströng lög um eftirlit með lífeyrissjóðum, innra eftirlit aðskilið frá löggiltri endurskoðun og þannig mætti lengi telja. Ef langtíma ávöxtun er ekki inna tiltekinna marka þarf að skerða réttindi, reyndar bara í almennu sjóðunum ekki opinberu sjóðunum.
Ég er ekki með þessu að gera lítið úr tapinu, heldur benda á það sem skýrsluhöfundar taka það sérstaklega fram þetta sé ekki afkomutalan, svo ég reyni að tala sama tungumál og við notum við eldhúsborðið.
Skýrsluhöfundar taka það fram að þeir einblína á, eins og þeim var uppálagt, að kanna stefnumótun, ákvarðanatöku og áhættumat lífeyrissjóðanna við fjárfestingar í aðdraganda bankahrunsins. Hvað orsakaði tap sjóðanna svo að sumir þeirra þurftu að skerða lífeyrisréttindi sjóðfélaga sinna. Hvort eitthvað saknæmt hefði átt sér stað. Þetta er gert til þess að draga megi lærdóm af falli bankanna í október 2008, til þess að bæta lífeyrissjóðakerfið sjálft og að ákvarðanir innan þess verði teknar á skipulagðari og traustari máta.
Við höfum á nær hverju einasta kvöldi undanfarnar vikur fengið kennslu í því hvernig yfirmenn og eigendur bankanna bjuggu til fléttur til þess að féfletta fólk og fjárfesta þar á meðal lífeyrissjóðina. Skýrslan greinir frá því hvernig féfletturunum tókst upp gagnvart lífeyrissjóðunum, en hún segir ekki frá afkomu lífeyrissjóðanna, eins og margir virðast halda. Ég hef ekki upplýsingar hér til þess að reikna þetta út en tel víst að á næstu dögum muni þessar afkomutölur birtast.
En ég endurtek skýrslan sýnir vel hvernig hlutirnir gengu fyrir sig og skýrir vel hvernig þeir menn sem ráku bankana eru innréttaðir. Reyndar kemur oft fram hvernig þeir fengu stjórnmálamenn til þess að vera virka "kóara" með sér í að bera út hið íslenska efnahagsundur og hvernig byggja ætti alþjóðlega efnahagsmiðstöð á Íslandi og leika sér purrkunarlaust með sparifé launamanna.
Skipan stjórna
En það var einnig annað sem ég tók einnig eftir það var umfjöllun um skipan stjórna lífeyrissjóðanna. Í þeim gögnum sem nefndin fékk er ekkert samband á milli fyrirkomulags stjórnar og hve miklu lífeyrissjóður tapaði í hruninu. Sumir sjóðir sem velja alla stjórn sína á ársfundi töpuðu mjög miklu.
Nefndin bendir á að það sé ekki hægt að rökstyðja nýtt fyrirkomulag stjórnar á þeirri forsendu, eða að líklegra sé að beint kjörnir fulltrúar verji fé lífeyrissjóðanna betur en þeir sem nú sitja þar. En eins og þekkt er fer kjör stjórnarmanna fram með mjög mismundi hætti hjá lífeyrissjóðunum, sem skipa má í þrjá flokka almennu sjóðina þar sem fram svokallað fulltrúakjör, frjálsu sjóðina þar sem fram fer kjör á ársfundum og svo hina opinberu og sveitarstjórnarsjóðina þar sem einfaldlega er tilnefnt í stjórnir sjóðanna
Lífeyrissjóðakerfið íslenska er vel heppnað í alþjóðlegum samanburði, sjá skýrslu Katrínar Ólafsdóttur í viðauka skýrslunnar. Nefndin tekur fram að strangt eftirlit Fjármálaeftirlitsins með þeim sem taka sæti í stjórnum lífeyrissjóða ætti að tryggja hæfi þeirra óháð því hvernig valið er. Úttektarnefndin leggur til að lífeyrissjóðir á almennum markaði og opinberum móti sér þá stefnu að einn eða fleiri stjórnarmenn séu kosnir beinni kosningu á ársfundi lífeyrissjóðsins. Fimm árum héðan í frá verði reynslan af þessu fyrirkomulagi metin og athugað hvort lengra skuli haldið.
Nefndin bendir á það í kafla 34.2.1. bls. 132 að það sé eftirtektarvert að ársfundur Stafa (að tillögum frá rafiðnaðarmönnum, reyndar hafa þær komið fram áður) hafi árið 2009 samþykkti að stefnt skyldi að því að auka lýðræði við kjör stjórnar með því að fjölga stjórnarmönnum um tvo og þeir kosnir í netkosningu. Framkvæmdastjóri Stafa sagði í viðtali við nefndina að þessi samþykkt hefði verið kynnt forsvarsmönnum Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands, en þeir hefðu lagst gegn henni. Það er skoðun úttektarnefndarinnar að stjórnir lífeyrissjóða skuli móta sér stefnu um að einn eða fleiri stjórnarmenn úr hópi sjóðfélaga skuli kosnir á ársfundi.
Í öllum fyrirsögnum var talað um 480 milljarða tap sjóðanna vegna Hrunsins. Ég staldraði við þessa tölu í gærkvöld þegar ég var að fara yfir fréttirnar, því hún var önnur en sú tala sem ég hafði heyrt. Ég lagðist því yfir skýrsluna í morgun og fór að kynna mér innihald hennar og fann fljótt skýringu á þessu.
Í skýrslunni kemur nefnilega fram að einungis eru teknar taptölur og þær lagðar saman. Yfirleitt tölum við um afkomu. T.d. gefur Hagkaup ekki bara upp rýrnun í verslunum sínum og tap vegna ógreiddra reikninga í árslok. Lífeyrissjóðir eru fjárfestar og þeir hafa alla tíð tapað einhverju og samfara því að hagnast eitthvað, annars væru þeir líkleg ekki til og ættu ekki eignir upp á tvö þús. milljarða.
Hérna missa fjölmiðlamennirnir fótanna í endurtekinni leit að hasar. Skýrsluhöfundar taka fram að ekki sé talin ástæða til að fjalla sérstaklega um þau eignasöfn sjóðanna, sem skilað hafa þeim jafnri og góðri ávöxtun í gegnum árin eins og verðbréf og skuldabréf með ábyrgð ríkissjóðs, innlán í bönkum og sparisjóðum og lán til sjóðfélaga. Enginn sem fjallar um þetta mál kemur inn á þennan vinkil.
Því verður vitanlega að halda einnig til haga að Alþingi setti á sínum tíma mjög ítarleg lög um hvernig lífeyrissjóðir ættu að fjárfesta og ná sem mestri ávöxtun. Eigi að taka á þessu verða menn að skoða þessi lög og bera þau saman við störf stjórnanna.
Einnig eru í gildi mjög ströng lög um eftirlit með lífeyrissjóðum, innra eftirlit aðskilið frá löggiltri endurskoðun og þannig mætti lengi telja. Ef langtíma ávöxtun er ekki inna tiltekinna marka þarf að skerða réttindi, reyndar bara í almennu sjóðunum ekki opinberu sjóðunum.
Ég er ekki með þessu að gera lítið úr tapinu, heldur benda á það sem skýrsluhöfundar taka það sérstaklega fram þetta sé ekki afkomutalan, svo ég reyni að tala sama tungumál og við notum við eldhúsborðið.
Skýrsluhöfundar taka það fram að þeir einblína á, eins og þeim var uppálagt, að kanna stefnumótun, ákvarðanatöku og áhættumat lífeyrissjóðanna við fjárfestingar í aðdraganda bankahrunsins. Hvað orsakaði tap sjóðanna svo að sumir þeirra þurftu að skerða lífeyrisréttindi sjóðfélaga sinna. Hvort eitthvað saknæmt hefði átt sér stað. Þetta er gert til þess að draga megi lærdóm af falli bankanna í október 2008, til þess að bæta lífeyrissjóðakerfið sjálft og að ákvarðanir innan þess verði teknar á skipulagðari og traustari máta.
Við höfum á nær hverju einasta kvöldi undanfarnar vikur fengið kennslu í því hvernig yfirmenn og eigendur bankanna bjuggu til fléttur til þess að féfletta fólk og fjárfesta þar á meðal lífeyrissjóðina. Skýrslan greinir frá því hvernig féfletturunum tókst upp gagnvart lífeyrissjóðunum, en hún segir ekki frá afkomu lífeyrissjóðanna, eins og margir virðast halda. Ég hef ekki upplýsingar hér til þess að reikna þetta út en tel víst að á næstu dögum muni þessar afkomutölur birtast.
En ég endurtek skýrslan sýnir vel hvernig hlutirnir gengu fyrir sig og skýrir vel hvernig þeir menn sem ráku bankana eru innréttaðir. Reyndar kemur oft fram hvernig þeir fengu stjórnmálamenn til þess að vera virka "kóara" með sér í að bera út hið íslenska efnahagsundur og hvernig byggja ætti alþjóðlega efnahagsmiðstöð á Íslandi og leika sér purrkunarlaust með sparifé launamanna.
Skipan stjórna
En það var einnig annað sem ég tók einnig eftir það var umfjöllun um skipan stjórna lífeyrissjóðanna. Í þeim gögnum sem nefndin fékk er ekkert samband á milli fyrirkomulags stjórnar og hve miklu lífeyrissjóður tapaði í hruninu. Sumir sjóðir sem velja alla stjórn sína á ársfundi töpuðu mjög miklu.
Nefndin bendir á að það sé ekki hægt að rökstyðja nýtt fyrirkomulag stjórnar á þeirri forsendu, eða að líklegra sé að beint kjörnir fulltrúar verji fé lífeyrissjóðanna betur en þeir sem nú sitja þar. En eins og þekkt er fer kjör stjórnarmanna fram með mjög mismundi hætti hjá lífeyrissjóðunum, sem skipa má í þrjá flokka almennu sjóðina þar sem fram svokallað fulltrúakjör, frjálsu sjóðina þar sem fram fer kjör á ársfundum og svo hina opinberu og sveitarstjórnarsjóðina þar sem einfaldlega er tilnefnt í stjórnir sjóðanna
Lífeyrissjóðakerfið íslenska er vel heppnað í alþjóðlegum samanburði, sjá skýrslu Katrínar Ólafsdóttur í viðauka skýrslunnar. Nefndin tekur fram að strangt eftirlit Fjármálaeftirlitsins með þeim sem taka sæti í stjórnum lífeyrissjóða ætti að tryggja hæfi þeirra óháð því hvernig valið er. Úttektarnefndin leggur til að lífeyrissjóðir á almennum markaði og opinberum móti sér þá stefnu að einn eða fleiri stjórnarmenn séu kosnir beinni kosningu á ársfundi lífeyrissjóðsins. Fimm árum héðan í frá verði reynslan af þessu fyrirkomulagi metin og athugað hvort lengra skuli haldið.
Nefndin bendir á það í kafla 34.2.1. bls. 132 að það sé eftirtektarvert að ársfundur Stafa (að tillögum frá rafiðnaðarmönnum, reyndar hafa þær komið fram áður) hafi árið 2009 samþykkti að stefnt skyldi að því að auka lýðræði við kjör stjórnar með því að fjölga stjórnarmönnum um tvo og þeir kosnir í netkosningu. Framkvæmdastjóri Stafa sagði í viðtali við nefndina að þessi samþykkt hefði verið kynnt forsvarsmönnum Samtaka atvinnulífsins og Alþýðusambands Íslands, en þeir hefðu lagst gegn henni. Það er skoðun úttektarnefndarinnar að stjórnir lífeyrissjóða skuli móta sér stefnu um að einn eða fleiri stjórnarmenn úr hópi sjóðfélaga skuli kosnir á ársfundi.
miðvikudagur, 1. febrúar 2012
Óttinn við venjubundnar hefndaraðgerðir
Það er sífellt að koma betur fram hvaða stjórnmálamenn ætla sér að berjast gegn því að gerðar verði breytingar á því samfélagi sem við höfum búið í. Þrátt fyrir að hér hafi orðið fullkomið kerfishrun og tugir þúsunda heimila liggi í valnum á meðan tiltekin hópur hagnaðist og hefur haldið áfram að hagnast á falli krónunnar.
Kostnaðurinn vegna vegna hrunsins og afglapa í efnahagsstjórn er að venju að stærstum hluta tekinn í gegnum gengisfellingu krónunnar, sem síðan veldur okurvaxtakostnaði, sem endurspeglast einnig háu dagvöruverði.
Sá hópur sem berst gegn því að mál hrunsins verði gerð upp birtist okkur þessa dagana í hóp þeirra sem berst fyrir því að komið verði í veg fyrir að Landsdómur fái að ljúka sínum störfum.
Það er áberandi að þessi hinn sami hópur berst gegn öllum breytingum á íslensku samfélagi. Hann vill halda sínum tökum á samfélaginu og tryggja sína stöðu.
Vaxandi fjöldi fólks í því umhverfi sem ég starfa og lifi í er farinn að reikna með því að Sjálfstæðisflokkurinn nái völdum á næstunni. Maður heyrir fólk, þá sérstaklega fólk sem er að ljúka háskólanámi, æ oftar taka þannig til máls að það vilji ekki vera í þeim hóp sem berst fyrir því að hér verði uppgjör fyrir opnum tjöldum. Í þessu sambandi má benda á málflutning formanns lögmannafélagsins, hann endurspeglar þessi viðhorf ákaflega vel.
Fólk segir að það hafi ætíð verið þannig að þeir sem valdastéttin telji að standi fyrir sér hafa verið útilokaðir frá aðkomu að kjötkötlunum og góðum störfum. Í umræðum manna á milli er reiknað að venju með öflugum hefndaraðgerðum af hálfu sjálfstæðismanna gagnvart þeim sem hafa gagnrýnt hvert efnahagsstjórn flokksins leiddi landið.
Þetta endurspeglist vel í afstöðu nokkurra þingmanna og ráðherra, sem greinilega ætli ekki að taka áhættunni af því að verða fyrir hefndaraðgerðum sjálfstæðismanna þegar þeir komist til valda. Hér er vitanlega sérstaklega bent á þingmenn og ráðherra Samfylkingarinnar og svo maður tali nú ekki um ráðherra VG, sem hafa gengið í lið með Davíð Oddssyni.
Í þessum umræðum spá menn því að þeir sem hlýtt hafi kallinu og meðtekið þann boðskap sem ristjóri MBL boðar reikni með að fá að launum feita bita eins og t.d. sendiherrastöður eða góða bitlinga. Þannig hefur Ísland verið og gegn breytingum á því að tapa stöðunnu um að geta haldið herfanginu, almenning Íslands út af fyrir sig, berjast þessir menn.
Ég þarf ekki að telja upp þau nöfn sem eru nefnd í þessu sambandi, þau birtast daglega í öllum fréttum, þegar þessir hinir sömu reyna að færa fram rök fyrir því að Landsdómur eigi ekki að fá að ljúka sínum störfum.
Allir eigi að axla ábyrgð, en það blasir við að þeir eiga einungis við almenning í landinu ekki stjórnmála- og embættismenn.
Kostnaðurinn vegna vegna hrunsins og afglapa í efnahagsstjórn er að venju að stærstum hluta tekinn í gegnum gengisfellingu krónunnar, sem síðan veldur okurvaxtakostnaði, sem endurspeglast einnig háu dagvöruverði.
Sá hópur sem berst gegn því að mál hrunsins verði gerð upp birtist okkur þessa dagana í hóp þeirra sem berst fyrir því að komið verði í veg fyrir að Landsdómur fái að ljúka sínum störfum.
Það er áberandi að þessi hinn sami hópur berst gegn öllum breytingum á íslensku samfélagi. Hann vill halda sínum tökum á samfélaginu og tryggja sína stöðu.
Vaxandi fjöldi fólks í því umhverfi sem ég starfa og lifi í er farinn að reikna með því að Sjálfstæðisflokkurinn nái völdum á næstunni. Maður heyrir fólk, þá sérstaklega fólk sem er að ljúka háskólanámi, æ oftar taka þannig til máls að það vilji ekki vera í þeim hóp sem berst fyrir því að hér verði uppgjör fyrir opnum tjöldum. Í þessu sambandi má benda á málflutning formanns lögmannafélagsins, hann endurspeglar þessi viðhorf ákaflega vel.
Fólk segir að það hafi ætíð verið þannig að þeir sem valdastéttin telji að standi fyrir sér hafa verið útilokaðir frá aðkomu að kjötkötlunum og góðum störfum. Í umræðum manna á milli er reiknað að venju með öflugum hefndaraðgerðum af hálfu sjálfstæðismanna gagnvart þeim sem hafa gagnrýnt hvert efnahagsstjórn flokksins leiddi landið.
Þetta endurspeglist vel í afstöðu nokkurra þingmanna og ráðherra, sem greinilega ætli ekki að taka áhættunni af því að verða fyrir hefndaraðgerðum sjálfstæðismanna þegar þeir komist til valda. Hér er vitanlega sérstaklega bent á þingmenn og ráðherra Samfylkingarinnar og svo maður tali nú ekki um ráðherra VG, sem hafa gengið í lið með Davíð Oddssyni.
Í þessum umræðum spá menn því að þeir sem hlýtt hafi kallinu og meðtekið þann boðskap sem ristjóri MBL boðar reikni með að fá að launum feita bita eins og t.d. sendiherrastöður eða góða bitlinga. Þannig hefur Ísland verið og gegn breytingum á því að tapa stöðunnu um að geta haldið herfanginu, almenning Íslands út af fyrir sig, berjast þessir menn.
Ég þarf ekki að telja upp þau nöfn sem eru nefnd í þessu sambandi, þau birtast daglega í öllum fréttum, þegar þessir hinir sömu reyna að færa fram rök fyrir því að Landsdómur eigi ekki að fá að ljúka sínum störfum.
Allir eigi að axla ábyrgð, en það blasir við að þeir eiga einungis við almenning í landinu ekki stjórnmála- og embættismenn.
Gerast áskrifandi að:
Færslur (Atom)