Enn eitt "fixið"

Stjórnmálamönum hefur undanfarin ár verið tíðrætt um að til standi að lagfæra stökkbreytingu lána og það yrði gert með því að strika verðtryggingu út. Ráðherrar komu fram í fjölmiðlum veturinn 2010 og sögðust ætla að gera þetta með því taka þá fjármuni, sem til þessa þyrfti úr lífeyrissjóðunum.

Í kjölfar yfirlýsinga ráðherranna höfðu allmargir sjóðsfélagar samband við stjórnir sjóðanna og bentu á að það væru í gildi landslög og reyndar einnig stjórnarskrá, sem gerði þessa leið ófæra. Þingmenn gerðu ásamt nokkrum þekktum lýðskrumurum hróp að sjóðsfélögum og nefndu meðal annars „þrönga lagatúlkun!!“

Þessi leið hefði þýtt líklega allt að 3% skerðingu á bótum lífeyris- og örorkuþega í sumum almennu sjóðanna. Sjóðsfélagar opinberu sjóðanna myndu ekki verða fyrir skerðingum. Skuld ríkissjóðs við opinberu lífeyrissjóðina er í dag um 500 milljarðar og hækkar um tugi milljarða á ári og mun vaxa hraðar á komandi árum sakir þess að stóru barnasprengjuárgangarnir eru að nálgast á lífeyrisaldur.

Útgjöld Tryggingarstofnunar hækka ef lífeyrir frá lífeyrissjóðunum lækkar. Auknar skuldir ríkisjóðs vegna lífeyrisskuldbindinga og aukin útgjöld TR, kalla á enn frekari niðurskurð eða hækkun skatta. Hagdeild ASÍ telur að ekki verði komist hjá um 4-6% hækkun skatta og sú ákvörðun verði ekki dreginn lengur en í mesta lagi 4 ár. Ef lífeyriskerfið verður lagt í sömu rúst að það lá árið 1980, mun það kalla þar að auki á umtalsverða skattahækkun.

Flöt lækkun lána kemur þeim best sem mest hafa milli handanna, 80% af þeim fjármunum hafnar í vösum þeirra sem ekki þurfa á því að halda. Það sem nær til þeirra sem eru í vanda, það er að segja barnafjölskyldur og einstæðir foreldrar, verður of lítið til þess að bjarga þeim frá vandanum.

Í dag bendir flest til þess að kjósendur vilji að stjórnmálamenn hleypi efnahagslífinu í enn eitt verðbólgubálið. Þeir lofa að gera „allskonar ýmislegt“ fyrir landsmenn komist þeir til valda. Þeir nefna ekki hver eigi að standa straum af kostnaðinum, en það blasir við að þeir ætla að taka enn eitt fixið, detta bara einu sinni í það aftur og lofa svo að þeir verði edrú eftir það.

Eins og staðan er í dag þá á að fjármagna kosningaloforðin með enn einni gengisfellingunni, bara eitt verðbólgubálið enn. Lækka á verðgildi launa og framkalla eignaupptöku hjá launamönnum. Þessi aðferð hefur undanfarna áratugi jafngilt því að fjórðungur launa hafi verið tekinn úr launaumslögunum áður en þau ná í vasa launamanna.

Afnám verðtryggingar leysir engan vanda. Hækkun verðtryggðra lána er sakir þess að viðkomandi er ekki að greiða nema hluta vaxtakostnaðar. Verðtrygging er í raun greiðsludreifingarkerfi á ofurvöxtum, sem er afleiðing mikillar verðbólgu, sem er afleiðing óagaðrar efnahagsstjórnunar. Ef greiðsludreifingin er afnuminn verður fólki einfaldlega gert að greiða ofurvextina með öðrum hætti.

Ef við byggjum við stöðugleika ESB og hefðum samsvarandi verðbólgu og er í nágrannalöndum okkar, þyrftum við ekki verðtryggingarkerfi, eða með öðrum orðum þó svo við hefðum það áfram þá myndi verðtryggingarkerfið aldrei fara í gang.

Vextir mótast af verðbólgu auk raunvaxtakröfu og áhættuálagi. Ef samið er um verðtryggingargreiðsluform þá er áhætta mun minni og vaxtakrafa og áhættuálag lægra.

 

Í þessu sambandi má benda á að vaxtakrafa verðtryggðra lána er ríflega helmingi lægri en á þeim óverðtryggðu lánum sem er verið að bjóða í dag. Það þýðir að þegar verðbólga er lág, er lántaki að greiða umtalsvert hærri vexti á óverðtryggðum lánum, en verðtryggðum. Þarna er að finna ástæðu þess að verðtryggð lán hafa reynst mun hagstæðari sé til langs tíma litið.

Umræða þeirra sem telja að afnám verðtryggingar sé einhver lausn jafngildir því að reikna með því að meinið hverfi við það plástur sé fjarlægður af sárinu.

Lýðræðið lítilsvirt

Eftir að ljóst var að okkur væri að takast að losna undan einveldi konungs í byrjun síðustu aldar tóku Íslenskir stjórnmálamenn til við að undirbúa yfirtöku flokksræðis. Þýdd var dönsk stjórnarskrá og þar sem ráðherraræði var tryggt án of mikillar aðkomu þjóðarinnar.

Pilsfaldakapítalisminn var búinn til og helmingaskiptaregla flokksræðisins varð alls ráðandi.

Lýðræðið náði aldrei hingað, nema þá í stuttan tíma eftir búsáhaldabyltinguna, en Hæstiréttur afnám þá stuttu tilvist með ógildingu kosningar þjóðarinnar til Stjórnlagaþings.

Alþingi er þessa dagana að tryggja niðurstöðu Hæstaréttar með ógildingu þjóðaratkvæðisgreiðslu um nýja stjórnaskrá saminni af þjóðinni, sem átti að tryggja að þjóðin kæmist undan ofríki flokksræðisins.

Íslendingar kusu um framtíðina 20. okt. síðastliðinn, það var tækifæri sem margar þjóðir öfunduðu okkur af, á Íslandi væri samfélag þar sem lýðræði virkaði í alvöru, en ekki kæft eða skrumskælt af þingmönnum og hagsmunaöflum.

Fjölmargir erlendir fjölmiðlar sendu fréttamenn til Íslands til þess að fjalla um byltinguna sem íslenska þjóðin framkallaði árið 2009 með því að stilla sér upp fyrir framan Alþingishúsið.

Dáðst var að þjóðinni sem síðan kaus 25 einstaklinga í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að setja stjórnvöldum nýjar reglur og gerði það í beinu sambandi við þjóðina sem var virkur þátttakandi í þessu verki. Allt þetta vakti heimsathygli. Sú von vaknaði meðal þjóðarinnar að stjórnmálamenn myndu eftir þetta taka vilja þjóðarinnar alvarlega, ekki síst eftir að Rannsóknarskýrslan birti sín járnbundnu rök um spillinguna og fáránleikann.

Í þjóðaratkvæðagreiðslu kom glögglega fram að þjóðin vildi setja valdhöfum skýrari leikreglur og leiðrétta þá misskiptingu sem hér er. Það birtist í niðurstöðunum, 67 % kjósenda samþykkti að Alþingi skyldi fara eftir tillögum stjórnlaganefndar um nýja stjórnarskrá. 82% vildu að náttúruauðlindir væru í eigu þjóðarinnar, 77% vildu auka persónukjör til Alþingis, 71% vildu auka beint lýðræði. Allt eru þetta ákvæði í tillögum að nýrri stjórnarskrá.

Í öllum ríkjum sem vilja láta flokka sig meðal lýðræðisríkja lúta stjórnmálamenn án nokkurra skilyrða niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslna. Annað er grímulaus tilraun til valdaráns. Ræðustóll Alþingis hefur undanfarna 20 mánuði verið hertekinn með innihaldslausu málþófi þar sem lýðræðið hefur verið skrumskælt.

Sigmundur Davíð formaður Framsóknarflokksins hefur nýlega bent á það í spjallþætti að ef flytja ætti  stjórnarskrármálið fram á næsta haust, þá lendi það inni á sama tíma og umræða fari fram um fjárlögin.

Sigmundur upplýsti okkur um hvaða vinnubrögð hann hefur tamið sér vinnubrögð með því að segja „þá væri auðvelt að beita málþófi til að eyðileggja málið.“ Hér talar sá stjórnmálamaður sem beitir sér ásamt formanni Sjálfstæðisflokksins, fulltrúum pilsfaldakapítalismans og helmingaskipta flokksræðisins, hvað harðast fyrir því að viðhalda þeim ofurtökum sem forverar þeirra tókst að ná á Íslensku hagkerfi.

Þeir eru ásamt sínum aðstoðarmönnum ætíð alltaf búnir að leggja línurnar um hvernig hægt verði að halda áfram á þeirri braut.

Mér er algjörlega misboðið hvernig formenn núverandi stjórnarflokka gengu í lið með þeim sem hafa lítilsvirt þjóðina undanfarna mánuði, undirgengust ofurveldi flokksræðisins og eru búnir að klúðra síðustu von okkar að nú tækist að ná fram vilja fólksins.

Hér er stefnt á að viðhalda flokksræðinu og koma í veg fyrir að íslenskur almenningur fái notið lýðræðis.

Nú er búið að koma því í gegn að á Íslandi telji Alþingi sig ekki skuldbundið að fara eftir niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslna. Jafnvel þó fyrir liggi hvað 67% þjóðarinnar vilji.

Þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar hafa undanfarin misseri ítrekað lýst því yfir að þeir muni ekki taka mark á þjóðaratkvæðagreiðslu um ESB, gangi niðurstaðan gegn þeirra eigin skoðunum!!!

Bætum hag heimilanna og spörum fyrir skuldunum

Seðlabankinn áætlar að með upptöku evru sparist 5 til 15 milljarðar króna á ári í beinan viðskiptakostnað sú mynt sem við höfum virki sem viðskiptahindrun. Sá kostnaður lendir á öllum viðskipum sem eiga sér stað með erlendan gjaldeyri. Einnig verður að benda á þann sparnað sem hlýst af því að þurfa ekki að halda úti stórum gjaldeyrisforða til að styðja við smáa mynt.

Á meðan við erum með sjálfstæða mynt verðum við að halda úti gjaldeyrisvarasjóð, við eigum ekki fyrir honum og verðum sakir þess að taka hann allan að láni. Vaxtakostnaður vegna gjaldeyrisvarasjóðsins Íslands er um 33 milljarðar króna á ári. Auk þess verðum við að greiða hærri vaxtaprósentu. Samkvæmt gögnum frá hagdeildum vinnumarkaðsins og Viðskiptaráði, er vaxtamunur á ríkisskuldabréfum og húsnæðislánum 4,2-4,5% hærri hér á landi en innan Evrulandanna. Þessi vaxtamunur stafar af verðbólgu og óstöðugleika sem rekja má beint til krónunnar, þar sem hún er allt of lítil.

Skuldir ríkissjóðs eru c.a. 1400 milljarðar, skuldir einstaklinga 1500 milljarðar og skuldir fyrirtækja 1700 milljarðar, eða samtals 4600 milljarðar. 4,2% aukavextir af 4600 milljörðum nemur 193 milljörðum á hverju ári. Allur kostnaður af vöxtum hvort sem er frá ríki eða fyrirtækjum lendir vitanlega á almenningi beint eða óbeint. Þessi upphæð jafngildir 2,5 milljóna aukaútgjöldum sem hver 4ra manna fjölskylda þarf að bera á Íslandi umfram Evrulönd á hverju ári.

Kostnaður alls heilbrigðiskerfisins er um 116 milljarðar á ári og allur útflutningur á sjávarafurðum er um 230 milljarðar. Árlegur kostnaður landsmanna vegna krónunnar samsvarar öllum útflutningstekjum sjávarafurða.

Árlegur rekstrarkostnaður Landsspítalans er um 35 milljarðar og byggingakostnaður ný Landsspítala um 100 milljarðar. Árlegur aukakostnaður krónunnar er 6 sinnum árlegur rekstrarkostnaður Landsspítalans og tvöfaldur byggingakostnaður Landsspítalans. Þessi aukakostnaður vegna krónunnar jafngildir 14% af landsframleiðslu. Engin þjóð þolir slíkan kostnað af sínum gjaldmiðli.

Menn halda svo hvern fundinn á fætur öðrum og tala um að bæta hag heimilanna í landinu og segjast jafnframt leita að sparnaðarleiðum. Stærsti sparnaður Íslandssögunnar yrði með því að taka upp annan gjaldmiðil. Þjóð sem notar svo dýran gjaldmiðil er langt komin með að gera stóran hluta þegna sinna eignalausa.

Við hefðum getað sparað 1000 milljarða sl. 5 ár og aðra 1000 milljarða næstu 5 ár. Það eru 2000 milljarðar eða 25 milljónir á hverja 4ra manna fjölskildu. En lesandi góður það liggur nefnilega fyrir að allur gjaldeyrir landsins verður búinn 2016, sem þýðir ekki nema eitt auknar erlendar lántökur á enn hærri vöxtum en áður, sem magna mun vandann enn frekar

Lækkun vaxta myndi hafa gríðarleg áhrif á greiðslubyrði heimila vegna íbúðarlána. Samkvæmt nýlegum útreikningum ASÍ getur árlegur sparnaður fyrir íslensk heimili numið um 15 milljörðum króna fyrir hverja prósentu í lægri vöxtum.

Til þess að dreifa þessum gríðarlega vaxtakostnaði eru húsnæðislán á Íslandi 40 ár í stað 20 ára eins og er í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Íslensk fjölskylda greiðir 2,4 sinnum meira fyrir sína íbúð þegar upp er staðið. Til þess að geta það þarf íslenska fjölskyldan að skila um 10 klst. lengri vinnuviku en sú danska, ekki í 20 ár heldur 40 ár svo öllu sé til haga haldið.

Íslenskum launamönnum er gert að búa í efnahagslegum þrælabúðum.

Sem dæmi má nefna að Rafiðnaðarsambandið hefur frá árinu 1970 samið um launahækkanir sem nema um 3.500% launahækkunum, á sama tíma og Danska rafiðnaðarsambandið samdi um 330% launahækkanir. Þetta segir reyndar allt sem þarf að segja um þetta mál.

Við höfum undanfarnar vikur fylgst með óróleika meðal heilbrigðistétta, sú snjóhengja sem þar hefur safnast upp var ekki leyst endanlega með samningum við hjúkrunarfræðinga. Það vitum við öll.

Það að dæma verðtryggingu ólöglega leysir ekki lánavanda heimilanna, lánavandinn mun einfaldlega breytast og ekki endilega batna. Það vitum við öll.

Við verðum að ráðast að rót vandans, gjaldmiðilsmálum.

Flokksræðið við völd

Íslenskir stjórnmálamenn tóku þá stefnu eftir að ljóst varð að við værum að losna undan einveldi konungs að undirbúa yfirtöku flokksræðis. Lýðræðið náði aldrei hingað, nema þá í stuttan tíma eftir búsáhaldabyltinguna, en Hæstiréttur afnám þá stuttu tilvist með ógildingu kosningar þjóðarinnar til Stjórnlagaþings. Alþingi er þessa dagana að tryggja niðurstöðu Hæstaréttar með ógildingu þjóðaratkvæðisgreiðslu um nýja stjórnaskrá saminni af þjóðinni, sem átti að tryggja að þjóðin kæmist undan ofríki flokksræðisins.

 

Íslendingar kusu um framtíðina 20. okt. síðastliðinn, það var tækifæri sem margar þjóðir öfunduðu okkur af. Fréttin um kosningarnar fór víða og þar kom fram að á Íslandi væri samfélag þar sem lýðræði virkaði í alvöru, en væri ekki kæft eða skrumskælt af þingmönnum og hagsmunaöflum.

 

Fjölmargir erlendir fjölmiðlar sendu fréttamenn til Íslands til þess að fjalla um byltinguna sem íslenska þjóðin framkallaði árið 2009 með því að stilla sér upp fyrir framan Alþingishúsið. Dáðst var að þjóðinni sem síðan kaus 25 einstaklinga í þjóðaratkvæðagreiðslu til þess að setja stjórnvöldum nýjar reglur og gerði það í beinu sambandi við þjóðina sem var virkur þátttakandi í þessu verki. Allt þetta vakti heimsathygli.

 

Eftir byltinguna fannst flestum útilokað að þingmenn myndu voga sér að halda áfram á sömu braut, því búið væri að fletta svo rækilega ofan af spillingu, dugleysi og svikum að ekki yrði aftur snúið. Sú von vaknaði meðal þjóðarinnar að stjórnmálamenn myndu eftir þetta taka vilja þjóðarinnar alvarlega, ekki síst eftir að Rannsóknarskýrslan birti sín járnbundnu rök um spillinguna og fáránleikann.

 

Í þjóðaratkvæðagreiðslunni kom glögglega fram að þjóðin vildi setja valdhöfum skýrari leikreglur og leiðrétta þá misskiptingu sem hér er. Það birtist í niðurstöðunum, 67 % kjósenda samþykkti að Alþingi skyldi fara eftir tillögum stjórnlaganefndar um nýja stjórnarskrá. 82% vildu að náttúruauðlindir væru í eigu þjóðarinnar, 77% vildu auka persónukjör til Alþingis, 71% vildu auka beint lýðræði.

 

Allt eru þetta ákvæði í tillögum að nýrri stjórnarskrá. Í öllum lýðræðisríkjum lúta stjórnmálamenn án nokkurra skilyrða niðurstöðum þjóðaratkvæðagreiðslna. Annað er grímulaus tilraun til valdaráns. 
 

Ræðustóll Alþingis hefur undanfarna 20 mánuði verið hertekinn með innihaldslausu málþófi þar sem lýðræðið hefur verið skrumskælt með því gera að engu niðurstöðu mikils meirihluta þeirra kjósenda sem mæta á kjörstað.

 

Í spjallþætti í gær kom fram hjá Sigmundi Davíð formanni Framsóknarflokksins að ef að flytja ætti stjórnarskrármálið fram á næsta haust, þá lendi það inni á sama tíma og fjárlögin. Hann upplýsti okkur um vinnubrögð sín með því að segja „þá væri auðvelt að beita málþófi til að eyðileggja málið.“ Hér talar sá stjórnmálamaður sem beitir sér hvað harðast fyrir því að viðhalda flokksræðinu og er þegar farinn að leggja línurnar um hvernig hægt verði að halda áfram á þeirri braut.

 

Mér er misboðið hvernig formenn stjórnarflokkanna hyggjast ganga í lið með þeim sem hafa lítilsvirt þjóðina undanfarna mánuði. Ég féllst á að vera á lista Samfylkingarinnar í vor vegna drengilegrar baráttu Samfylkingarinnar í þessu máli, en sú ákvörðun mín virðist hafa verið byggð á misskilning. Hér er stefnt á að viðhalda flokksræðinu og koma í veg fyrir að íslenskur almenningur fái notið lýðræðis.

Heill þér Sjálfstæðisflokkur

Nú er ljóst að valdastéttin í Sjálfstæðisflokknum er búinn að tryggja tök sín enn betur á flokknum og ætlar ekki að sleppa þeim tökum sem hún hefur á Íslensku samfélagi og stefnir að því að viðhalda einangrun Íslands. Hvergi vottar fyrir endurskoðun á útfærslu Eimreiðarhópsins á frjálshyggjunni þrátt fyrir við höfum Hrunið og ítarlega skýrslu rannsóknarnefndar Alþingis.

Hvergi í heiminum tókst að tapa nándarnærri jafnmiklu fé, í hlutfalli við stærð hagkerfisins,  á jafnskömmum tíma og undir stjórn og stefnu Sjálfstæðisflokksins. Þessi stefna gerði það mögulegt að taka lítið ríkisbankakerfi með sáralítil erlend umsvif og búa til úr því bólu upp á ferfalda landsframleiðslu innan bankakerfisins og líklega annað eins utan þess.

Gjaldþrot íslenska bankanna eru öll á topp 10 lista þeirra stærstu í mannkynssögunni. Frelsið og eftirlitsleysið sem flokkurinn beitti sér fyrir leiddi til ofboðslegar misskiptingar og ójafnaðar og fáir efnuðust mikið á kostnað fjöldans. Hér spilar krónan í einangruðu efnahagskerfi stórt hlutverk. Þessu vill valdastétt Sjálfstæðisflokksins ekki breyta og unir vel þeirri mismunun sem almenning er búið í gjaldeyrishöftunum og ofurvöxtunum.

Þetta er það kerfi sem tekur ekki mið af hagsmunum almennings. Hann er réttindalaus. Það eru fyrirtækin sem eiga að stjórna landinu með sína hagsmuni í fyrirrúmi og velja þau kjör sem almenning er boðið upp á. Þau viðhorf sem höfð voru að leiðarljósi við uppbygging á samfélagi okkar síðustu öld er að glatast og viðhorf fjármálanna hafa tekið yfir.

Við höfum undanfarið séð þá valdbeitingu sem flokkurinn vill viðhafa gagnvart þjóðinni þegar hann virðir að vettugi afgerandi niðurstöðu í þjóðaratkvæðagreiðslu. Flokkurinn ítrekar þessa afstöðu á landsfundinum þegar hann vill ekki láta kanna til hlítar hvað okkur standi til boða í samningum við nágrannlönd okkar. Hann óttast það nefnilega að það muni leiða til þess að hann missi þau tök sem hann hefur á íslensku efnahagslífi.

Mannfyrirlitning fjölþjóðafyrirtækjanna endurspeglast í þeim viðhorfum sem borin eru til okkar frá landsfundi Sjálfstæðisflokksins. Opnir óheftir markaðir leiddu Ísland, eina ríkustu þjóð Evrópu, í gjaldþrot og fleiri eru á leiðinni. Gjaldþrot auðhyggjunnar og nýfrjálshyggjunnar blasir við hvert sem litið er. Fjárfestar eru prímusmótorar þessa ferlis blindaðir af þeirri veðmálakeppni sem fer fram undir flautuspili greiningardeildanna.

Við sjáum þetta ekki bara hér á landi barnaþrælkun eykst, mansal viðgengst sem aldrei áður, kynlífsþrælkun vex, réttindalausum farandverkamönnum fjölgar og hungrið í heiminum vex og þeim fjölgar sem ekki hafa aðgang að vatni.

Einu sinni var ég flokksbundinn á Sjálfstæðisflokknum, þá fylgdi hann norrænum gildum og var stærsti krataflokkur landsins. En stefna Eimreiðarinnar hrakti mig á brott. Það er gott að flokkurinn opinberi sig svona rækilega eins og gert er á þessum landsfundi. Það var viðtekin venja hjá Eimreiðarhópnum að draga upp leiktjöld norrænnar jafnaðarstefnu síðustu daga fyrir kosningar, en draga þau niður þegar kjörstöðum var lokað.

Nú er það ekki gert, Heill þér Sjálfstæðisflokkur, eða hitt þá heldur.

Ónýtur gjaldmiðill veldur óróleika á vinnumarkaði

Það eru ekki nema 2-3 áratugir síðan allar innistæður íslenskra sparifjáreigenda í bönkum og lífeyrissjóðum brunnu upp á verðbólgubáli. Þar lagðist á eitt, lélegur gjaldmiðill og sveiflukennd, ómarkviss peningastjórnun, sem er ekki trúverðug, enda erlendir fjárfestar tregir til þátttöku í rekstri á íslandi. Upptaka evru eða tenging krónunnar við Evruna með vikmörkum og baktryggingu Seðlabanka ESB eins og Danir og Færeyingar hafa gert mun gera okkur kleift að ná langþráðum stöðugleika.

Seðlabankinn áætlar að með upptöku evru sparist 5 til 15 milljarðar króna á ári í beinan viðskiptakostnað. Þá getur sjálfstæð mynt ein og sér virkað sem viðskiptahindrun. Beinn viðskiptakostnaður vegna sérstaks gjaldmiðils er kostnaður sem fylgir því að skipta úr einum gjaldmiðli yfir í annan, það er þegar evrur eru keyptar fyrir krónur og öfugt. Þessi kostnaður lendir bæði á fjármálafyrirtækjum sem eiga viðskipti sem erlendan gjaldeyri fyrir innlendan og einnig hjá einstaklingum og fyrirtækjum sem þurfa að kaupa eða selja erlendan gjaldeyri til að greiða fyrir tiltekin viðskipti.

Einnig verður að benda á þann sparnað sem hlýst af því að þurfa ekki að halda úti stórum gjaldeyrisforða til að styðja við smáa mynt. Vaxtakostnaður vegna gjaldeyrisvarasjóðsins Íslands er um 33 milljarðar króna á ári og eins hærri vaxtakostnaðar vegna þeirra lánakjara sem Íslandi býðst með sinn ótrúverðuga gjaldmiðil.

Lækkun vaxta mun hafa gríðarleg áhrif á greiðslubyrði einstaklinga, heimila og fyrirtækja. Sem dæmi má nefna að samkvæmt nýlegum útreikningum Alþýðusambands Íslands getur árlegur sparnaður fyrir íslensk heimili numið um 15 milljörðum króna fyrir hverja prósentu í lægri vöxtum.

Óstöðugur gjaldmiðill veldur því að vextir hér á landi eru um 5% hærri en í nágrannalöndum okkar, þetta kostar heimilin og fyrirtækin í landinu gríðarlega mikið, eða með öðrum orðum íslensk heimili eru að greiða árlega 75 milljarða í vexti umfram það sem hér væri ef við værum með „eðlilegan“ gjaldmiðil.

Til þess að dreifa þessum gríðarlega vaxtakostnaði eru húsnæðislán á Íslandi 40 ár í stað 20 ára eins og er í þeim löndum sem við berum okkur saman við. Íslensk fjölskylda greiðir 2,4 sinnum meira fyrir sína íbúð þegar upp er staðið. Til þess að geta það þarf íslenska fjölskyldan að skila um 10 klst. lengri vinnuviku en sú danska, ekki í 20 ár heldur 40 ár svo öllu sé til haga haldið. Ef við værum með lán á breytilegum vöxtum, þá koma reglulega tímabil þar sem engin ræður við vaxtagreiðslurnar. Þegar ég keypti mína fyrstu íbúð árið 1971 fóru vextir á tímabili upp í 49,5%. Til þess að ráða við þetta þá var tekin upp árið 1982 greiðsludreifing á vöxtum með því að færa hluta ofurvaxtanna með jafngreiðslukerfi yfir á seinni hluta 40 ára greiðslutímabils.

Andstæðingar þess að íslenskar fjölskyldur geti búið við sambærileg kjör og fjölskyldur í nágrannalöndum okkar segja að með því sem stefnt að afsali fullveldi þjóðarinnar. Öll þekkjum við mörg dæmi um sjálfstæðar þjóðir sem ekki telja brýna þörf að nota eigin mynt. Þar má t.d. nefna Lúxemborg með innan við hálfa milljón íbúa, eitt af stofnríkjum Evrópusambandsins og smáríkið Möltu með tæplega 400.000 íbúa. Eystrasaltslöndin þrjú, Eistland, Lettland og Litháen, sem fagna frelsi eftir langa ánauð, stefna inn í Evrópusambandið og eru að taka upp Evru, trúlega ekki með nýja áþján í huga. Finnar nota Evru og Danir eru með sinn gjaldmiðil fasttengdan við Evru, þannig mætti lengi telja. Eru leiðtogar þessara þjóða landráðamenn?

Íslenskum launamönnum er gert að búa í efnahagslegum þrælabúðum. Í könnunum kemur fram að íslenskir launamenn eru harðastir allra Evrópuþjóða í verkföllum og vinnudeilum. Það er ómögulegt að semja um laun þar sem efnahagsumhverfi er óstöðugt og verðbólgan og reglulegar gengisfellingar eyðileggja alla kjarabaráttu. Besti kostur krónunnar segja efnahagsráðunautar fyrrverandi ríkisstjórna er að „þá er blóðsúthellingalaust hægt að leiðrétta of góða kjarasamningar verkafólks með því að gengisfella krónuna.“

Sem dæmi má nefna að Rafiðnaðarsamband Íslands hefur frá árinu 1970 samið um launahækkanir sem nema um 3.500% launahækkunum, á sama tíma hefur Danska rafiðnaðarsambandið samið um 330% launahækkanir. Þetta segir reyndar allt sem þarf að segja um þetta mál.

Íslenskir rafiðnaðarmenn eru ekki 3.000% flinkari í kjarasamningum en Danir. Það blasir við þegar kaupmáttur okkar er borinn saman við Danina, þrátt fyrir að við látum 10 klst. lengri vinnuviku liggja milli hluta. Það er skattur sem íslenskur launamaður skilar til samfélagsins og útflutningsfyrirtækjanna til þess að standa undir því fullveldi að viðhalda íslenskri krónu. Veik króna stuðlar að verkföllum og óstöðugleika á vinnumarkaði. Það er verulegur ávinningur í því að nota mynt sem skipar traustan sess á alþjóðavettvangi, en upp á slíka stöðu býður Evran.

 

Við höfum undanfarnar vikur fylgst með óróleika meðal heilbrigðistétta, sú snjóhengja sem þar hefur safnast upp var ekki leist endanlega með samningum við  hjúkrunarfræðinga. Það vitum við öll.

 

Það að dæma verðtryggingu ólöglega leysir ekki lánavanda heimilanna, lánavandinn mun einfaldlega breytast og ekki endilega batna. Það vitum við öll.

 

Við verðum að ráðast að rót vandans.

 

Búsáhaldabyltingin fjögurra ára.

Þessi pistill birtist nýlega í norsku blaði þar sem ég er fastur pistlahöfundur.

 

Nú eru rétt 4 ár síðan almenningur stillti sér upp fyrir framan Seðlabankann og Alþingishúsið í Reykjavík, barði potta og pönnur, kveikti bál, söng, hrópaði, öskraði, stappaði og klappaði í búsáhaldabyltingunni. Fólkið vildi breytingar, enda hafði orðið á Íslandi algjört efnahags- og kerfishrun.

 

Mikil siðspilling afhjúpaðist, það ásamt hörmungum í efnahagslífinu vöktu reiði fólks sem fór þúsundum saman út á götur og mótmælti. Aðalkrafan var að þáverandi ríkisstjórn færi frá, boðað yrði til kosninga og frávikningu stjórnar Seðlabankans, sem hafði keyrt hann í 800 milljarða gjaldþrot.

 

Mótmælaaldan óx dag frá degi, bál voru kveikt, pústrar féllu milli manna, lögreglan stóð í ströngu og undir niðri dunaði beljandinn í pottaslættinum fram á miðjar nætur og fólkið hrópaði: „Vanhæf ríkisstjórn, burtu með seðlabankastjórann."

 

Og fólkið hafði sitt fram, en síðan þá hefur borið á því að fyrrum valdhafar vilji endurskrifa þessa sögu. Á Íslandi hafi orðið „svokallað Hrun“ segja þeir, og halda því jafnframt fram að það hafi einungis verið nokkrir úr unglingadeildum þáverandi stjórnarandstöðuflokkum sem stóðu fyrir skrílslátunum.

 

Þetta er fjarri öllu sanni, í janúar 2009 var gerð meðal allra íslendinga skoðanakönnun og spurt um afstöðu fólks til mótmælanna. Svörin voru skýr, tæp 46 prósent íslendinga voru hlynnt þeim og tæpt 21 prósent mjög hlynnt þeim.

Nú er að renna út kjörtímabil þeirrar ríkisstjórnar, sem var til úr búsáhaldabyltingunni og hafinn undirbúningur næstu alþingiskosninga. Hvar stöndum við? Gjaldeyrishöft valda því að erfitt er að meta raunverulega stöðu Íslands. Skuldir almennings tóku stökkbreytingum í kjörfar 46% gengisfellingar krónunnar, mikillar verðbólgu og vaxta upp á þriðja tug prósenta. Sparifé margra hvarf þegar fjölmörg fyrirtæki og verðbréfasjóðir stóðu skyndilega uppi sem verðlausar skeljar og fjármagnið hvarf inn á leyndareikninga í Karabíska hafinu.

 

Verðlag húsa lækkaði um þriðjung og fjölmargar fjölskyldur sem áður höfðu átt hlut í sínum íbúðum, áttu skyndilega ekkert og horfðust í augu við ókleifar skuldir. Matvæla- og landbúnaðarstofnun Sameinuðu þjóðanna heldur utan um vísitölu matarverðs í heiminum. Samkvæmt henni hefur matarverð í heiminum almennt hækkað um 35 prósent á sama viðmiðunartímabili.

 

Ástæður þessara hækkana eru mýmargar. Náttúran hefur þar spilað stórt hlutverk. Mestu þurrkar sem orðið hafa í Bandaríkjunum í 50 ár, skógareldar í Rússlandi, uppskerubrestir í Evrópu og jarðskjálftar í Japan hafa valdið miklum hækkunum á korni, kjöti, mjólkurvörum og mörgu öðru.

Í alþjóðavæddu samfélagi skiptir verð á olíu höfuðmáli í verði matvæla, enda þarf að flytja matvælin frá þeim löndum þar sem er arðbært að framleiða þau til þeirra sem vilja neyta þeirra. Hrávöruverð hefur hækkað mikið í kjölfar alþjóðlegu fjármálakreppunnar. Fjárfestingar færðust úr hlutabréfum yfir í hrávörur sem héldu betur verðgildi sínu.

 

Hér vegur það þungt að millistétt heimsþorpsins stækkar á hverju ári og notar því bæði meira eldsneyti og borðar dýrari og fjölbreyttari fæðu. En stóri þátturinn í mikill verðhækkun á dagvöru heimilanna á Íslandi er hrun íslensku krónunnar sem lifir í sinni eigin veröld inna gjaldeyrishaftanna.

 

Heimsbyltingin átti að eyða kapítalismanum úr mannfélaginu spáði Karl Marx, en í stað þess bylti kapítalisminn heiminum með víðtækum afleiðingum og þar er að finna eina stærstu breytingu okkar umrótstíma. Samfélög eru að leysast upp vegna áherslu á einstaklingshyggju og frelsi til að velja án tillits til samfélagsins og afleiðinganna.

 

Allar áherslur miða að forréttindum og hagsmunum þeirra sem eiga fjármagnið. Marx sagði að einungis upplýst fjöldahreyfing verkafólks gæti haft forystu í slíkri byltingu, en mánaðarleg gluggaumslög og kreditkortareikningar hinnar hratt vaxandi millistéttar hafa gert spádóma Marx að engu og eru búin að draga allar vígtennur úr verkalýðshreyfingunni.

Reyksprengjur og lýðskrum

Nú er farið að hilla undir kosningar og nokkrir stjórnmálamenn byrjaðir að draga upp um sig pilsin og setja sig í þær stellingar að vera sætasta stelpan á ballinu. Þeir horfa fram hjá staðreyndum, eins og ætíð, sakir þess hversu mikið kostar að benda á nokkrar óþægilegar staðreyndir, t.d. eins hvað króna kostar launamenn mikið, hverjir eru í raun að borga ef verðtrygging er lögð niður og fleira. Em það er ljóst er að almenningur mun ekki lengur sætta sig við það umhverfi sem krónan býður upp á með reglulegum gengisfellingum sem valda hækkun vaxta og skulda og skerðingu launa.

En þessir „sumir stjórnmálamenn“ hafa hingað til komist upp með að verja núverandi kerfi með því að kasta upp margskonar reyksprengjum til þess að villa fólki sýn og margir hafa trúað því að krónan sé bjargvættur, það er hið gagnstæða hún er sjúkdómurinn. Króna er verkfæri sem valdhafar vilja halda í til þess að færa kostnað vegna eyðsluhyggju og vanhugsaðra kosningaloforða yfir á almenning, með reglubundnum gengisfellingum. Einnig leggja helstu kostunaraðilar „sumra stjórnmálamanna“ fast á um að krónunni verði ekki hent.

Alls ekki má viðurkenna að ESB er raunverulegur kostur, líklega sá eini sem er í boði til þess að koma í veg fyrir annað Hrun og enn meiri fólksflótta frá Íslandi. Andstæðingar ESB umræðunnar nota öll vopn til þess að eyðileggja rökræna samræðu. Nú er því haldið fram að Kanadamenn séu gríðarlega spenntir að við tökum upp Kanadadollar. Eru Kanadamenn virkilega tilbúnir að spandera á okkur þeim fjármunum sem hlýst af því að verja okkar hagkerfi? Eru þeir til í að kaupa allar krónur sem eru í umferð, allt lausafé og skuldabréf og greiða það upp í topp með kanadískum dollurum? Henda svo öllum krónunum í ruslið. Fyrirfinnst enn í heiminum slík gjafmildi og hjartahlýja?

Þetta er óraunhæft og fyrir því eru nokkrar ástæður.

1. Við eigum ekki nægan gjaldeyrisforða sjálf til að kaupa það magn af viðkomandi gjaldeyri til að mæta lausu fé í umferð. Því yrðum við að fá samþykki AGS og Norðurlandanna til að nota lánin frá þeim til þessa arna og það gæti reynst þrautin þyngri. Ljóst má vera að þessar þjóðir myndu ekki vilja fá greitt með krónum fyrir sinn gjaldeyri.

2. Ef okkur tækist að safna saman nægum gjaldeyri til að umbreyta myntinni er ljóst að lítið væri eftir til að mynda varaforða – sá sem er til og er í raun lánsfé færi í myntbreytinguna. Auðvitað skiptir máli á hvaða skiptigengi þessi aðgerð yrði framkvæmd. Ef krónan er of veik (aflandsgengið er 250-300 á evrunni) rýrna eignir okkar tekjur gríðarlega við myntbreytinguna og ef krónan er of sterk göngum við nærri samkeppnishæfni atvinnulífsins og þar með störfum okkar og tekjum.

3. Gefum okkur að við notum jafnvægisgengið sem gæti legið í kringum 130-140 kr. á evruna. Þegar umbreytingunni væri lokið skiptir miklu máli að aðgerðin sé svo trúverðug og traust – að hér verði svo öflugt atvinnulíf – að ekki leiki minnsti vafi á því að við munum standa við skuldbindingar okkar gagnvart erlendum innistæðueigendum sem eru æði margir. Ef þeir telja hins vegar að nú séu þeir lausir og best sé að taka evrurnar og hverfa aftur heim á þarlendan fjármálamarkað er ljóst að bankarnir lenda fljótlega í lausafjárvanda – þá vantar þá meiri gjaldeyri í lausu fé.

Í venjulegu hagkerfi myndi Seðlabankinn sjá til þess að bankinn fengi ,,innlendu myntina‘‘ ef ekki með öðru þá með prentun fleiri seðla. Þetta er hins vegar ekki hægt og þá erum við komin í sama vanda nema hvað við erum búin að sólunda varasjóðnum sem við fengum að láni hjá AGS og Norðurlöndunum til að hleypa þeim erlendu fjárfestum, sem eignuðust íslensk verðbréf þegar þeir voru að veðja á vaxtamun milli Íslands og annarra landa, út úr hagkerfinu með erlendan gjaldeyri og sitjum uppi með afleiðingarnar. Það er ástæðan fyrir því að AGS og Norðurlöndin myndu trúlega aldrei samþykkja svona aðgerð – hún gengur einfaldlega ekki upp.

4. Þá er ótalin sá vandi sem yrði í framtíðinni að ef okkur tekst að koma hagvexti í gang þarf peningamagnið í umferð að fylgja hagvextinum– en ekki vaxa meira en sem nemur hagvexti. Til að gera það í hagkerfi með gjaldmiðil annars ríkis verður Seðlabankastjóri að fara reglulega til þess ríkis með afrakstur útflutningsins og kaupa meiri gjaldeyri og ef hér kæmi upp einhver efnahagskreppa aftur (og það verðum við að gera ráð fyrir að muni gerast) er enginn bakhjarl og engin prentsmiðja.

Þessi mál hafa verið rædd ítarlega á fundum innan verkalýðshreyfingarinnar og hún hefur komist að þeirri niðurstöðu að eina færa leiðin út úr þessum ógöngum sem núverandi gjaldmiðill og ábyrgðarlaus efnahagsstefna undanfarinna ára hefur leitt okkur í væri umsókn um aðild að ESB og upptaka evru. Og það eins fljótt og auðið er ef okkur tekst að ná ásættanlegum aðildarsamningi sem tryggir hagsmuni okkar í sjávarútvegs-, landbúnaðar- og byggðamálum.

Takist þetta er okkur greið leið inn í myntsamstarf Evrópuríkjanna innan ramma ERM-II í stað núverandi gjaldeyrishafta til að lækka vexti og koma fjárfestingum og atvinnusköpun í gang. Það sýnir reynsla Eystrasaltsríkjanna að aðlögunarferli vaxtanna hefst strax innan ERM-II þannig að áhrifin koma mikið fyrr en þann dag sem við fengjum myndina sjálfa. Ekki hafa orðið neinar þær grundvallar breytingar á okkar aðstæðum sem breyta þessari stöðu.

Forseti sáttar og samlyndis

Ólafur Ragnar hefur í dag einstakt tækifæri til að verða forseti sáttar og samlyndis, í stað deilna og sundurlyndis. Sjáum hvort honum ber gæfa til að nýta það.

 

En það er til aldagömul reynsla sem nefnd er messíasarkomplex. Hann lýsir sér í yfirmáta heilbrigðri sjálfsmynd og bjargfastri trú – reistri á sannleik sem öðrum er hulinn - fyrir því að hann sjálfur og enginn annar geti bjargað tiltekinni þjóð frá glötun.

 

Þessu skylt er upprisuheilkennið, sem birtist í endurkomu frelsarans.

 

Hátti svo til að kjósendur í lýðræðisríki kjósi, kosningar eftir kosningar einstaklinga án þess að huga að getu þeirra til að sinna störfum sínum, þá er ábyrgðin á slökum verkum embættis- og eftirlitskerfisins ekkert síður kjósendanna en þeirra sem afglöpin frömdu.

 

Hverjir voru við völdin þegar Icesave var afskiptalaust komið á koppinn? Hverjir fóru um heimsbyggðina og boðuðu fagnaðarerindi hins Íslenska efnahagsundurs?

 

"You ain't seen nothing yet".

Ómerkilegasta grein mánaðarins

Í gær birtist grein í Fréttablaðinu eftir Bjarna Jónsson, stjórnarformann fyrirtækis sem nefnist Nordic Store sem margir eru hrifnir af. Áberandi er að þar er sá hópur sem alltaf fagnar ef veist er að starfsemi samtaka launamanna og vitanlega er Silfur Egill þar fremstur í flokki að venju.

Í greininni er í besta falli um að ræða misskilning að ræða eða kannski þekkingarskort eða eru það stjórnmálaskoðanir sem blinda eins og svo oft þegar kemur að réttarstöðu launamanna.

Það er ekki hægt að skilja Bjarna öðruvísi en svo að hann vilji leggja niður það öryggisnet sem byggt hefur verið hér á landi og fara amerísku leiðina.

Þeir sem þekkja til í þessum málum vita að íslenskt verkafólk gerði kröfur um að hér á landi væri svipað bótakerfi og þekktist í hinum Norðurlandanna, ástandið væri ekki eins og Bjarni mælir með velferðarkerfið verði lagt niður og þeir sem hafi vinnu njóti þess, hinir liggi í göturennunni.

Þau framlög sem Bjarni talar um eru ekki framlag fyrirtækja, þetta er hluti launa. Sama gildir um veikindadaga, orlofsdaga og lögbundna frídaga, það er hluti launa sem vinnuveitandi leggur til hliðar og greiðir síðar út. Þetta er afleiðing þess að íslensk stjórnvöld höfnuðu því að fara sömu leið og gert var í hinum Norðurlandanna það er að gera þetta í gegnum skattakerfið og Tryggingarstofnun. Íslenskt verkafólk lamdi þetta í gegn með verkföllum í gegnum kjarasamninga. Það veldur því að beinir skattar hér eru lægri en á hinum Norðurlandanna og um leið laun.

Það er gert ráð fyrir þessu öllu í rekstrarkostnaði og kemur m.a. glögglega fram í mismun á útseldri vinnu og því sem starfsmaður fær í sitt launaumslag. Þessar stærðir eru allar vel þekktar og oft nýttar í gerð kjarasamninga þegar verið er að ræða heildarlaunakostnað fyrirtækja.

Það eru allmargir sem hafa kosið að fara þessa leið sem Bjarni leggur til á undanförnum árum og hafa gerst verktakar/undirverktakar, gerviverktakar eða hvað menn nú vilja kalla það og fá þá til sín frá vinnuveitanda launatengd gjöld og standa síðan sjálfir skil á þeim og standa sjálfir undir greiðslum til sín á frídögum og í veikindum. Sumir hverjir hafa þá kosið að standa utan stéttarfélaga og reyndar hafa sumir einnig kosið kosið að skerða að auki það sem þeir greiða til samfélagsins.

Þetta ber svo að því virðist Bjarni saman við laun þeirra sem hafa kosið að vera í samtryggingarkerfinu. En samtryggingakerfi eru eins og önnur tryggingarkerfi, ef þú greiðir ekki iðgjald þá ertu einfaldlega ekki með réttindi. Þú tryggir ekki eftir á. Ekki er hægt að gera kröfur til þess að njóta þeirra sjóða sem aðrir eru að greiða í en viðkomandi gerir ekki.

Enginn hefur staðið í vegi fyrir þessu fyrirkomulagi, utan þess að skattrannsóknastjóri hefur stundum eitthvað verið að vesenast. En nú standa margir þessara einstaklinga við dyr stéttarfélaganna og vilja komast í skjól samtryggingarsjóðanna, auk þess að gera kröfur um greiðslur frá og eins tryggingarkerfi sjúkrasjóðanna, örorkubótakerfi lífeyrissjóðanna og atvinnuleysistryggingakerfinu.

Einnig eru þarna allir þeir sem standa fremstir í flokki og krefjast þess að teknir sé fjármunir úr lífeyrissjóðunum og greiddar niður skuldir annarra.  

Ég skil ekki hvaðan Bjarni fær þá niðurstöðu að starfsmenn stóru fyrirtækjanna séu lægst launaðir á íslenskum vinnumarkaði. Ef laun í rafiðnaðargeiranum eru skoðuð þá er þessu allavega öfugt varið. Það eru rafiðnaðarmenn í litlu fyrirtækjunum á almennum markaði sem eru með lægstu launin.

Bjarni hallmælir  verkalýðsfélögunum og heldur því að því virðist fram fram að þau semji við sjálf sig um kaup og kjör og haldi þeim niðri til þess að ná til sín völdum. Þetta er einhver ógeðfelldasta ásökun sem maður hefur lengi heyrt. En maður kannast svo sem við þá sem fagna ávalt svona málflutning. Þeir eru flestir ekki félagsmenn stéttarfélaga, þeir eru sjálfstæðir gerviverktakar sem vilja koma sér hjá því að greiða til samfélagsins.

Ég hef verið í stjórn stéttarfélags um alllangt skeið, eftir að ég hætti þar var sótt að mér að gefa kost á mér í stjórn lífeyrissjóðs fyrir rúmu ári og var kosinn þar í kosningu milli þriggja aðila á tveim stórum fundum sjóðsfélaga. Ég hef ekki upplifað þetta sem Bjarni lýsir.

Ég hef á öllum þessu ferli einu sinni verið kosin í stjórn fyrirtækis, það var SR ég gerði þar athugasemdir við launakjör fólks sem var að reisa nýja verksmiðju í Helguvík, það varð allt vitlaust að ég væri að nýta aðstöðu mína til þess að skipta mér af hlutum sem ég læti að láta vera, meir að segja splæst á mig stóryrtum leiðurum í Mogganum og heilu Reykjavíkurbréfi þar ausið var yfir mig fúkyrðum.

Það er fínt ef menn vilja fjalla um þessi mál en grein eins og grein Bjarna er ekki innlegg í þá umræðu þar eru allt of margar rangfærslur til þess að hægt sé að taka mark á henni.