Skæðasta svikamylla auðvaldsins

Ég er vona svo sannarlega að núverandi stjórnarandstaða taki ekki upp samskonar vinnubrögð og núverandi ráðherrar Sjálfstæðismanna og Framsóknar viðhöfðu á síðasta kjörtímabili og drógu þá álit Alþingis niður í eins stafs tölu með málþófi, upphrópunum og skringilegum upphlaupum í hverju einasta máli.

Núverandi ráðherrar virtu þá ítrekað vilja meirihluta landsmanna að vettugi. Þetta er ástæða þess að margir trúa ekki einasta orði sem þeir segja, enda er það svo að koma í ljós á hverjum degi að þarna er á ferð fólk sem ekki er að vinna að almannaheill, heldur að viðhalda mismunum og stéttaskiptingu í þessu landi. Ég tek undir með Agli Helga að það væri skelfilegt ef þingmenn og stuðningsmenn núverandi stjórnarandstöðu færu að svara fyrir sig með sömu aðferðum.

Hún er harla einkennileg svo ekki sé meira sagt túlkun forsætisráðherra á sögu þessa lands. En hann heldur sig reyndar við þá söguskoðun sem valdastéttin hefur viðhaldið, að það séu erlendir menn sem hafi farið illa með íslenskan almenning og heimili þeirra.

Þegar litið er til þéttbýlismyndunar hér á landi og atvinnubyltingar í kjölfar tæknibyltingar í sjávarútvegi, er erfitt á sjá hvernig hún tengist sjálfstæðisbaráttu Íslendinga eins og haldið var fram í kennslubókum Jónasar á Hriflu, sama má segja um  og eins er sögutúlkun Eimreiðarhópsins sem hefur t.d. birst í sjónvarpsþáttum Hannesar Hólmsteins og skrifum fyrrv. ráðherra sjálfstæðismanna.

Það voru Danir sem áttu ætíð frumkvæði að því að því að bæta atvinnuþróun hér á landi. En það var aftur á móti Alþingi sem barðist gegn þessum tilraunum og studdi ekki við þessa þróun. Bændur voru ráðandi afl á Alþingi reyndu ítrekað að koma í veg fyrir fólksflutninga í þorpin við sjávarsíðuna og allt var gert til þess að gera fólki erfitt að flytja úr sveitunum og stofna heimili í þéttbýli.

Þeir sögðu að aukið frelsi launamanna gerði þá að letingjum, hér má vísa til kostulegra ummæla núverandi formanns fjárlaganefndar um markvissa stefnu vinstri manna og ESB ófétisins um að koma sem flestum á bætur og skapa mönnum störf við að útdeila skattpeningum almennilegs fólks í þann óþarfa.

Sagan endurtekur sig reglulega. Íslendingar eru að flýja land vegna afleiðinga þeirrar efnahagsstefnu sem Framsókn og Sjálfstæðismenn vilja viðhalda. Einar Benediktsson skrifar í blað sitt Dagskrá árið 1896 grein sem hann nefndi „Fólksekla á Íslandi“

„Það eru ekki mörg ár síðan að ýmsar sveitastjórnir úti um land, kepptust við að kaupa velvinnandi fólk hundruðum saman til þess að fara til Vesturheims í því skyni að létta aukaútsvörum af gjaldendum hreppanna................En eins og þegar hefur verið sagt, er það hin mesta villa, að halda að landið auðgist þó fátæklingarnir fari. Mesti og besti auður hvers lands er fólkið sjálft, sem lifir þar, hugsar og starfar, og hver sem stuðlar til þess, að fólk flytji sig burt úr jafn lítt byggðu landi, sem Ísland er, vinnur þjóðinni tjón, því meira, sem honum verður betur ágengt.“

Allmargir íslendingar reyndu að koma vitinu fyrir valdastétt bænda og útgerðar þar má t.d. nefna Sr. Arnljót Ólafsson þegar hann kom heim árið 1861 eftir hagfræðinám Hann sagði að samkvæmt „þjóðmegunarfræðinni“, eins og hann nefndi hagfræðina, væru ónauðsynlegar vörur ekki til. Það sem fólk vildi kaupa teldi það vera nauðsynjar hverju sinni, og enginn væri þess umkominn að rengja þá skoðun.

Sr. Arnljótur gaf lítið fyrir þá hræðslu að allir lausamenn legðust í leti og ómennsku og spurði, „Er það hið rétta eðli mannsins, að vera latur og ónytjungur?“ og Arnljótur svarði sjálfur „Allir hefðu hvöt til þess að bjargast, jafnvel að verða ríkir.“ Samþingmenn hans úr bændastétt sögðu þetta væri innantómt fjas í Arnljóti og hér væri hann augljóslega að misnota menntun sína. Í þessu sambandi koma fram í hugann upp orð núverandi forsætisráðherra og samþingmanna hans.

Sæstrengur er lagður yfir hafið með góðum styrk frá Dönum og tengdi þjóðina við útlönd árið 1906, samfara því komast á eðlileg viðskiptasambönd og verslunin flyst inn í landið. Þá hefst þilskipa útgerð og velvæðing veiðiflotans. Einangrunarstefna bændastéttarinnar hafði orðið til þess að Ísland hafði dregist langt aftur úr atvinnuþróun og hér voru erlendi skip sem mokuðu upp öllum fiskafla við sterendur landsins.

En auknir möguleikar til viðskipta við nágrannalönd okkar urðu til þess að erlent fjármagn bauðst og með því sköpuðust tækifæri fyrir iðjulausan skríl á mölinni í Reykjavík. Hetjur íslenskrar iðnbyltingar voru ekki síst hinn fyrirlitni lýður sem fluttist úr sveitunum á mölina þrátt fyrir allar hrakspár þingmanna bænda.

Viðhorf hinnar íslensku valdastéttar gangvart launamönnum viðhélt stéttskiptingunni og varð m.a. til þess að það var fyrst árið 1956 að íslenskir launamenn ná fram atvinnuleysistryggingum, 30 árum á eftir hinum Norðurlandanna eftir langt og hatramt verkfall.

Viðhorf þingmanna Sjálfstæðisflokks og Framsóknar höfði barist með öllum ráðum gegn þessu. Orð Thor Thors á Alþingi um þetta lýsa afstöðu þeirra mjög vel „að þetta frumvarp (um atvinnuleysistryggingar), sem felur það í sér að styrkja atvinnuleysingja í kaupstöðum, sé enn eitt nýtt og öflugt spor í áttina til þess að raska alveg atvinnulífi þjóðarinnar, með því móti að ginna til kaupstaðanna ennþá fleira fólk úr sveitum landsins, en það sem forsjárlaust og fyrirhyggjulaust hefur flust hingað á mölina.“

Forsvarsmenn útgerðar og bænda börðust alla tíð harkalega gegn þessum máli og töldu að með atvinnuleysisbótum væri dregið úr viðleitni og hvata launamanna til þess að bjarga sér sjálfir. Atvinnuleysistryggingar myndu stuðla að ómennsku og leti.

Sjálfstæð skráning krónunnar hófst 13. júní 1922. Fram að því hafði íslensk króna jafngilt danskri. Fyrstu árin var gengi krónunnar fljótandi, en var fest í kjölfar mikillar hækkunar á árunum 1924 og 1925: 22,15 krónur jafngiltu einu sterlingspundi. Festing gengisins var þá skoðuð sem bráðabirgðaákvörðun, en varð upphafið að lengsta tímabili stöðugs gengis í sögu íslenskra efnahagsmála. Gengið gagnvart pundi stóð var óbreytt til 1939.

Þegar Ólafur Thors , þáverandi forstjóri Kveldúlfs og formaður Félags Íslenskra Botnvörpuskipaeigenda (FÍB), barðist fyrir gengislækkun krónunnar árið 1933, var bent á það innan verkalýðshreyfingarinnar á nú væri krónan að orðin Skæðasta svikamylla auðvaldsins.  Sú spá hefur heldur betur ræst og enn berjast þingmenn Sjálfstæðisflokks og Framsóknar fyrir því að viðhalda þessari svikamyllu.

Forsjárhyggja valdastéttarinnar

Nú er það komið fram að ný ríkisstjórn ætlar sér að beita íslenskan almenning bellibrögðum til þess að komast hjá því að leggja fyrir þjóðina spurningu um hvort hún vilji fá að sjá í hverju samningur við ESB er fólgin, áður en hún tekur ákvörðun um aðild.

Það staðfestir fyrir okkur að valdastéttin óttast hver niðurstaða viðræðna gæti orðið. Hún óttast að launamenn gætu séð í þeim samningsdrögum fjölda starfa á góðum launum, stöðugleika og tryggan kaupmátt, umtalsverða lækkun vaxta og óvirka verðtryggingu auk 30% lækkunar á dagvörum heimilanna.

Það er staða sem valdastéttin óttast, því þá missir hún þau tök sem henni hefur tekist að ná á Íslandi og launamenn næðu að komast út úr þeim efnahagslegu þrælabúðum sem þeim hafa verið búinn hér á landi af valdastéttinni.

Þá missa bændur og sjávarútvegsfyrirtæki ódýrt vinnuafl. Þessa baráttu þekkja launamenn allt frá því þeir hófu blóðuga baráttu sína við að brjóta af sér vistarbandið (ófrelsisákvæðið) og ná í gegn vökulögunum og almanna tryggingarkerfinu.

Vinstri flokkar eru oft sakaðir af hægri mönnum um forsjárhyggju, hér blasir við hin raunverulega forsjárhyggja auðmanna gagnvart launamönnum.

Þessir hinu sömu komust til valda gegn því að lofa miklum afskriftum á skuldum heimilanna, en í staðinn er skrifaður 10 milljarða gjafatékki til valdastéttarinnar og skuldaleiðrétting heimilanna sett nefnd. Það er komið í ljós að stór hluti „Hrægammanna“ eru nefnilega hluti íslensku valdastéttarinnar og það má ekki taka frá henni og færa yfir til heimilanna. Valdastéttin er friðhelg, enda kostaði hún kosningabaráttu nýju ríkisstjórnarinnar.

41 milljón króna fór frá íslenskum útgerðarfélögum til Framsóknarflokks og Sjálfstæðisflokks. Það er tífalt hærra en aðrir flokkar fengu til samans. Eitt fyrsta verk sömu flokka í ríkisstjórn, Sjálfstæðisflokks og Framsóknarflokks, er að lækka veiðileyfagjald útgerðarfyrirtækjanna um alls 10 milljarða á þessu ári og hinu næsta.

 

Þrjú stærstu útgerðarfyrirtækjanna Ísfélagið í Vestmannaeyjum, Samherji og Kaupfélag Skagfirðinga keyptu og reka Morgunblaðið og sett í reksturs þess blaðs hundruð milljóna á hverju ári þrátt fyrir að engan arð sé þar að finna, þar hefur verið rekinn purrkunarlaus pólitískur áróður fyrir hagsmunum þessara fyrirtækja.

Annað verk ríkisstjórnarinnar var að setja afnám verðtryggingar er í nefnd og svæfa það. Nýja ríkisstjórnin hefur greinilega fengið LÍU-prikið á puttanna. Það er ljóst að ef lækka á vexti það mikið, að hægt sé að standa við loforðið um afnám verðtryggingar, verður að henda krónunni. Afnám ofurvaxta (verðtryggingar) er óframkvæmanlegt á meðan við höfum krónuna.

Krónan er forsenda þess að LÍÚ getur sent reglulega um fjórðung rekstrarreikningsins fyrirtækja sinna til íslenskra heimila í formi gengisfellinga, eins og útgerðin hefur gert allan lýðveldistímann.

Hagnaður sjávarútvegs eftir hrun hefur verið ofboðslegur. Hrunið skapaði sjávarútvegi ofurhagnað á kostnað heimilanna. Gengisfallið rýrði kaupmátt heimilanna um nærri 20% að meðaltali og skuldabyrðin tók stökkbreytingum.

Almenningur í landinu vildi fá tilbaka þennan hagnað og því var veiðigjaldinu komið á. Nú þykjast nýir ráðherrar vera voðalega hissa á miklum fjölda undirskrifta almennings!!??

Þetta kom mjög glöggt fram t.d. á hinum stóru Þjóðfundum, þar sem grunnur var lagður að nýrri Stjórnarskrá þjóðarinnar. Veiðigjald færir einungis lítinn hluta þessa ofurhagnaðar í ríkissjóð til almennings og heimilanna. Hvar eru nú loforðin úr kosningabaráttunni um lækkun skulda og aukins kaupmáttar?

Þingmenn núverandi ríkisstjórnar komu í veg fyrir að Stjórnarskrá þjóðarinnar næði fram að ganga, enda skerti hún þau tök sem valdastéttin hefur á íslensku samfélagi.

Þar birtist hin hrikalega forsjárhyggja auðmanna gagnvart launamönnum á Íslandi. Öllu brögðum er beitt til þess að halda íslenskum launamönnum í efnahagslegum þrælabúðum valdastéttarinnar.

Skítt með stöðu heimilanna segja hinir nýju ráðherrar daglega í spjallþáttum og í ræðum sínum á hæstvirtu Alþingi.

 

Kynjabundin launamunur

Umræða um jöfnun á launamun kynjanna er ofarlega á baugi. Þingmenn fara sumir hverjir mikinn og segja að nú sé loksins lag, það séu lausir kjarasamningar næsta vetur!!??

 

Eftir að ég fór að starfa fyrir verkalýðshreyfinguna og kynntist vel hvernig „kaupin á eyrinni“ ganga fyrir sig og þeim lögum og reglum sem gilda um samskipti á vinnumarkaði, þá hef ég alloft orðið furðu lostinn yfir þekkingarleysi þingmanna á atvinnulífinu og barnalegum upphrópunum þeirra um samtök launamanna og lífeyrissjóðina.

Mig langar aðeins að benda á nokkur atriði í því efni. Svona að fenginni reynslu úr aths. dálkunum ætla ég að byrja á því að taka það fram að ég er ekki á móti jöfnun launa kynjanna og í flestum launakönnunum innan RSÍ hafa rafkonur ávalt verið með hærri meðallaun en rafkarlar, það er að segja ef við notum sömu meðaltalsreglur og nýttar eru í launakönnunum og íslenskum samanburðaraðferðum.

 

Ástæða er að geta þess að það er oftast ekkert að marka þær niðurstöður sem þingmenn fá,  þegar þeir taka sig til og bera saman launakannanir mismunandi hópa.

Það er grundvallaratriði í þessu samhengi að mjög stórt hlutfall launamanna á íslenskum vinnumarkaði er á launum, sem liggur töluvert ofan við umsamin lágmarkslaun. Það er nefnilega í allmörgum tilfellum ekki samið um annað en lágmarkslaun. Á öðrum  vinnumörkuðum sem ég þekki til, þ.e.a.s í nágrannalöndum okkar, þá er nefnilega samið um allan launaskalann.

Það sem hins vegar skapar að langstærstu leiti hina íslensku sérstöðu er reglulegt gengisfall krónunnar. Áratugum saman hefur íslenskum launamönnum verið gert að búa við það ástand að kjarasamningar standast aldrei út samningstímann, sökum þess að stjórnmálamenn fella reglulega krónuna og gengisfella þar með launin til þess að leiðrétta slaka efnahagsstjórn og gera þannig hluta launa upptækan og útflutningsfyrirtækin í sjávarútvegi græða hundruð milljarða sem ekki má skattleggja að mati núverandi ríkisstjórnar.

Þetta íslenska ástand hefur orðið til þess að hér landi fara fram reglulega launaleiðréttingar á vinnustöðunum á miðju samningstímabili, vitanlega sérstaklega hjá þeim hópum og einstaklingum sem eru í bestri stöðu hverju sinni.

 

Þessu fyrirkomulagi er síðan reyndar lýst sem ákaflega jákvæðu ástandi í skýrslum hins opinbera um íslenskan vinnumarkað. Hann sé mun sveigjanlegri en aðrir þar sem að til eru lágir launataxtar sem tiltölulega fáir eru á. Það hafa t.d. stjórnmálamenn bent á, t.d. eins Halldór Ásgrímsson gerði með eftirminnilegum hætti þegar hann gaf út kynningapésa um íslenska vinnumarkað og benti á þá leið að flytja inn erlent vinnuafl og skella því á lágmarkstaxta, eins og gert var í stórum stíl við Kárahnjúka og varið að þáverandi ríkisstjórn með kjafti og klóm.

Í nágrannalöndum okkar eru launamenn að langstærstum hluta ætíð á umsömdum launatöxtum og þeir standast út samningstímann. Kaupmáttur er stöðugur, lán taka ekki stökkbreytingum og vextir eru þriðjungur af því sem þeir eru hér á landi. Þetta er ástand sem ný ríkisstjórn hefur gefið út að hún muni verja, ekki komi til greina að skipta um gjaldmiðil, enda væri hún þá að ganga gegn þeim öflum sem studdu hana inn á þing.

Um síðustu aldamót var 60% munur á umsömdum lágmarkstöxtum rafiðnaðarmanna og meðalraunlaunum. Í dag hefur þessi munur minnkað um helming sakir þess að okkur hefur tekist að ná fram í kjarasamningum undanfarinn áratug um verulegri hækkun á lægstu töxtum okkar umfram umsamdar lágmarkslaunahækkanir.

Þar hjálpaði til að íslensk fyrirtæki voru algjörlega berskjölduð gagnvar því þegar hingað streymdu erlend fyrirtæki og nýttu leiðbeiningar í kynningarbæklingi þáverandi ríkisstjórnar um að nota einvörðungu lágmarkstaxta, þá helst unglingataxta fyrir alla sína starfsmenn.

Þetta varð til þess að íslensk fyrirtæki voru ekki samkeppnishæf og fengust til þess að hækka lágmarkstaxtana langt umfram umsamdar launahækkanir. Í dag er um 30% munur á meðallaunum og umsömdum gólfum í kjarasamningum.

Jöfnun launa kynjanna er ekki framkvæmanleg nema að færa lágmarkstaxta að raunlaunum og allir fari á umsamda taxta, sú aðgerð kostar um 30% launahækkun í mörgum starfsstéttum, þá fyrst verður hægt að taka á þessum vanda með markverðum hætti.

Ef tryggja á að útrýmingu kynjabundins launamunar, verður að byrja á því að tryggja að kaupmáttur kjarasamninga haldist. Það verður ekki gert nema með því að taka upp gjaldmiðil, sem heldur þokkalega sínu raungildi út samningstímann hverju sinni.

Það sem ég óttast þó mest að sú tilraun sem stjórnmálamenn fari út í verði til þess að kippa niður raunlaunum og þá þeim sem eru á launum sem eru yfir taxta. 

Hraðferð 2007

Sú hagstjórn sem ástunduð hefur verið hér á landi frá lýðveldisstofnun, hefur birst landsmönnum í 25% meðaltalsverðbólgu á ári síðustu 60 ár. 25% verðbólga samsvarar því að fjórðungur árlegra tekna sé færður frá launþegum og sparifjáreigendum til atvinnurekenda og hins opinbera. Þessu skila íslenskir launamenn með því að vinnuvika þeirra er lengri en annarsstaðar. Þannig næst svipaður kaupmáttur í gegnum 48 klst. vinnuviku og með 40 klst. vinnuviku í nágrannalöndum okkar

Íslenskir launþegar hafa sem sagt eytt 3 mánuðum á ári í 60 ár í að niðurgreiða íslenskt atvinnulíf og rekstur hins opinbera. Þriðjung starfsævi okkar eyðum við í að greiða herkostnað stjórnmálamanna, sem finnst eðlilegt að tryggja lágan launakostnað með verðbólgu. Þeir tala um að verið sé að tryggja atvinnustigið, það er gert með launalausri atvinnubótavinnu í þrjá mánuði á ári til þess að lagfæra rekstrarafkomu fyrirtækjanna og hins opinbera.

Haustið 2008 varð efnahagslegt hrun á Íslandi með víðtækum afleiðingum. Við okkur blasti gjörspillt kerfi, þar sem átti sér stað gríðarleg misskipting. Nokkrar fjölskyldur höfðu komið því þannig fyrir að þær nutu mun stærri hluta af þjóðarauðnum og höfðu dregið til sín mikil völd.

Hagdeildir atvinnulífisins höfðu þá bent á frá árinu 2006 að gengi krónunnar væri 30% of hátt skráð vegna þenslu og gríðarlegs innflutnings á erlendu lánsfjármagni og ofboðslegum viðskiptahalla. Góðærið væri í raun yfirdráttur sem einhvertímann þyrfti að greiða, og sumir komu með þá lausn að senda reikninginn til barna okkar með því að nýta sparifé yngri kynslóða í lífeyrissjóðunum til þess að greiða upp skuldir okkar í dag.

Hvergi í heiminum tókst að tapa nándarnærri jafnmiklu fé, í hlutfalli við stærð hagkerfisins, á jafnskömmum tíma. Undir stjórn og stefnu þessarar valdastéttar. Stefna hennar gerði það mögulegt að taka lítið ríkisbankakerfi með sáralítil erlend umsvif og búa til úr því bólu upp á ferfalda landsframleiðslu innan bankakerfisins og líklega annað eins utan þess.

Gjaldþrot íslenska bankanna eru öll á topp 10 lista þeirra stærstu í mannkynssögunni. Þessi stefna valdastéttarinnar leiddi til ofboðslegar misskiptingar og ójafnaðar og fáir efnuðust gríðarlega á kostnað fjöldans. Hér spilar krónan í einangruðu efnahagskerfi aðalhlutverkið.

En almenningur kaus frekar að hlusta á stjórnarþingmennina, sem nýttu hvert tækifæri til að halda því á lofti hvað allir hefðu það gott undir þeirra stjórn. "Traust efnahagsstjórn" var aðalklisjan, sem borin var fyrir kjósendur í kosningunum 2007. Þá höfðum við ráðherra og Seðlabankastjórnarmenn sem ásamt Fjármálaeftirlitsmönnum fóru um heimsbyggðina með aðalklappstýru útrásarvíkinganna, Forseta Íslands í broddi fylkingar í þeim tilgangi að kynna hið Íslenska efnahagsundur og setja ofan í við þá sem voguðu sér að benda á hveert stefndi á Íslandi.

Það var þetta fólk sem leiddi íslenskt efnahagslíf fram af björgunum, en á sama tíma þrættu forsvarsmenn Íslands við erlenda eftirlitsaðila. Svo var komið að allar vinaþjóðir okkar neituðu að lána Íslandi, nema þá í gegnum Alþjóðagjaldeyrissjóðinn. Ísland var þvingað til þess að taka til í stjórn efnahagslífsins.

Nú höfum við kosið okkur ríkisstjórn sem spilar á nákvæmlega sömu strengi, enda er hún samsett af nákvæmlega sama fólki. Auðmönnum sem eru komnir til valda fjármagnaðir af þeim fjölskyldum sem hafa hagnast ofboðslega á því að viðhalda þeirri stöðu sem Ísland hefur verið í og gegnum pilsfaldakapítalisma helmingskiptaflokkanna.

Hér spilað á sömu strengi og Forseti landsins kynnti í glysdinnerum og spjallþáttum Bloomberg þegar hann fór um heimsbyggðina í fylgd með auðmönnum og spilaði á þjóðrembinginn. Íslendingar væri hugrökk smáþjóð sem þurfi að verjast utanaðkomandi ógn alþjóðlega gjaldeyrissjóðsins og Evrópusambandsins.

 

Og söngurinn er byrjaður aftur : "Evrópa þarf að sanna sig fyrir Íslandi"!!!??? Hvar eru menn staddir í veruleikanum? 

Það voru Íslendingar sem bjuggu til hið stóra fjármálaklúður sem setti nánast allar fjármálastofnanir á hausinn hér á landi og felldi gengi krónunnar um helming. Íslendingar hafa ætíð verið miklir þiggjendur í erlendu samstarfi allan lýðveldistímann, en við sendum þeim tóninn þessa dagana.

"Við komumst til valda því við erum handhafar réttlætissins" segir hin nýja ríkisstjórn. Almenningur á Íslandi vill veiðigjald, vill auðlindarentu eins og rétt og sjálfsagt er. Það er líka skynsamlegt út frá öllum sjónarmiðum, hagfræðilegum sem. Meirihluti landsmanna vill ljúka viðræðum við ESB og kjósa síðan um niðurstöðuna. Meirihluti landsmanna vildi fá að kjósa um nýja stjórnarskrá. Allt þetta er komið í ruslafötu "ríkisstjórnar réttlætisins."

Mesta hagsmunamál íslenskra launamanna er að koma böndum á hamfarastjórn slakra stjórnmálamanna og varðhunda sérhagsmuna aðilanna, sem slá um sig þessa daga með innistæðulausum sigrum byggðum á fölskum gjaldmiðli innmúruðum í höftum.

Til valda er komið fólk sem stefnir að því að koma í veg fyrir að íslenskir launamenn búi við samskonar réttlæti og tíðkast í þróuðum eins og t.d. á hinum Norðurlöndunum. Okkur er ætlað búa áfram í landi þar sem hagsmunir 20% þjóðarinnar eru teknir fram fyrir hina.

Öllu var lofað, bara til þess að ná völdunum aftur. Afnemum verðtrygginguna, hvað þýðir það, hvað á að koma í staðinn?. Engu var svarað, bara ein innihaldslaus klisja og málið er komið í nefnd réttlætisstjórnarinnar.

Fellum í burtu skuldir landsmanna. Hvernig á að gera það? Hver á að borga? Engu var svarað, málið er nú komið í nefnd þar sem á að kanna hvort þetta sé framkvæmanlegt.

Allt bendir til að hér verði komin innan eins árs verðbólga upp á nokkra tugi prósenta, eða sama ástand og ríkti árin í kringum 1980. Hraðferð 2007 sem ók fram af björgunum á fullri ferð án nokkurs bremsufars, og tugir þúsunda heimila lágu í valnum

Þetta kerfi Íslensku valdastéttarinnar tekur ekki mið af hagsmunum almennings. Hann er réttindalaus, það eru einungis 20% þjóðarinnar sem eiga rétt á að njóta réttlætisins. Hér eru hagsmunir fárra í fyrirrúmi og þar eru ákvörðuð þau kjör sem almenning er boðið upp á. Þau viðhorf, sem voru höfð að leiðarljósi við uppbyggingu á Íslensku samfélagi á síðustu öld hafa glatast.

 

Aukum framleiðni og kaupmátt

Hvers vegna er framleiðni á Íslandi svona slök? Íslendingar skila lengstu vinnuviku af þeim löndum sem við viljum bera okkur saman við. Ef borin er saman verðmætasköpun á mann hér landi á hverja unna klst. þá eru afköst Íslendinga einungis tveir þriðju af því sem Bandaríkjamenn ná og Danir eru einungis liðlega 10% á eftir Bandaríkjamönnum.

Í síðasta hefti tímarits Máls og menningar er áhugaverð grein eftir Guðmund D. Haraldsson þar sem hann lýsir könnun sinni á vinnutíma hér. Þar kemur fram að við erum að vinna að jafnaði um 5-6 klst. lengri vinnuviku, en náum samt ekki að hafa svipaðan kaupmátt.

Á árunum 1950 til 1980, þegar vélvæðingin er hvað umfangsmest fækkaði árlegum meðalvinnustundum á Íslandi úr um 2.400 klst. í um 1.900 klst. En á hinum Norðurlöndunum eru sömu tölur um 1.900 klst. árið 1950 og eru komnar niður um 1.600 klst. árið 1980 og halda áfram að lækka niður í um 1.550 árið 2010. Árið 2010 er árlegur meðalvinnutími Íslendinga hins vegar um 1750 klst.

Í þessu sambandi hefur oft verið bent á óstöðugan gjaldmiðil, sem valdi háum vöxtum og verðlagi. Það er ástæða þess að það tekur íslenskar fjölskyldur lengri tíma í að vinna fyrir samskonar lífskilyrðum og eru á hinum Norðurlandanna.

Á Íslandi eru raunvextir allt að 5% hærri en í nágrannalöndum okkar, að meðtöldu vaxtaálagi vegna óstöðugs gjaldmiðils. Þetta þýðir að á Íslandi greiðir fjölskulda tilbaka á 40 árum sem svarar 2,77 íbúðum meðan sambærileg fjölskylda á hinum Norðurlandanna borgar bara 1,4 íbúð tilbaka.

Þetta eru afleiðingar mikillar verðbólga, óábyrgar og ómarkvissra fjárfestinga, auk óhóflegra skuldasöfnunar í útlöndum án fullnægjandi eignamyndunar á móti. Þetta hefur skert lífskjör okkar til langs tíma. Margir íslenskra stjórnmálamanna hafa ýtt til hliðar þessum staðreyndum og frekar látið vinsælar skammtímalausnir ráða för með þessum skelfilegu afleiðingum.

Göran Person fyrrv. forsætisráðherra Svía kom hingað eftir Hrunið til þess að segja okkur frá því hvernig Svíar tókust á við sitt Hrun upp úr 1990. Göran er bóndi og hann benti á að þrátt fyrir að styrkir til bænda á Íslandi væru gríðarlega háir var hann undrandi á því hversu slök kjör þeirra væru. Þarna blasir við staðnað kerfi sem skilar engum árangri í að auka framleiðni.

Framleiðni vinnuafls er 20% minni á Íslandi en í helstu nágrannalöndum, það segir okkur að það eru umtalsverð tækifæri fyrir hendi til að knýja hagvöxt til framtíðar með því að auka arðsemi í fjármagnsfrekum atvinnugreinum og bæta þar með launamönnum upp þann skaða sem þeir hafa orðið fyrir með því að tryggja öran framleiðnivöxt og myndarlegar lífskjarabætur.

Til þess að ná þessu markmiði þarf að auka stöðugleika og fyrirsjáanleika í almennri stefnumörkun til að auka tiltrú fjárfesta og atvinnurekenda. Hér eru takmarkaðar auðlindir, því þarf að skipuleggja nýtingu þeirra til langs tíma og það var gert með vinnu við Rammaáætlun. En þar brugðust stjórnmálamenn enn einu sinni og vildu láta pólitík ráða för og ýttu til hliðar niðurstöðum rannsókna.

Ef við ætlum að tryggja aukinn kaupmátt í komandi kjarasamningum verðum við að endurskoða og skipuleggja upp á nýtt allar grunnstoðir efnahagslífsins.

Gangi ykkur vel Sigmundur Davíð

Það er full ástæða til þess að óska nýjum ráðherrum til hamingju og senda þeim óskir um velfarnað í starfi. Það er svo sannarlega þörf á að takast á við þann gríðarlega vanda sem hið íslenska efnahagshrun kom okkur í og skiptir okkur miklu að vel takist í þeim efnum.

Það verður að segjast eins og það er, að í sumu eru talsvert meiri líkur á að þessi ríkisstjórn nái saman við samtök á vinnumarkaði, en sú síðasta. Henni voru í mörgu mislagðar hendur við að ná sambandi við atvinnulífið.

En það blasir við að gjaldmiðilsmál, stöðugleiki og samskipti við langstærsta markaðssvæði íslenskra fyrirtækja, það er EES svæðið, verður átakapunktur sé litið til ummæla nýs forsætisráðherra og ekki síður nýs utanríkisráðherra. Þar liggur stefna samtaka launamanna og fyrirtækja skýr fyrir og hún er svo sannarlega önnur en nýrra ráðherra.

Nýja stjórnin ætlar endurskoða stöðu rammaáætlun um virkjanir og náttúruvernd þannig að mat sérfræðinga en ekki pólitík ráði virkjanakostum. Það er í fullu samræmi við stefnu aðila vinnumarkaðs og reyndar lífsnauðsyn fyrir íslenskt samfélaga að auka fjárfestingar í atvinnulífinu og þá tekjur íslensks samfélags, svo ríkissjóður geti tekið til við að greiða upp þær skuldir sem Hrunið steypti okkur í.

Þetta var einn af hornsteinum Stöðugleikasáttmálans, sem síðasta ríkisstjórn tókst að klúðra með eftirminnilegum hætti.

Í ríkisstjórnarsáttmála er boðað víðtæks samráðs og sáttar við aðila vinnumarkaðarins, stöðugleika í efnahagsstjórn, afnám gjaldeyrishaftanna og við náum trausti helstu viðskiptaþjóða okkar á ný.

Ef ríkisstjórnin ætlar að ná árangri þarf hún að opna íslenskt efnahagslíf og tryggja samkeppnishæfni þess á alþjóðlegum vettvangi, verður að setja langtíma stefnu og hún er ekki raunhæf án nýs gjaldmiðils. Hvernig ætla menn að ná því utan EES og ESB?

Vitanlega vona ég að eins allir íslendingar að það takist að minnka skuldaklafa heimilanna, en vona jafnframt að það verði ekki gert með því að færa þær skuldir yfir á einhverja aðra, t.d. börn okkar.

Ef auðlindagjald, hátekjuskattur og skattur á stóriðju verður fellt niður, lækka tekjur ríkissjóðs. Ríkisstjórn Jóhönnu þurfti að skera töluvert niður í velferðarkerfinu, til þess að ná endum saman. Ég trúi því að ekki að Jóhanna hafi gert það að óþörfu. Ég skil þessar tillögur nýrrar ríkisstjórnar að hún ætli að annað hvort að skera ennþá meira niður í velferðarkerfinu eða hækka einhverja aðra skatta. Þá kemst maður ekki hjá því að spá í hvort það verði gert með hærri þjónustugjöldum, eða skerðingarmörk velferðarkerfisins, eins t.d. barna- og vaxtabótum verði færð niður eins og gert var á árunum 2003 - 2007.

Fyrir liggur að allir kjarasamningar renni út eftir nokkra mánuði. Fram eru komnar kröfur um umtalsverðar kjarabætur, lækkun verðbólgu og vaxta. Sambærilegt dagvöruverð og vinnutíma og er í nágrannalöndum okkar. En við erum að skila um 8 klst. lengri vinnuviku að jafnaði til þess að ná svipuðum kaupmætti.

Þetta eru gríðarlega miklar kröfur, en hvort launamenn verði þolinmóðir og taki nýjum kjarasamning reistum á krónunni og yfirlýsingum um að hún komi til með að standa um aldur og ævi með sínum reglubundnu gengisfellingum.

Svo er það spurning hvort það standi til að viðhalda þeirri umræðuhefð á Alþingi sem tekinn var upp á síðasta kjörtímabili af þeim einstaklingum sem nú eru orðnir ráðherrar.

Ríkisrekinn landbúnaður

Verulegar framfarir hafa orðið í landbúnaði á síðustu árum. Framboð menntunar í greininni hefur aukist og ýmiss konar hagræðing og nýsköpun átt sér stað. Miklir möguleikar eru fyrir áframhaldandi þróun landbúnaðar og matvælaiðnaðar í landinu, t.d.með markaðsstarfi á grundvelli ímyndar um hreinleika og hollustu. Ísland getur auðveldlega orðið vel kynnt sem grænt land og framleiddi grænar vörur. En gegn því er barist af mikilli hörku af bændum.

Til að losa sem best um þessa sköpunarkrafta þarf að endurskoða núverandi styrkjakerfi í landbúnaði. Stefna ber að umbreytingu úr tollvernd, framleiðslutengdum styrkjum og opinberri verðlagningu yfir í beinar óframleiðslutengdar greiðslur

Landbúnaðurinn fær árlega styrkveitingar sem eru um 13 milljarðar í beinum greiðslum og þessi upphæð fer upp í upp 20 milljarða, ef tollavernd er talinn með. Þetta eru gríðarlegar upphæðir og það eru heimlin í landinu sem Alþingi ákveður að eigi að greiða þetta og eðli málsins samkvæmt eru það barnafjölskyldur sem borga mest.

Umhverfi sauðfjárræktar er þannig að bóndinn fær greiðslur í þessum hlutföllum u.þ.b.: 1000 kr beingreiðsla frá ríkinu, 1000 kr fyrir sölu á kjötinu og athugaðu vel lesandi góður 1000-2000 kr fyrir vinnu utan bús, þannig er búskapurinn niðurgreiddur. Er þetta vitrænt framleiðsluumhverfi? Væri ekki réttara að kalla þetta ríkisrekið hobbý.

Í þessu sambandi mætti benda á að fjármunum ríkisins, t.d. á vinsælum ferðamannaslóðum væri mun betur varið. Í framangreindu dæmi er ekki tekið fyrir skattalegt hagræði af því að vera með búrekstur, en því fylgja margskonar hlunnindi, skattahagræði o.s.frv.

Mikilvægi sauðfjárræktar sem dreifbýlismál er afar mismunandi, hún mikilvæg á sumum svæðum, en alls ekki á öðrum svæðum. Hversu raunhæft er þessi stefna til frambúðar?

En framlenging skyldbindingar heimilanna á þessu kerfi í 10 ár fer reglulega í gegnum Alþingi án teljandi umræðna. Hvernig má það vera að hægt sé að skuldbinda okkur um 100 milljarða án umræðu í Alþingi og án þess að bera það undir heimili landsins. Þetta er ekki borið undir neina hagmuna aðila í landinu, þar er reyndar ein undantekning það eru samtök bænda.

Hinn ríkisrekni hagsmunaaðili Bændasamtök Íslands er feykilega sterkur enda fær hver bóndi sem hlýtur núverandi styrki gríðarlegar upphæðir og vill ekki breytingar. Öllum umræðum um að breikka umræðuna er mætt af gríðarlegri hörku.

Gefið er út blað á kostnað skattborgaranna, sem dreift er um land allt þar sem birtur er linnulaus áróður fyrir þessu kerfi og barist gegn öllum breytingum, þar sem styaðreyndum er haldið til hlés eða snúið á haus.

Það á að skylda þessi samtök að birta reglulega upplýsingar um allar þessar greiðslur, þannig að heimilum landsins sér ljóst hvað Alþingi er að gera með þessum samþykktum. Þetta eru skattpeningar og að auki fer fram skattpíning á heimilum landsins í gegnum tollavernd.

Ef við skoðum hvernig styrkir skiptast á landsvæði. Beingreiðslur, t.d. 10 milljónir á bú (t.d. sauðfjárbú) og verður oft um 200 milljónir í einu sveitarfélagi, jafngildir 2000 milljónir á sveitafélagið á 10 árum. En staða sveitafélagsins breytist ekkert. En hún myndi gera það ef fjármagnið færi í uppbyggingu á nýjum tækifærum, sem ekki þyrfti að fjármagna á hverju ári frá grunni eins og gert er með þessu kerfi.

Ef við skoðum t.d. Snæfellsnes þá hverfist hagkerfið þar æ meira um ferðaþjónustu og skildar greinar. En gríðarlegir fjármunir fara til sauðfjárframleiðslu á svæðinu, en þarna eru nokkur söfn í skötulíki o.fl. sem ekki njóta neinna styrkja. Þjóðgarður í fjársvelti. Sundlaugar og ferðamannaaðstaða víða að grotna niður.

Er sjálfgert að fari t.d. 1000 milljónir á 10 árum í viðhaldi á sauðfjárbúunum við þessar aðstæður en lítið í annað? Sauðfjárbú sem þó berjast í bökkum og flestir vinna utan heimilis, t.d. í ferðaþjónustu til að halda búinu gangandi.

Allar tilraunir til að reifa þessi mál í stjórnmálaflokkum og stjórnsýslu er einhverskonar tabú. Þeir sem tjá sig um þessi mál eru hrópaðir niður sem öfgamenn.

Hver eru raunveruleg áhrif landbúnaðarstyrkja á matarverð eða matvælaöryggi í landinu? Er það ekki skondið eða allavega einkennilegt og segir reyndar mikið um þessa umræðu að matvælaöryggi er ákaft haldið fram í þessu samhengi, þegar Íslensk þjóð veiðir eina milljón tonna af fiski á ári.

Umgjörð landbúnaðarins þarfnast skoðunar við, en gegn því berjast gríðarlega sterk ríkisrekin hagsmunasamtök með öflugu málgagni sem fylgir „rétttrúnaðarstefnu“ í veigamiklum málaflokkum.

Valdið fært til fólksins?

Ég var að ljúka við lestur greinar Vilhjálms Árnasonar í nýútkomum Skírni. Vor 2013. Nú er það svo að Vilhjálmur hefur verið meðal þeirra fræðimanna sem ég hef metið mikils þar sem hann hefur haldið sig vel til hlés við þann hóp, sem augljóslega hefur látið hagsmuni valdastéttarinnar hafa áhrif á opinberar skoðanir sínar.

Ég er hjartanlega sammála inngangi Vilhjálms, þar sem hann segir m.a. „Ég færi rök fyrir því að þeir veikleikar íslensks samfélags sem dregnir voru fram í rannsókn á orsökum bankahrunsins haldist í hendur við vissa útgáfu af frjálslyndri sýn á lýðræði.

Megináherslan hvílir á því að kjörnir fulltrúar hafi umboð til þess að fara með valdið innan ramma laganna og taki síðan dómi kjósenda í almennum kosningum. Aðrir þættir frjálslynds lýðræðis, svo sem hófsöm temprun valdsins og jafnvægi valdþátta, hafa verið vanræktir.

Ég leitast einnig við að sýna fram á að lýðræðisþróun eftir hrun beri viss einkenni lýðveldislíkansins Til marks um þetta hef ég stóraukna áherslu á beint lýðræði og þátttöku almennings, svo sem þjóðfundum, þjóðaratkvæðagreiðslum og hugmyndum stjórnlagaráðs um beinna lýðræði.

Jafnframt hafa mikilvægir þættir lýðveldishugmynda um lýðræði, svo sem forsendur upplýstrar umræðu og þroskavænlegrar þátttöku, verið hunsaðar. Loks held ég því fram að sækja megi til rökræðulýðsræðis viðmið um það hvernig treysta mætti íslenska lýðræðismenningu og tek nokkur dæmi um tilraunir í þá veru sem taka mið af gagnrýni Vinnuhóps um siðferði og rannsóknarnefndar Alþingis.“

Vilhjálmur segir síðar „Það er mikill ljóður á íslensku lýðræði hve forsendur vandaðra stjórnvaldsákvarðana og upplýstrar umræðu hafa verið vandræktar.“

Og um Icesave, „En með niðurstöðunni vék þjóðin sér undan þeirri ábyrgð að leysa málið með sanngjörnum samningum og ákvað að stefna því í óvissu. Niðurstaðan ól á sundrungu því að allstór hluti þjóðarinnar vildi sýna þann manndóm og þá skynsamlegu varfærni að ljúka málinu með samningum. Þótt niðurstaða dómstóla hafi síðan fallið með okkur, þá breytir það ekki því að samningar voru bæði skynsamlegri og siðferðilega betri kostur á þeim tíma sem hann stóð þjóðinni til boða.“

(Skírnir vor 2013 bls 12-50)

Á þessum grunni lagði ég bjartsýnn af stað inn í greinina. En verð síðan fyrir miklum vonbrigðum eftir því sem ég kemst lengra inn í greinina. Vilhjálmur hefur ekkert um þjóðaratkvæðagreiðsluna að segja annað en það, að hann hefði viljað hafa spurningarnar öðruvísi; hann varðar ekkert um úrslitin og það í ritgerð um lýðræði.

Hann talar um „fræðasamfélagið“ eins og það sé næstum allt á öndverðum meiði við okkur meðlimi Stjórnlagaráðs, sem er í fyllsta máta ósatt. Það voru 5 prófessorar í ráðinu!! Vilhjálmur talar um ráðstefnur Háskólans um málið eins og þær séu betri mælikvarði á fræðasamfélagið, en allir ráðsliðarnir auk allra ráðgjafana sem störfuðu með Stjórnlagaráði. Þar má af mörgum nefna Eirík Tómasson, sem var opinber ráðgjafi ráðsins síðustu vikuna,

Steininn tekur úr þegar Vilhjálmur lýsir Svani Kristjánssyni sem einhvers konar utangarðsmanni fyrir að hafa andmælt fyrirlesurum. Þetta gerir Vilhjálmur án tillits til þess, að Guðrún Pétursdóttir, Njörður Njarðvík, Þorkell Helgason (svo ég nefni bara þrjá háskólamenn) og margir aðrir, sem voru á staðnum, hafa lýst hneykslan sinni á málflutningi Gunnars Helga Kristinssonar o.fl. frummælenda á þessum fundum.

Af hverju minnist Vilhjálmur ekki á sjónarmið heimsfrægra sérfræðina um störf Stjórnlagaráðs, þeirra Jon Elster né Tom Ginsburg. Ég hef lent í fjölmörgum viðtölum við erlenda fjölmiðlamenn um þá baráttu sem íslensk alþýða hefur barist, baráttu sem hefur vakið heimsathygli. Tveir erlendir fjölmiðlamenn komu í morgun til mín, og tóku langt viðtal um hvað væri eiginlega að gerast á Íslandi.

Landsmenn urðu vitni af því í beinni útsendingu síðustu tvo vetur hvernig ofbeldis og klækjastjórnmálum var beitt á Íslandi þar sem talsmenn tiltekinna afla drápu frumvarpið vegna andstöðu við auðlindir í þjóðareigu, jafnt vægi atkvæða o.fl. ákvæði. Aldrei komu fram málefnaleg rök eða ábendingar. Það er saga, sem þarf að segja og hún verður sögð, þó síðar verði.

Það sem við erum að upplifa nú er að það er hafinn undirbúningur réttlætingar á því að henda málinu í heilu lagi í ruslafötuna. Sé litið til vinnubragðanna á Alþingi með málþófinu og ofbeldi gegn lýðræðinu, mun sú réttlæting fara fram með markvissum hætti næstu mánuðina.

Lesandi góður ég spái því að áður en langt um líður verður skipuð nefnd til þess að skoða málið. Hún mun svo starfa í 10 ár og taka þá jóðsótt og þá mun fæðast pínulítil mús og greinarmerkjasetning og orðlagi verður uppfært í samræmi þá málvenju sem verður þá uppi. Þannig er lýðræðið á Íslandi, ég stóð í þeirri trú við upphaf greinarinnar að Vilhjálmur vildi breytingar þar á, en lagði Skírni sorgmæddur frá mér að loknum lestri greinar hans í gærkvöldi.

 

Kosningaloforð Framsóknar

Í nýlegum fréttum kemur fram að gjaldeyrisforði Seðlabankans hefur ekki verið minni í þrjú ár. Verðmæti forðans fór undir 500 milljarða króna í apríl og var kominn niður í rétt tæplega 480 milljarða kr. um síðustu mánaðarmót. Forðinn hefur ekki verið minni síðan í maí árið 2010.

 

Í fjármálastöðugleikaskýrslu Seðlabankans er skýrt á öfgalausan og yfirvegaðan hátt hvílík firra málflutningur Framsóknarflokksins í aðdraganda kosninga var. Hann var reistur á því að kröfuhafar þrotabúa gömlu bankanna þyrftu á nauðasamningum að halda við Ísland. Einkennileg nálgun því þrotabúin skulda einfaldlega ekki neitt og þurfa ekki nauðasamninga.

 

Seðlabankinn hefur bent á að við séum í þeirri stöðu að viðskiptaafgangur næstu ára dugi ekki fyrir samningsbundnum skuldbindingum innlendra aðila, hvað þá að skipta aflandskrónum eða eignum þrotabúa föllnu bankanna fyrir gjaldeyri.

 

 

Jafnvel þótt þrotabú föllnu bankanna afhentu Seðlabankanum allar krónueignir án endurgjalds, væri greiðslustaða þjóðarbúsins neikvæð til ársins 2019. Árangurslaust hafa aðilar vinnumarkaðsins bent á að auka þurfi fjárfestingar í atvinnulífinu til þess að auka verðmætasköpun í landinu og auka útflutningstekjur, má þar t.d. benda á Stöðugleikasáttamálann.

 

Það er engin innstæða fyrir eignum þrotabúanna, íslenskar krónur eru skuld þjóðarbúsins en ekki eign. Ef Seðlabankanum tækist að losa um höftin með því að minnka peningamagn í umferð með niðurfærslu eigna þrotabúanna, en nýti það síðan til að greiða niður skuldir annarra aðila, þá eykst peningamagn í umferð vitanlega aftur um sömu upphæð og skuld ríkissjóðs vex aftur.

Niðurfærsla lána heimilanna um 300 milljarða mun hafa þau áhrif að hrein eign heimilanna mun batna sem þeirri upphæð nemur. Það hefur áhirf neyslu heimilanna, allavega sé litið til hins umtalaða fjármálalæsi íslendinga. allar líkur eru á að þau taki lán fyrir nýjum innfluttum vörum og greiðslujafnarvandinn ykist enn meir.

     

Við höfum ekki efni á að losa fjármagnshöftin nema gera annað af tvennu: Gamla gengisfellingaleiðin með tilheyrandi verðbólgu, lífskjararýrnun, gjaldþrotum fyrirtækja og sveitarfélaga. Eða að ganga til samninga um minnkum peningamagns í umferð. Ef leið Framsóknar er farinn mun gengi krónunnar lækka mun meira við afnám haftanna, sem mun svo leiða til mikillar lífskjaraskerðingar, mun meiri og víðtækari en endurgreiðsla á 20% af skuldum heimilanna.

 

Ástæðan fyrir því að það þarf að semja um niðurfærslu krafna er að hér eru gjaldeyrishöft, ástæðan fyrir því að það eru höft er að það er alltof mikið peningamagn í umferð, ástæðan fyrir því að það er alltof mikið peningamagn í umferð er að það var gefið út alltof mikið af skuldaviðurkenningum í formi prentunar á verðlausum pappír sem er merktur sem krónur sem ríkissjóður segist ætla að ábyrgjast.

 

Næsta haust hefjast viðræður um endurnýjun allra kjarasamninga í landinu. Eins og margoft hefur komið fram, er þolinmæði launamanna gagnvart krónunni löngu þrotin. Kaupmáttur er reglulega skertur með gengisfellingum og verðbólgan skekur skuldastöðu heimilanna.

 

Háværasta krafa launamanna er að þennan vítahring verði rjúfa. Taka verði frá stjórnmálamönnum þann möguleika að leiðrétta reglulega hagstjórnarmistök með gengisfellingu og verðbólguskoti. En það er einmitt það sem er undirliggjandi í tillögum Framsóknarflokksins.

 

Helsti fjármálasérfræðingur Framsóknar sagði í spjallþáttum í kosningabaráttunni að þetta sé ekki vandamál, það séu nægir peningar til í lífeyrissjóðunum. Það jafngildir því að senda skuldasúpuna til næstu kynslóðar, enn ein skyndiredding hins íslenska stjórnmálamanns.

 

Oft er sagt að verðbólga sé einungis alvarlegt vandamál vegna þess að hvorki stjórnmálamenn taki vandamálið alvarlega, heldur kjósa ætíð að ýta því á undan sér í stað þess að taka á sig óþægindin því það kosti atkvæði. Það endurspeglast vel í nýliðinni kosningabaráttu. Það hefur komið fram að launamenn eru tilbúnir að ræða raunverulega leið úr þessum gríðarlega, en það verður þá að vera alvöru lausn til frambúðar.

 

Losun gjaldeyrishafta verður ekki sársaukalaus en það er óhjákvæmilegt að taka strax á þeim vanda, annars mun Ísland falla enn neðar og kjör fólks verða enn lakari. Stefna Framsóknarflokksins miðast að því að senda reikninginn til barna okkar og læsa Ísland inni í höftum til langframa í skiptum fyrir vinsæla skammtímalausn.

Og svo er það spurninginn, Hvað var átt við þegar sagt var í kosningabaráttunni "Afnemum verðtrygginguna"? Engar skýringar hafa komið hvað þetta þýði. Margar nefndir m.a. með þingmönnum xB hafa reynt en alltaf gefist upp þegar búið var að greina hvað þetta þýddi.

Bakhlið hins íslenska efnahagsundurs

Vegna þeirrar raunstöðu sem kom upp á yfirborðið í nýafstaðinni kosningabaráttu, þegar tveir flokkar lofuðu alveg hægri-vinstri að útdeila skulda- og skattalækkunum og þeir hefðu í bakhöndinni 300 milljörðum til þess að deila út til heimila landsins, langar mig til að endurbirta pistil sem ég birti hér 6. ágúst síðastliðinn.

Ég er fastur pistlahöfundur í norsku dagblaði hér er ágústgreinin:

Þegar erlendir menn eru að skoða Ísland í dag og „hið íslenska efnahagsundur“ virðast þeir ekki gera sér grein fyrir ákveðnum séríslenskum einkennum. Þar ber vitanlega hæst liðónýtur gjaldmiðill, sem er varinn með gjaldeyrishöftum og útflutningsfyrirtækjum bjargað með því að færa rekstrarvandann yfir á launamenn í gegnum reglubundnar gengisfellingar krónunnar og þá um lækkun launa. Þetta veldur því að verðbólga hér er helmingi hærri en þekkist í nágrannalöndum okkar og vextir eru þar afleiðandi tvöfalt hærri hér en í þeim löndum sem við berum okkur saman við.

Við upphaf 21 aldarinnar voru gerðar umfangsmiklar breytingar í peningaumhverfi Íslands. Gengisskráning er gefin frjáls, Seðlabankinn er gerður sjálfstæður, tekin er upp verðstýrð peningastefna, og bankarnir eru einkavæddir. Opnað er á frjáls flæði fjármagns og afleiðingarnar koma strax fram í gífurlegri aukningu peningamagns í umferð. Þessi hömlulausa prentun krónuseðla var afleiðing á fjármálastarfsemi bankanna og vaxta- og peningastefnu Seðlabankans. Afleiðingar innstreymis erlends lánsfjár, aflandskróna og hlutabréfafúsks. Þarna er að finna snjóhengjuna margumræddu.

Ef gjaldeyrishöftum á Íslandi verður aflétt án þess að gripið verði til sérstakra varnarráðstafana, mun að öllum líkindum skella á önnur risavaxinn efnahagslega kreppa í formi mikillar gengisfellingu krónunnar, sem myndi valda miklum verðbólguskell og ofurvöxtum sem myndi kaffæra til viðbótar fjölda heimila og fyrirtækja. Sá árangur sem nú er kallaður hið íslenska efnahagsundur er framhlið leiktjalda handstýrðs gjaldmiðils.

Aflandskrónur, erlendar krónueignir kröfuhafa bankanna og krónueignir margra landsmanna sem myndu vilja skipta í erlendan gjaldeyri, eru svo stór vandi að hann er vart skiljanlegur venjulegu fólki. Það sem verra er, vandinn fer vaxandi. Það er einungis ein raunsæ leið úr þessu og hún er að ná samningum við Seðlabanka ESB um upptöku Evru og fá aðstoð til þess að komast í gegnum hina ógnvænlegu snjóhengju.

Sé t.d. þau húsnæðislán skoðuð sem íslenskum fjölskyldum standa til boða  borin saman við húsnæðiskaup danskrar fjölskyldu, þá greiðir íslenska fjölskyldan þegar upp er staðið tvöfalt meira fyrir sitt hús, en sú danska. Vöruverð á Íslandi er hærra. Ísland náði botni í kreppunni árið 2010, þá var kaupmáttarstigið svipað og verið hafði árin 2001-2. Við höfum í dag endurheimt um helming af falli kaupmáttarins frá toppi bóluhagkerfisins árið 2007. En það segir ekki allt um lífskjaraskerðinguna, kjörin versnuðu meir vegna skemmri vinnutíma, meira atvinnuleysis og aukinnar skuldabyrði heimilanna.

Lífskjaraskerðingin kom til vegna gengisfalls krónunnar, sem íslenska valdastéttin dásamar og vill alls ekki vera án. Lífskjörin á árunum 2001 til 2007 voru að umtalsverðu leyti byggð á froðu, með flæði ódýrs lánsfjár inn í landið og spilagaldra fjárglæframanna, sem kom fram í aukinni skuldsetningu fyrirtækja og heimila, of hátt skráðu gengi og misheppnaðri peningastjórnun Seðlabankans.

Við Hrunið afhjúpaðist siðferðisleg og hugmyndafræðileg kreppa, þar opinberaðist þjóðinni stétt manna, sem töldu sig óbundna að þurfa að greiða til samfélagsins. Þeir tæmdu bankana innan frá, keyptu upp fyrirtæki seldu öll verðmæti úr þeim og komu þessu góssi undan í erlendum skattaskjólum. Í dag er enn við lýði stór atvinnugrein sem beitir öllum ráðum til þess að koma sér hjá því að þurfa að skila samfélaginu samgjörnum arði af nýtingu þeirra á þjóðarauðlindinni sem er í hafinu umhverfis Ísland. Þessi hópur berst með öllum ráðum gegn því að Stjórnarskrá landsins verði breytt og eignaréttur þjóðarinnar tryggður, þeir hafa úr miklum sjóðum að spila til þess að koma sínum sjónarmiðum á framfæri og styðja „rétta“ aðila í kosningum.

80% þjóðarinnar býr við það ástand að vera gert að þola skert laun í gegnum endurteknar gengisfellingar krónunnar. Launamönnum eru með því gert að greiða aukaskatt vegna Hrunsins og fjármagna uppgönguna, á meðan litli hluti þjóðarinnar kemur sér undan því að vera þátttakandi í þeirri skattlagningu. Um 20 þús. íslensk heimili misstu allt sitt, það gerðist ekki í nágrannalöndum okkar þrátt fyrir að þar væri á ferð efnahagskreppa. Þessi staða er enn til staðar, íslensk heimili eru ennþá í meiri vanda en heimilin á hinum Norðurlandanna.

Á þessu ári hafa verið ört vaxandi útflutningstekjur af miklum makrílveiðum, sem gæti verið tímabundinn arður þar sem ekki hafa náðst samningar við aðrar þjóðir um hvernig skipta eigi þessum veiðum. Auk þess skiptir miklu aukning er í ferðaþjónustu vegna lágs gengis krónunnar. Ef ekki tekst að takast á við efnahagsvandan umheimsins þá er allar líkur á að útflutningstekjur Íslendinga minnki umtalsvert. Í ferðaþjónustu hafa skapast ný störf, en það eru ekki hálaunastörf og mikið um aðflutt fólk sem fer í þau störf.

En þetta eru skammtímalausnir, það blasir við íslendingum að þurfa að leysa úr gjaldmiðilsmálum sínum til framtíðar. Krónan hefur reynst vel við að auka útflutningstekjur með því að gengisfella hana, en vert er að halda því vel til haga að krónan var mikill gerandi í því að hér varð fullkomið kerfishrun haustið 2008, það gerðist ekki í nágrannalöndum okkar. Stígandi lukka er best, stóra vandamálið er óleyst við búum við gjaldmiðil sem ver lítinn hluta þjóðarinnar, hann hagnast á því að viðhalda þessum gjaldmiðli, á meðan stóri hlutinn býr við lakari kost en þekkist í nágrannalöndum okkar.

Það blasir við Íslendingum ákaflega erfið ár og mjög þungar afborganir ríkissjóðs á næstu tveim árum.