mánudagur, 31. ágúst 2009

Tíðarandinn

Það voru ýmsir, þar á meðal verkalýðshreyfingin, til þess að halda uppi mikilli gagnrýni á þróun efnahagslífsins síðasta áratug. Þar má benda á ályktanir og viðtöl í sambandi við kjarasamninga og endurnýjun þeirra, auk þess að margir fjölmiðlamenn reyndu hvað þeir gátu að fá svör við spurningum um þróunina. En það skorti gagnsæi og upplýsingagjöf hjá stjórnvöldum og stofnunum þess, sem torveldaði fjölmiðlum og almenningi að fylgjast með hvað var raunverulega á seiði. Þessu var ítrekað lýst hér á þessari síðu veturinn 2007 – 2008. T.d. (hér) og (hér) og (hér)

Nú er m.a. komið fram að ráðherrar héldu hjá sér viðamiklum skýrslum um þetta efni, sem sýndu að gagnrýnin átti fullan rétt á sér. Hækkun skuldatryggingaálags endurspeglaði vel álit alþjóðlegs fjármálamarkaðar á íslenska bankakerfinu. Þrátt fyrir þetta fengu forsvarsmenn bankanna aðstoð ráðherra og forseta landsins við að halda því fram að málið snérist um baráttu við óvinveitt öfl í útlöndum. Spilað var á þjóðerniskennd okkar, það er stutt í þá taug og stjórnmálamenn þar á heimavelli.

Í þessu sambandi er nægilegt að minna á dönsku gagnrýnina og viðbrögð ráðherra og forsvarsmanna viðskiptalífsins. En þess má einnig geta að almenningur hafði ekki mikinn áhuga á þessari gagnrýni. Það kom m.a. glögglega fram að þrátt fyrir að hagdeildir atvinnulífisins héldu því fram með góðum rökum að gengi krónunnar væri 30% of hátt skráð vegna þenslu og gríðarlegs innflutnings á erlendu lánsfjármagni og ofboðslegum viðskiptahalla. Góðærið væri í raun yfirdráttur sem einhvertímann þyrfti að greiða. Almenningur kaus frekar að hlusta á stjórnarþingmennina, sem nýttu hvert tækifæri til að halda því á lofti hvað allir hefðu það gott undir þeirra stjórn og þeir voru endurkosnir aftur og aftur.

Hin helkalda staðreynd er nú sú að íslendingar voru of uppteknir í neyslukapphlaupinu og vildu ekki hlusta á gagnrýnina, hún var óþægileg. Það gekk vel, mikill hagvöxtur og kaupmáttaraukning. Það var sakir gríðarlegrar skuldsetningar og fjárfestinga. Flestir höfðu hagsmuni af því að vöxturinn væri sem hraðastur og eignaverð hækkaði sem mest svo það stæði undir veðskuldbindingum vegna aukinna lána.

Aðdáunin á viðskiptasnillingunum var mikil og þar var spilað á þjóðarembinginn. Þrátt fyrir að allir vissu að við stjórn íslensks efnahagslífs og bankanna væri reynslulítið fólk. Gagnrýni á þróunina og athafnaleysi stjórnvalda var ýtt út af borðinu sem öfund og á það spiluðu ráðherrar og stjórnarþingmenn.

En sé litið umræðna stjórnarandstöðu þessa dagana þá er spilað á þjóðarstoltið og að allir séu svo vondir við okkur. Þau viðhorf gagnvart Íslandi sem ég hef heyrt erlendis endurspeglast ákaflega vel í ummælum hollensku fjölmiðlanna sem var farið yfir um helgina í fréttum og ég kom að í síðasta pistli þar sem ég vitnaði í ummæli sænskra fjölmiðla. Ég efast ekki eitt augnablik að þingmönnum sé fullkomlega ljóst hvaða kostir okkur standi til boða hvað varðar Icesave, á þeim forsendum er málflutningur sjálfstæðismanna og framsóknar á svo óendanlega lágu plani.

Ekkert vandamál er lagað nema hægt sé að græða á því. Það er eðli þess hagkerfis sem við búum við í dag, allt verður að skila arði eða hagnaði. Kerfið er varið af fólkinu sem ætti að stuðla að breytingum á kerfinu. Stjórnmálamenn eru kosnir á þing til að tryggja að allt héldist óbreytt. Einstaklingnum talið í trú með taumlausum auglýsingum, að hann skorti nánast allt og alið á græðginni.

Íslendingar eru skorpufólk, allt kemur í gusum. Það er hætta á því að í uppbyggingarstarfinu gleymist mistökin og umræður leiti í sama farið. Nú er rætt um að fjölga ferðamönnum um helming á næstu árum, auk þess að byggja fleiri álver og mörg gagnaver.

Það er í sjálfu sér ekki mikið vandamál að reisa nokkra verksmiðjuskála, en það er tilgangslaust nema að reistar séu allmargar virkjanir, uppistöðulón og borholur. Auk þess að leggja línur til þess að koma orkunni þangað sem á að nota hana. Það skortir umræðu um neikvæð áhrif á umhverfið og náttúruna. Eða þá ofboðslegu þenslu sem miklar framkvæmdir kallar yfir hið litla íslenska hagkerfi.

Erum við tilbúinn í annað þenslutímabil? Höfum við tamið okkur um of að vera litli bróðir og geta tekið það sem okkur finnst gott og þægilegt en láta öðrum eftir að standa struam af þeim kostnaði? Við verðum að gera allt til þess að koma í veg fyrir að við uppbygginguna að við stefnum að sömu örlögum og við okkur blöstu 2008. Það gerum við ekki í einangrun en verðum að velja samskiptaleið í stað einangrunar.

sunnudagur, 30. ágúst 2009

Afneitun

Formaður Sjálfstæðisflokksins gekk fullkomlega fram af manni með ræðu sinni í gær. Þar endurspeglast hin yfirgengilega afneitun flokksins. Það liggur fyrir og hefur verið að koma fram í fréttum undanfarna daga að það voru sjálfstæðismenn sem hnepptu þjóðina í Icesave treyjuna, þar má t.d. vitna til ummæla Tryggva Þórs frá október í fyrra. Eins liggja fyrir athafnir Kjartans framkvæmdastjóra Flokksins og bankastjórnarmanns Icesave bankans.

Þessa dagana fer um embættismannagengið sem Flokkurinn kom á jötuna í valdatíð sinni. Ekkert fer eins illa í Valhöll og að nú standi til að „hreinsa til eftir valdatíð íhaldsins“ svo vitnað sé til ummæla núverandi fjármálaráðherra. Í haust þegar hrunið skall á blasti við okkur fullkomlega vanhæft og ákvarðanafælið embættismannagengi. Þetta endurspeglast í ummælum hvers ráðgjafans á fætur öðrum sem hingað hefur komið, þar sem lagt er margendurtekið til að hingað þurfi að koma erlendir sérfræðingar vegna getulausra og ráðvilltra stjórnunarhátta sem tíðkast hafi hér á landi.

Og í hvert skipti heyrast vandræðaleg andmæli úr Valhöll um pólitískar ofsóknir. Þessi vinnubrögð Flokksins opinberuðust svo kyrfilega þegar stjórn Seðlabankans var skipuð, þegar ekið var fram hjá öllum reglum við ráðningu þekkts háskólaprófessors, hæstaréttar- og héraðsdómara og svo maður tali nú ekki um hina eftirminnilegu ráðningu hinna 9 sendiherra korter áður en Davíð gekk úr ráðuneytinu.

Út yfir allan bálk tekur að heyra þingmenn sjálfstæðismanna og framsóknar tala um föðurlandssvikara og óvinveittar þjóðir. Hvar í veruleikanum er þetta fólk statt? Hvernig í ósköpunum komst svona fólk inn á þing? Umræðulist þessa fólks virðist ráðast af því einu að koma sér upp að minnsta kosti einum ógöngum sem síðan bornar eru á andstæðinginn í endurteknu rakalausu stagli.

Rúið sjálfstæðri hugsun. Ég varð fyrir því í gær að því vera bent á hversu gott allir hefðu haft undir stjórn Sjálfstæðismanna. Mér varð það á að svara; "En það var allt á yfirdrætti þess fjármagns sem pumpað var inn í hagkerfið og við verðum næstu 40 ár að endurgreiða með vöxtum, kaupmáttafalli, glötun eigna og falls á lífeyris- og örorkúbótum."
"Þú ert greinilega Vinstri grænn eða samfylkingarmaður" var eina svarið.

Ég hef undanfarna daga verið í Stokkhólmi í erindagjörðum vegna norræna rafiðnaðarsambandsins. Ég hef áður vitnað nokkrum sinnum til ummæla hinna norrænu vina okkar frá því í fyrra (hér) og (hér) og (hér) Þar í umræðunni allnokkru fyrir hrun að endaleysan á Íslandi gengi ekki lengur og íslendingar yrðu að fara að taka til hjá sér í efnahagsstjórninni. Í ummælum félaga minna og í fjölmiðlum nú fyrir helgina þar sem rætt var við efnahagssérfræðinga um Icesave málið og niðurstöðu Alþingis, kom fram að íslenskir stjórnmálamenn hefðu fullkomlega misst sig í umræðum um málið og sú dramatík sem þeir hefðu dregið upp væri eitthvað svo íslensk og út í hött.

Hinir sænsku viðmælendur voru sammála um að niðurstæðan gæfi þó vonir um að íslendingar væru að átta sig á sinni stöðu og að byrja að horfast í augu við hana. Það væri grundvöllur þess að hægt væri að hefja enduruppbyggingu á Íslandi. Þar talar fólk sem hefur áhyggjur af þróuninni á Íslandi og er okkur afskaplega vinveitt, en veit þó að íslendingar verði að átta sig á sinni stöðu og séu þeir einu sem verði að ráða fram úr þeim vanda sem þeir komu sér í.

Þegar sjálfstæðismenn og og framsóknarmenn létu í ræðum sínum á þingi og í blaðagreinum eins og hrunið sé núverandi stjórnarflokkum að kenna og þeir hafi sjálfir hvergi komið nærri, kom aftur og aftur fram í huga mér eftirfarandi atvik úr lífi nokkurra rafiðnaðarmanna félaga minna: Hópur vinnufélaga fór í afmælisveislu, þar sem vel var veitt og menn urðu alldrukknir. Þegar afmælisveislunni lauk hugðust nokkrir úr hópnum halda gleðinni áfram og tóku leigubíl og stefndu á öldurhús borgarinnar.

Á miðri leið varð einum gleðimanninum bumbult af veitingunum og ældi allt út, yfir félagana í aftursætinu og út um allan bílinn. Leigubílstjórinn brást hin versti við og henti þeim öllum út og þarna stóðu þeir út í ausandi rigningu. Félagarnir verkuðu æluna af vininum eins vel þeim var unnt og sendu hann síðan heim í öðrum leigubíl, en héldu sjálfir á vit áframhaldandi gleði. Þegar þeir mættu til vinnu á mánudeginum spurði vinurinn félaga sína „Hver ældi á fötin mín?“

Þeir sem verið hafa á frjálshyggjufylliríi undanfarin ár, þurfa að fara að átta sig á því að það voru þeir sem ældu allt út. Það fer ekki fram hjá neinum, utan sögusmiðjumönnum Valhallar (þar sem veruleikinn er alltaf gefinn út í endursögn að hætti húsins), að upp úr stendur hvernig Guðbjartur Hannesson formaður fjárlaganefndar leiddi sjálfstæðismenn og aðra þingmenn inn í lausn Icesave málsins.

Hvernig hann opinberaði fyrir alþjóð og ekki síst nokkrum þingmönnum sjálfum hvernig tilteknir þingmenn beittu endurteknum innantómum og rakalausum upphrópunum sem höfðu þann tilgang einn að vekja tortryggni og ala á sundurlyndi.

Það eru þessi vinnubrögð íslenskra stjórnmálamanna sem hafa dregið orðspor Íslands langt niður hjá vinaþjóðum okkar og ekki síður í viðhorfum íslendinga sjálfra til þingmanna og starfa Alþingis. Þar hefur Guðbjartur unnið stórvirki og eftir standa sjálfstæðismenn og ekki síður framsóknarmenn með allt niðrum sig í illa lyktandi fötum.

laugardagur, 29. ágúst 2009

Þingmenn ákveða að skerða lífeyrisréttindi

Í lok júnímánaðar s.l. samþykkti Alþingi breytingar á lögum nr. 88/2003 um Ábyrgðasjóð launa í þá veru m.a. að vaxtagreiðslur vegna krafna á vangoldnum lífeyrissjóðsiðgjöldum falla niður.

Alþingismenn völdu að læða þessari breytingu var inn að lokinni 2. umræðu á þinginu án þess að gefa nokkrum tækifæri til þess að skoða hana og koma að andmælum. Lögin voru síðan samþykkt á Alþingi 29. júní s.l. Í nefndaráliti segir að þessi breyting sé “ætlað að vera hvati fyrir lífeyrissjóði til að ganga tímanlega eftir greiðslu vangoldinna lífeyrisiðgjalda í sjóðina.”!!??

Með þessu þá verða sjóðsfélagar af réttindum að öllu óbreyttu. Hér er ástæða til þess að minna lesanda minn á að þetta gildir ekki um lífeyrissjóð þingmanna, þar skiptir ávöxtun og rekstrarkostnaður nefnilega engu, það sem vantar upp á verðtryggðar lífeyrisgreiðslur sækja þingmenn einfaldlega í ríkissjóð. Þingmönnum finnst nefnilega ósæmilegt að bjóða sjálfum sér upp á sambærileg lífeyriskjör að almúginn hefur, en eru svo að senda öðrum tóninn vilji þeir reyna að vernda stöðu sjóðsfélaga almennu sjóðunum. Eins og allir vita þá hefur ítrekað þurft að skerða réttindi í almennu sjóðunum vegna efnahagsástands, á meðan réttindi þingmanna haldast óbreytt.

Það er með ólíkyndum að þingmenn skuli setja það í þingskjöl að það þurfi að hvetja lífeyrissjóði til að ganga tímanlega á eftir greiðslum vangoldinna iðgjalda. Svona eins og starfsmenn lífeyrissjóða séu bara í rólegheitum að horfa á réttindum sjóðfélaga rýrna.

Þessi breyting leiðir vitanlega til þess að auk þess að sjóðsfélagar almennu sjóðanna séu að glata réttindum þá verða starfsmenn lífeyrissjóða að keyra fyrirtæki í gjaldþrot með hraði ef þannig stendur á hjá þeim að geta ekki staðið skil á réttum tíma.

Í dag eru starfsmenn almennu lífeyrissjóðanna semsagt að hóta atvinnurekendum gjaldþroti og fylgja því á eftir með kostnaðarsömum aðgerðum sem leiða ekki til annars en gjaldþrota, svona í boði þingmanna. Það er furðulegt að heyra svo suma þingmenn afsaka sig með því að um mistök hafi verið að ræða í 2. umræðu að taka vextina út. Það hefði verið hreinlegra að viðurkenna að Ábyrgðasjóðurinn stæði ekki undir auknum álögum og taka upp viðræður á þeim grunni.

föstudagur, 28. ágúst 2009

Verðtrygging og Eygló Harðar

Mann setur ítrekað hljóðan þegar þingmenn fara á stúfana og upplýsa okkur um fávisku sína á íslensku efnahagslífi og atvinnulífinu. Þingmenn sem virðast hafa lítið til málanna að leggja utan endurtekinna órökstuddra fullyrðinga þar sem leitað er á mið skyndivinsælda með lýðskrumi.

Verðtryggingarkerfið var sett á af þáverandi forsætisráðherra Ólafi Jóhannssyni og afgreitt af Alþingi til þess að skapa grundvöll fyrir langtímalánum hér í landi óstöðugleikans og hárrar verðbólgu. Fram að þeim tíma gufaði allt sparifé og lífeyrissjóðir upp og það var einfaldlega ekkert fjármagn til að byggja upp langtímalánakerfi, sem er reyndar grundvallaratriði ef venjulegt fólk á að hafa möguleika að koma yfir sig þaki. Þeir sem áttu fjármagn sendu það úr landi eða settu það í steinsteypu og einungis voru stutt lán í boði og það takmörkuð.

Þegar fólk tekur lán getur það valið um breytilega vexti, erlenda myntkörfu eða fasta vexti og verðtryggingu. Verðtrygging er mishá eftir hversu há verðbólgan er. Með föstum vöxtum og verðtryggingu er í raun verið að velja greiðsludreifingarleið þar sem afborganir eru lægri en þær eiga að vera fyrri hluta lánstímans.

Sumir hafa lagt til að strika út verðtryggingu og halda bara föstu vöxtunum, ekki lagt neitt til annað í staðinn og ekki skýrt út hvernig eigi fara að því. Það liggur það fyrir að ef verðtrygging væri strikuð út og neikvæðir vexti viðhafðir myndi það leiða til sömu stöðu og var þegar fyrrv. formaður Framsóknarflokksins lagði frumvarp sitt um verðtryggingu fyrir alþingi. Sparifé myndi gufa upp, eða með öðrum orðum að kostnaður af lánum allra væru færður yfir á gamalt fólk sem er með sparifé sitt í lífeyrissjóðnum sínum og bönkunum.

Mér er óskiljanlegt af hverju á þetta ráðdeildarsama fólk sem hefur safnað upp sparifé, eigi að sætta sig við að það sé nýtt til þess að greiða skuldir annarra? Sjóðsfélagar eru í langflestum tilfellum félagsmenn í stéttarfélögum. Á fundum stéttarfélaga er oft fjallað um lífeyrissjóðina og ávöxtum þeirra og þess krafist að séð verði til þess að farið sé að lögum og fjármunir í lífeyrissjóðum fari einungis í að greiða örorku- og lífeyrisbætur. Ekki í að greiða upp skuldir fólks sem jafnvel er ekki einu sinni í viðkomandi lífeyrissjóð.

Í þessu sambandi hvað varðar endurteknar fullyrðingar nokkurra þingmanna, þá sérstaklega Framsóknar, þá er það Alþingi sem setur lög um starfsemi lífeyrissjóða ekki stéttarfélög og heldur ekki starfsmenn þeirra. Það er hlutverk stjórna sjóðanna að fara að þessum lögum, ástæða er að minna enn einu sinni á að verkalýðsforystan situr ekki ein í stjórnum lífeyrissjóða og það eru ekki nema örfáir formenn verkalýðsfélaga í stjórnum lífeyrissjóða. Hvorki stjórnir sjóðanna eða ársfundir þeirra gætu tekið það upp hjá sjálfum sér að nýta það sparifé sem er í lífeyrissjóðunum til annarra hluta en fram kemur í landslögum sem alþingismenn setja. Þingmenn sem halda öðru fram eru að krefjast þess að lögbrot verði ástunduð.

Ef tekið er lán með breytilegum vöxtum í íslensku hagkerfi, þar sem verðbólga sveiflast upp og niður um tugi prósenta, þá sveiflast vextir líka upp og niður. Ef verðbólgan fer upp fyrir 5% verða afborganir lána á breytilegum vöxtum svo háar fyrri hluta lánstímans að fáir ráða við þær. Svo maður tali nú ekki um þegar verðbólgan er kominn á annan tug prósenta. Það er ástæða þess að tekið var upp greiðsludreifingarkerfi eins og verðtryggingakerfið er.

Það er einungis ein leið til þess að losna við verðtryggingu, hún er að komast með íslenska hagkerfið í umhverfi þar sem verðbólga er lág og stöðugleiki ríki. Það gerist ekki nema að við fáum þingmenn sem hafa til að bera þekkingu á grundvallaratriðum efnahagslífsins. Þingmönnum verði settar sömu skorður hér landi og gert er í nágrannalöndum okkar, að geta endurtekið leiðrétt mistök sín með gengisfellingum og hárri verðbólgu og aðför að sparifé landsmanna og lífeyrissjóðum.

Sumir virðast telja að hægt sé að velja föstu vextina í stað breytilegu vaxtanna og strika svo út verðtryggingu. Mjög einfaldað dæmi : Tekið er 20 millj. kr. lán. í 40 ár. Afborganir af höfuðstól er þá 500 þús. á ári. Ef lánið væri á breytilegum vöxtum, sem hafa verið um og yfir 20% undanfarin misseri, þá væri vaxtagreiðsla þessa láns 4 millj. kr. fyrsta árið. Semsagt viðkomandi þurfti að greiða af láninu 4.5 millj. kr. fyrsta ári, eða tæp 400 þús. kr. á mán.

Með verðtryggingu og föstum 5% vöxtum þá væri afborgunin höfuðstóls vitanlega sú sama 500 þús. kr. á ári og vaxtagreiðsla 1 millj. Afborgun fyrsta árið væri þá 1.5 millj. kr. á mán. eða um 130 þús. kr. á mán. Með þessu er greinilega verið að flytja hluta af vaxtagreiðslu það er 3 millj. kr. yfir á seinni hluta lánstímans. Sá sem tók lánið fær í raun nýtt lán sem bætt er við höfuðstólinn. Ef farið er að tillögum þingmanns Framsóknar þá væri þessar 3 millj. kr. teknar út af spari- og lífeyrisreikningum fullorðins fólks.

Ég þekki engan hvorki í verkalýðshreyfingunni eða annarsstaðar sem er fylgjandi hárri verðbólgu, sem leiðir til hárra vaxta, sem síðan leiða til greiðsludreifingarkerfis eins og verðtryggingarkerfið er. Allir þessir aðilar eru ákafir fylgismenn þess að hér verði skapað umhverfi með alvöru efnahagsstjórn, þar sem við búum við stöðugleika, lága vexti og enga verðtryggingu.

Nytsamir sakleysingjar

Það virðist vera svo að allmargir banka- og umsýslumenn fjármagns ætli að gera tilraun til þess halda ofurlaunum og bónusum. Alræmdir eru bónusar sem viðskiptastjórar banka og verðbréfa var skammtað. Árangurstenging með gríðarlegum bónusum dreif þessa menn í að ná inn eins mörgum samningum og frekast var kostur. Þeir náðu þá að hækka laun sín umtalsvert jafnvel svo skipti tugum milljóna á ársgrundvelli.

Saklausu fólki var þvælt út í viðskipti sem fyrirfram voru vafasöm jafnvel dauðadæmd og yrðu viðkomandi ofviða, þó svo hrunið hefði ekki komið til. Þá er ég að vitna til þess að alþekkt var 2007 að króna væri á um 30% yfirgengi vegna ábyrgðarlausrar stjórnar á efnahagslífinu, en í kosningabaráttunni héldu þáverandi stjórnarflokkar því að kjósendum að þeir hefðu fundið upp hina endanlegu alsælu efnahagsundurs og allir hefðu það svo gott og það myndi halda áfram.

Þeir sem gagnrýndu andvaraleysi voru úthrópaðir sem úrtölumenn og öfundsjúkir vinstri menn. Svo ég vitni til auglýsinga og ummæla Flokksins kosningavorið. Of miklu lánsfé hafði verið pumpað inn í hagkerfið og íbúðarverð byggðist á toppi bólunnar. Sumir endurnýjuðu reglulega veðhæfni sína og tóku út ný og hærri lán undir leiðsögn „sérfræðinga?!“ bankanna.

Þeir sem fylgdust vel og voru ekki blindaðir af sól hins Íslenska efnahagsundurs máttu vita að það yrði niðursveifla innan skamms tíma, það kom fram í öllum ræðum hagfræðinga. Þá er ég ekki að tala um banka- og kerfishrun, heldur þá niðursveiflu sem altalað var að myndi koma við lok hinna miklu framkvæmda fyrir austan.

Þetta virtu viðskiptastjórarnir einskis, en létu eigin hagnaðarvon ráða för, engu skipti hagur viðskiptavinar eða bankans. Þóknunin réð för. Eftir standa í dag skuldum hlaðnir sakleysingjar sem trúðu og treysti ráðleggingum „sérfræðinga?!“ bankans. Bankarnir sitja uppi með óseljanlegar eignir og við blasa gríðarlegar afskriftir. Til viðbótar er svo allnokkur hópur fólks sem fór eðlilega miðað við aðstæður, en lenti í klóm hrunsins.

Allt þetta lendir með beinum eða óbeinum hætti á þeim íslendingum sem kjósa að vera skattgreiðendur hér heima næstu áratugina. Óuppgerð eru það tjón sem blasir við bönkunum. Ábyrgð viðskiptastjóranna er mikil sem ábyrgðalausir létu stundargróða ráða för. En ábyrgð liggur einnig hjá stjórnendum bankanna sem byggðu upp þessu árangurstengdu launakerfi.

En mestu ábyrgðina bera þeir stjórnmálamenn sem sköpuðu þetta efnahagsástand og það viðhorf sem alið var á. Full ástæða er t.d. að líta til ummæla fyrrv. bankastjóra Kaupþings um hvernig kunnáttuleysi stjórnenda Seðlabanka og forsætisráðuneytis leiddi yfir þjóðina fleiri hundurð milljarða tjón að óþörfu.

Sé litið til frétta sem hafa verið að birtast undanfarna daga, þá virðist það vera svo að viðskipstjórar og umsjónarmenn eignastýringa vilji ekki hverfa frá þeim háttum sem voru innleiddir á árunum fyrir hrun. Ég átti viðtal við einn af helstu stjórnendum uppbyggingar bankanna í gær, hann sagði að það virtist stefna í að kosta mikil átök til þess að fá viðskiptastjórana til þess að horfast í augu við þessa stöðu og tómt mál væri að tala um að þeir teldi sig hafa eitthvað unnið til saka.

Á þessum vanda verður að taka og það á raunhæfan hátt, en það er ekki auðvelt. Flöt niðurfelling skulda er einfaldlega þjóðfélaginu ofviða ofan á aðra skuldsetningu, auk þess að þar munu þeir sem síst skyldi fá mestu niðurfellinguna. Það er heldur ekki lausn að fólk búi áfram í húsnæði sem bankinn á í raun og veru, þar búi fólk með gríðarlegt lán í frystingu og verði að skilað íbúðinni einhvern tímann verði ekki staðin skil á frystu láninu. Það mun einfaldlega leiða til þess að það mun ekki sjá sér neinn hag í því að viðhalda eigninni og hún drabbast niður.

Það er heldur ekki nægjanlegt að afskrifa einungis skuldir vegna íbúðarkaupa í bankakerfinu, þar verður mismunum gagnvart lánum íbúðarlánasjóðs. Afskriftir þar kalla á framlög úr ríkissjóð og aukna skatta. Ef litið er til lána lífeyrissjóða til íbúða þá leiða afskriftir þar til lækkunar á lífeyri- og örorkubótum. Það er að segja í almennu lífeyrissjóðunum, ekki hinum opinberu, því þeir sækja það í ríkissjóð og það er svo sótt í hærri sköttum.

fimmtudagur, 27. ágúst 2009

Alsgáð vinnubrögð

Á unglingsárum mínum vann ég á veturna sem piccaló á Borginni. Var í borða- og hnappalögðum jakkafötum með pottlok, tók á móti gestum og fór með þá ásamt töskum upp í herbergin. Lyftan var þá handstýrð. Oft komu þjónar innan í sal og báðu okkur piccalóana að hlaupa einhverra snöggra erinda fyrir alþingismenn og útgerðarmenn út í banka eða sækja blöð. Valdastéttin bjó gjarnan á Borginni ef hún var í bænum, eða ef um var að ræða innfædda Reykvíkinga þá héldu þeir oft til á Borginni yfir hádaginn og stundum fram á nóttina.

Jóhannes staðarhaldari bjó á herbergjum 101 og 102 og á hverjum degi var það hlutverk okkar piccalóanna að fara með blöðin til hans, eins ef út kom ný ljóðabók þá varð að sækja hana strax. Jóhannes las svo ljóðin og ef þar voru ljóð sem voru honum ekki að skapi, þá reif hann viðkomandi síðu úr bókinni og henti henni.

Fastir gestir í sal voru þingmenn og efri valdastéttin, þá þótti ekkert tiltökumál þó menn fengju sér eitthvað í glas. Vínsala var bönnuð nema á kvöldin og eins var einn dagur vínlaus. Þetta vafðist ekki fyrir þjónum staðarins. Farið var með mjólkurkönnuna bakvið og sett á hana það sem pantað var út í kaffið.

En þingstörf gengu þó svo ekki færi fram vitræn umræðan í sölum Borgarinnar. Þetta var undanfari þess ástands sem þingmenn hafa kvartað undan á síðustu árum, um að það væri fullkomið ráðherraræði í gildi í þingsölum Alþingis og nánast tilgangslaus tilvera sem almennir þingmenn upplifðu.

Eftir að ég lauk unglingsárum hóf ég nám í rafvirkjun og vann oft á Borginni að viðhaldi og endurnýjun rafbúnaðar þessa virðulega hótels. Sömu viðhorf viðgengust gagnvart víndrykkju í vinnutíma, sama gilti á mörgum funda sem haldnir voru af öðrum eins og t.d. stéttarfélögum, ekki þótti tiltökumál þó menn mættu á svæðið vel í því og færu í pontu og helltu innihaldslausu kjaftæði yfir fundarmenn.

Eftirminnilegt er hvað þingmenn töldu að myndi gerast hjá almenning ef bjórinn yrði leyfður. Í hverri ræðunni fullyrtu þingmenn nýkomnir úr sölum Borgarinnar að almenningur myndi ekki ráða við það ef bjór yrði leyfður og þjóðin myndi vera á gengdarlausu fylleríi ef hann yrði leyfður.
Á þessum tímum voru fundir haldnir á kvöldin eða þá á laugardagseftirmiðdögum. Sem betur fer breyttust viðhorf gangvart þessu upp úr 1980 og undanfarin ár er nákvæmlega engin þolinmæði gagnvart svona háttalagi. Sigmundur Ernir er klárlega ekki sá eini sem mætir í þingsal og heldur ræðu eftir að hafa fengið sér áfengi, en það afsakar ekki hans háttalag.

Eftir að hafa lesið ræðu hans þá er ljóst að hún er fantagóð. Upphrópanir tiltekinna þingmanna úr Sjálfstæðisflokki og Framsóknarflokki eru viðkomandi þingmönnum til háborinnar skammar og háðungar. Lýsir í raun ekki öðru en litlum körlum sem ekki þola að heyra hreinskilna lýsingu á þeirra eigin háttalagi og hvernig getuleysi þeirra leiddi þjóðina í þá stöðu sem hún er í. Hver er að viðhafa alsgáð vinnubrögð er í mínum huga klárt.

miðvikudagur, 26. ágúst 2009

Ráðvillt umræða

Umræðan um lífeyrissjóðina er oft með hreinum eindæmum, eins og ég hef reyndar alloft bent á. Upphrópanir og rakalausar klisjur. T.d. á Silfri Egils í gær er birt grein þar sem það er fullyrt að verkalýðsforystan hafa verið að sukka með sjóðina og þeir séu tómir og svo er grein þar fyrir ofan þar sem það er vandamál hversu miklir fjármunir séu til ráðstöfunar í lífeyrissjóðunum og það verði að koma þeim fjármunum út úr bankabókunum í atvinnulífið, það sé bjarghringur Íslands.


Það hefur reyndar aldrei verið útskýrt hvernig menn fá það út að Verkalýðsforystan sé að ráðskast með eignir sjóðanna. Við hvað er átt? Í stjórnum lífeyrissjóða er helmingur úr röðum fyrirtækja sem greiða iðgjöld til sjóðannna og hin helmingur er kosinn af stéttarfélögum sjóðsfélaga viðkomandi sjóðs. Það voru þessir aðilar sem gerðu kjarasamninga um uppbyggingu viðkomandi sjóða. Svo eru til allnokkrir aðrir lífeyrissjóðir. Hlutverk allra sjóðanna er að ávaxta það fé sem er í viðkomandi sjóðs sem best.

Það er útilokað að alhæfa um lífeyrissjóðina, þeir standa ákaflega misjafnlega, eins og margoft hefur komið fram, t.d. eiga þeir mismiklar eignir erlendis. Sumir eiga þar töluvert og þær eignir hafa verið að vaxa mjög hratt undanfarið eins og kom fram í fréttum í síðustu viku.

Einnig eru eignir þeirra í ríkistryggðum skuldabréfum mismiklar, en hjá sumum er það töluvert. Einnig hefur ítrekað fram að undanförnu að eignir á bankabókum safnist nú upp sakir þess að verðbréfamarkaðir séu óvirkir.

Spurningin um tap lífeyrissjóða eins og reyndar tap annarra sem áttu sparifé, snýr að nokkrum af þeim félögum sem útrásarvíkingarnir settu upp. Málið snýst um spil þeirra með bönkunum, þar sem keypt voru upp virk félög í atvinnulífinu og þeim var breytt í fjárfestingarfélög og skuldapíramída án þess að öðrum eigendum væri gerð grein fyrir því og Fjármálaeftirlit eða Seðlabanki stæðu sína eftirlitsplikt. Heldur stóðu forsvarsmenn opinberra eftirlitsstofnana fremstir í flokki sem klappstýrur útrásarinnar og hvöttu fólk og lífeyrisjóði að til þess að vera virkir þátttakendur í spilinu. Þetta mynd hefur sífellt að koma skýrar fram undanfarnar vikur.

Þar var vísvitandi verið að blekkja allmarga einstaklinga sem keyptu skuldabréf og hlutabréf tengt þessum félögum. Þetta hefur verið gagnrýnt harkalega hér á þessari síðu í fjölmörgum pistlum. Það hefur einnig verið gagnrýnt að ríkjandi stjórnvöld stóðu ekki vaktina. Þetta athafnaleysi leiddi til þess að útrásarvíkingar fengu svigrúm til þess að spila þennan leik. að sumir lífeyrissjóðir og allmargir einstaklingar hafa tapað fjármunum, hversu miklum er ekki komið fram ennþá og verður ekki ljóst fyrr en skilanefndir eru búnar að ganga frá málum og niðurstaða væntanlegra réttarhalda fæst.

En eins og margoft hefur komið fram á eru í lífeyrissjóðunum gríðarlegar eignir og eru mikið rætt um að það fjármagn geti verið það haldreipi sem gæti komið þessu þjóðfélagi í gang. Spurningin er hvenær efnhags- og atvinnulífinu verður komið í gang og hægt verður að láta þetta fjármagn vinna í stað þess að safnast upp á bankareikningum.

Í Morgunblaðinu í dag er mjög góð grein eftir stjórnarformann Lífeyrissjóð verzlunarmanna. Þar stendur m.a.“ Fréttastofa Stöðvar 2 hefur flutt af því fregnir í sumar og nú síðast 22. ágúst sl. að stjórn Lífeyrissjóðs verzlunarmanna vilji ekki veita öðrum en stjórnarmönnum sjóðsins upplýsingar um tiltekin atriði í rekstri sjóðsins, einkum gjaldmiðlaskiptasamninga og skuldir stærstu lánþega. Í fréttatíma stöðvarinnar sl. sunnudagskvöld var það ein fréttin að formaður stjórnar lífeyrissjóðsins hefði neitað Stöð 2 um viðtal um þessi málefni.

Fréttamaður Stöðvar 2 innti mig ítrekað eftir því í símtali fyrr um daginn hvort ekki væri ástæða til að sjóðurinn breytti afstöðu sinni til þagnarskyldu sinnar „í ljósi ástandsins í þjóðfélaginu“. Jafn oft minnti ég fréttamanninn á að þagnarskyldan er lögboðin. Ég náði ekki að sannfæra fréttamanninn um að landslög séu rétthærri en „fjórða valdið“, fjölmiðlarnir.

Stjórnvöld eru þessa dagana að kanna hvort efni standi til að breyta lagareglum um trúnaðarskyldu banka og annarra fjármálastofnana. Lífeyrissjóðir hljóta eins og aðrir að sýna biðlund og fylgja því sem lög mæla fyrir um á hverjum tíma. Það er sérkennilegt að menn krefjist þess af öðrum að brjóta lög og gerast þar með sekir um refsivert athæfi. Lögbrot geta ekki innleitt traust og virðingu.“

þriðjudagur, 25. ágúst 2009

Hvert liggur leið okkar?


Sl iceland sýningin í Bjargtangavita í sumar

Í þeirri kreppu sem hefur skollið yfir okkur velta örugglega margir því fyrir sér hvort við þurfum að afsegja kapítalismanum og hverfa tilbaka. Taka upp kommúnisma, marxisma eða þjóðernishyggju. Það hagkerfi sem hefur verið ráðandi undanfarin ár sé aldeilis ómögulegt. Við blasi sviðin jörð kapítalisma og frjálsra markaða.

Við eigum að nýta þetta og það geta verið spennandi tímar á næstunni. Þar sem tekist verður á um grundvallarspurningar um sátt fjármagns og framleiðni hinnar vinnandi handar. Viðhorfsbreytingar gagnvart neyslu og umhverfi okkar, inn í það mun næsta örugglega spila aukin umhverfisvitund og viðhorf til loftslagsbreytinga. Það verður að nást sátt í samfélaginu um skiptingu lífsgæða. Finna leiðir til stöðugleika og aukins kaupmáttar og koma böndum á ofsafengna auð- og neysluhyggju.

Þjóðfélög heimsins hafa áður glímt við svipaða stöðu og niðurstöðurnar breyttu heiminum. Það sama mun gerast í kjölfar yfirstandandi kreppu, en það getur brugðið til beggja átta hvert haldið verður. Aukna einagrun eða aukin samvinna þjóða. Umræða undanfarinn misseri um samskipti og samstarf við aðrar þjóðir vekur upp efasemdir um viðhorf íslendinga á þessu sviði. Á sama tíma og Evrópuþjóðir eru að bindast auknum samtökum og uppbyggingu viðskiptasvæðis til þess að tryggja atvinnuuppbyggingu og samkeppnishæfni við aðra heimshluta, eru áberandi viðhorf hér á landi sem miða að frekari einangrun Íslands, þá sérstaklega þeirra sem eru yst til hægri eða vinstri.

Hvort eigum við að láta þröngsýn pólitísk markmið hér innanlands sníða okkur stakk eða fara sömu leið og nágrannaríki okkar um samstarf og frelsi til þess að komast inn á sameiginlegan markað. Sjálfbærni næst með því að auka framboð samfara að böndum er komið á neysluhyggju. Nýsköpun og hröð tækniþróun er forsenda sjálfbærni, þar hefur orðið mesta fjölgun atvinnutækifæra undanfarin ár. Til þess þarf opið samfélag, ekki einangrun.

Samstarf innan Evrópu hefur spornað gegn því að stóru löndin verði enn stærri og hin litlu ósjálfbjarga. Kapítalisminn á að vera verkfæri, ekki hugmyndafræðilegt markmið eins og hann hefur orðið í höndum frjálshyggjunnar og leitt til ofsafenginnar auð- og neysluhyggju.

Kreppan á áttunda áratugi leiddi til þess að EES var stofnað til þess að standast samkeppni frá Asíu. Margt í stjórnmálaumræðu ungs fólks í dag minnir um margt það sem 68 kynslóðin hélt fram. Það var ekki einangrun það voru hnattræn sjónarmið. Umræður þessa dagana ber merki reiði og óuppgerðra hluta sem kalla á hert eftirlit og strangari lög sér staklega um fjármálamarkað og hegðan stjórnenda þeirra.

En sem betur fer farið að bera á kröfum um viðhorfsbreytingar og endurbætur á mikilsverðum þáttum þjóðskipulagsins.

mánudagur, 24. ágúst 2009

Sýna fleiri viðtöl bæði gömul og ný.

Fer oft í laugar og hef gert mjög lengi. Syndi kannski ekki alltaf en tek þó stundum skorpur ef ég er latur við fjallgöngur eða skokkið. Heitu pottarnir eru fínir og helst vill maður hafa það rólegt þar.

En stundum koma spekingar sem vilja nota tækifærið til þess að koma á framfæri skoðunum sínum. Áberandi er hversu mikla áherslu þeir leggja á að það hafi ekki verið hægri mönnum að kenna hvernig efnahagsmál hafa þróast, það sé Samfylkingin sem sé sökudólgurinn. Síðan koma allskonar endursagnir á raunveruleikanum sem allar enda á fyrirframgefinni niðurstöðu.

Ef maður spyr; En voru það ekki Sjálfstæðismenn og Framsóknarmenn sem voru í stjórn þegar bankarnir voru seldir og settu sína menn til að stjórna Seðlabankanum og Fjármálaeftirlitinu og afnámu bindiskylduna. Voru það ekki þeir ásamt Hannesi Hólmstein sem fóru um heiminn og hrósuðu sjálfum sér fyrir hið mikla íslenska efnahagsundur sem nú er komi í ljós að það var ekkert undur einungis Mattadorleikur og skuldapíramídar og byggt á ofsafenginni þenslu í skjóli eftirlits- og andvaraleysi þáverandi stjórnvalda og það hafi ekki getað endað öðruvísi. Það var undir þeirra stjórn sem bankarnir fengu að leiða hvern einstaklinginn af öðrum til efnahagslegrar aftöku.

„Þarna talar greinilega Samfylkingarmaður“ er þá eina svar þeirra og ef maður spyr tilbaka hvort þeir hafi nú ekki einhver önnur rök, þá verða þeir undrandi, pirraðir og svarafátt. Hjá þessum mönnum er nægilegt að afgreiða fólk svona, og þeir hafa komist upp með það í umræðu- og spjallþáttum.

Viðtalið við Hannes Hólmstein í morgun var venjubundinn farsi. Það eru til svo mörg viðtöl, svo mörg erindi og greinar eftir Hannes Hólmstein frá undanförnum árum, þar sem hann hrósar sjálfum sér og vinum sínum, og svo mætir hann í útvarpið með þessar fullyrðingar.

Sjónvarpið á að sína þessi viðtöl á laugardagskvöldum bæði ný og gömul. Þau geta vel komið í stað Spaugstofunnar. Ekki bara við Hólmsteininn það má sína eldri viðtöl við Davíð, Geir og fleiri af fyrrverandi ráðherrum og þingmönnum þáverandi stjórnarflokka.

sunnudagur, 23. ágúst 2009

Siðrof

Fram kom nýverið að liðlega helmingur skráðra fyrirtækja hér á landi væru ekki með neina starfsemi. Allnokkur hluti þeirra voru notuð til þess að auðvelda eigendum þeirra koma sér undan gjöldum til samfélagsins og veita þeim skjól í miklu skuldafeni vegna hlutbréfakaupa.
Sé litið til þeirra viðhorfa sem voru viðtekin í íslensku viðskiptalífi kemur þetta ekki á óvart.

Ráðgjafar banka leiðbeindu fólki við þetta ráðslag. En ekki síður má benda á þau viðhorf sem ráðandi stjórnmálamenn á árunum frá 1990 fram til 2007, þeir sem sveigðu til hægri og stefndu á aukið frelsi, minni skatta þeirra sem áttu fjármagn og stefnu þeirra um að gera Ísland að paradís fyrir auðmenn. Keppa við skattaparadísir annarsstaðar í veröldinni.

Sömu hægri stjórnmálamenn voru sífellt að agnúast út í hið norræna samfélag en litu til repúblikana í USA, þetta leiddi til græðgisvæðingar í samfélaginu. Ef okkur varð það á að fetta fingur út í risabónusa, ofurlaun eða hvernig samfélagsleg viðhorf sem áður höfðu ríkt væru að hverfa. Þá var því svarað með þjósti um að þar væri einungis ummæli sem bæru byggð á öfund yfir velgengni annarra.

Nú blasa við afleiðingar þessarar hægri sveiflu. Oft er einungis talað um þá sem verða gjaldþrota, sjaldnar er talað um þá sem verða í raun fyrir barðinu á gjaldþrotinu. Þar er langoftast um að ræða saklaust fólk, sem átti í einhverjum viðskiptum við viðkomandi, eða átti sparifé í vörslu banka eða lífeyrissjóða.

Nú er talað um að herða þurfi lög og efla eftirlitsstofnanir, en hér þarf fyrst og síðast viðhorfsbreytingar í samfélaginu. Það varð siðrof og margir nýttu sér það ástand. Þessir stjórnmálamenn sem fóru fyrir í hægri sveiflunni, tala nú um að nágrannalönd okkar séu orðin okkur óvinveitt og verið sé að þvinga og kúga litla Ísland og setja okkur í spennitreyju.

Það er álit mitt og hefur reyndar komið nokkrum sinnum fram í pistlum hér undanfarið ár að þessar nágrannaþjóðir okkar eru að þvinga þá stjórnmálmenn sem stóðu fyrir þessari viðhorfsbreytingu til þess að horfast í augu við afleiðinga eigin gerða og ætla sér ekki að láta meiri fjármuni þangað. Bankar og fjármálastofnanir þessara landa eru þegar bún ar að tapa hundruðum milljarða á þróuninni sem hér varð.

Í mjög góðri grein í Morgunblaðinu í gær rekur fyrrv. alþingismaður Kristinn H. Gunnarsson afskaplega skilmerkilega hvaða skuldbindingar við höfum undirgengist. Íslendingum er engrar undankomu auðið og það ættu þingmenn allra best að vita. Í þessu sambandi má vísa til ummæla þessara sömu stjórnmálamanna þegar þeir voru sem ákafast að hrósa sjálfum sér fyrir íslenska efnahagsundrið og uppbyggingu fjármálakerfisins einmitt vegna þess að þeir hefðu undirgengist EES samningana.

Íslensk lög kveða skýrt á um lágmarkstryggingu innistæðna í íslenskum bönkum og lögin um Evrópska efnahagssvæðið taka af allan vafa. Settar voru samræmdar reglur um innistæðutryggingar innan Evrópusambandsins og þær voru teknar upp á EES-svæðinu. Þetta var gert til þess að koma á fót sameiginlegum markaði fyrir bankaþjónustu. Hverju ríki var gert skylt að koma á fót kerfi sem veitti lágmarkstryggingu fyrir innistæður og skyldi það ná til innistæðna í útibúum innlendra stofnana í öðrum aðildarríkjum, eins og skilmerkilega er lýst í frumvarpi sem viðskiptaráðherra lagði fyrir Alþingi 1995 og varð að lögum vorið eftir.

Vilji Íslendingar ekki hlíta reglum EES-svæðisins verður allur EES-samningurinn í uppnámi vegna þess að ekki verður unað við mismunandi framkvæmd þessara mikilvægu laga. Ríkisstjórnir í Evrópu gripu til þess ráðs að gera betur og ábyrgðust innistæður í fjármálastofnunum umfram það lágmark sem er í tilskipun ESB.

Það gerði íslenska ríkisstjórnin líka og ábyrgðist allar innistæður á Íslandi, ekki bara að lágmarki. Það var talið nauðsynlegt til þess að bjarga fjármálakerfi landsmanna. Og hverjir stóðu fyrir þeirri lagasetningu og hvað eru þessir hinir sömu að segja núna í þingsölum? Þessi lög eru gölluð og taka ekki á kerfishruni, en þau eru þarna og eftir þeim verðum við að fara.

Tími hömlulauss kapítalisma og græðgi sem kom Íslandi í koll er liðinn. Hugmyndafræðin þar að baki hafi verið afsönnuð, sem betur fer. Eins og Jóhanna bendir réttilega á í viðtali við fjölmiðla nú um helgina.